پایان سفر پاپ لئوی چهاردهم به فرانسه: خط‌ونشان برای «توهم تسلیحات» و مرگ خودخواسته

برای معماران دفاعی اروپا، انبار کردن شتاب‌زده مهمات تنها واکنش منطقی به قاره‌ای است که روزبه‌روز به لبه پرتگاه جنگ نزدیک‌تر می‌شود. از آن طرف، برای مدافعان لایحه پایان حیات در فرانسه، اعطای حق مرگ به بیماران لاعلاج، نقطه اوج کرامت انسانی است. اما پاپ لئوی چهاردهم (Pope Leo XIV) این هفته در برابر جمعیت عظیمی در یک جمهوری به‌شدت سکولار ایستاد، نگاهی به هر دو توافق مدرن اروپایی انداخت و با صراحت اعلام کرد که پای بست هر دو ویران است.[1][3]

سخنرانی‌های پایانی رهبر کاتولیک‌ها در فرانسه، حسن‌ختام ایدئولوژیک و تندوتیزی بود بر یک تور تاریخی؛ توری که پیش از آن ۸۰۰ هزار نفر را برای یک مراسم عشای ربانی در فضای باز به خیابان شانزلیزه (Champs-Élysées) کشانده بود. لئو در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، در حالی که چمدان‌هایش را برای بازگشت به رم می‌بست، به جای تعارفات دیپلماتیک و اتوکشیده، مستقیماً انگشت روی نقطه اصطکاک دکترین‌های باستانی واتیکان و واقعیت‌های عمل‌گرایانه دولت مدرن گذاشت.[6]

پاپ در ۲۸ سپتامبر، با اشاره به ژست نظامی قاره سبز، نسبت به چیزی که آن را «توهم تسلیحات» نامید، هشدار داد. در روزهایی که بودجه‌های دفاعی در سراسر اتحادیه اروپا در حال باد کردن است، لئو استدلال کرد که عطش سلطه‌جویی که موتور محرک این جنگ‌هاست، با ساختن سلاح‌های بیشتر یا توسعه زیرساخت‌های نظامی سیراب نمی‌شود.[2][7]

او حتی پا را فراتر گذاشت و هرگونه نقاب مذهبی را از چهره درگیری‌های ژئوپلیتیکی که این روزها بر دنیا سایه انداخته، کنار زد. پاپ به مخاطبانش گفت که استفاده از نام خدا برای توجیه جنگ، «بی‌حرمتی» به ساحت الهی است؛ کنایه‌ای سنگین و مستقیم به رهبران سیاسی که جاه‌طلبی‌های ارضی یا خشونت‌های دولتی خود را در زرورق جنگ‌های صلیبی و مقدس می‌پیچند.[1]

اگر مواضع ژئوپلیتیک او ماشین نظامی دولت‌ها را به چالش کشید، تمرکز داخلی‌اش مستقیماً پارلمان فرانسه را هدف گرفت. لئو در سفر به لورد (Lourdes) - زیارتگاهی که به تاریخچه شفا دادن‌های معجزه‌آسایش معروف است و او در آنجا با هفت نفر از بازماندگان سوءاستفاده نیز دیدار کرد - توجه خود را به بحث داغ این روزهای فرانسه یعنی مرگ خودخواسته معطوف کرد.[3][7]

پاپ این تلاش‌های قانون‌گذاری را «دلسوزی دروغین» خواند و به باد انتقاد گرفت. او استدلال کرد که مراقبت واقعی از دردمندان به معنای جلو انداختن مرگ آنها نیست. او با صراحت اعلام کرد که مرگ خودخواسته اصلاً «طبیعی» نیست و در برابر روند رو به رشد اروپایی که اتانازی را به عنوان یک گزینه استاندارد پزشکی برای بیماران لاعلاج می‌بیند، قد علم کرد.[3][4]

واتیکان مدت‌هاست که با نگرانی فزاینده‌ای شاهد آزادسازی قوانین پایان حیات در کشورهای همسایه است و لئو از تریبون خود در خاک فرانسه استفاده کرد تا این اضطراب را بی‌واسطه به گوش مردم برساند. حرف‌های او طوری تنظیم شده بود که به قانون‌گذاران و رأی‌دهندگان کاتولیک که این روزها در هزارتوی فرآیند قانون‌گذاری سکولار دست‌وپازدند، دل‌وجرئت بدهد.[5]

در پس هر دو انتقاد - یعنی نه به سلاح و نه به اتانازی - تز گسترده‌تری درباره هویت قاره اروپا نهفته بود. لئو به شنوندگانش یادآوری کرد که تمدن اروپایی، با آن مفاهیم بنیادین حقوق بشر و کرامت انسانی‌اش، بدون پذیرش ریشه‌های مسیحی خود نه به درستی قابل درک است و نه می‌تواند دوام بیاورد.[6][7]

حالا سؤال فوری این است که آیا این لابی‌گری اخلاقی می‌تواند تغییری در کاخ الیزه (Élysée Palace) یا مجلس ملی ایجاد کند یا نه. قانون‌گذاران فرانسوی سخت مشغول بحث روی لایحه مرگ خودخواسته هستند و وزارتخانه‌های دفاع اروپا از همین حالا در حال اجرای سفارش‌های عظیم و جدید دولتی‌اند. پاپ خط خود را کشیده است؛ حالا این دولت سکولار است که باید تصمیم بگیرد چطور از این مسیر عبور کند.