اتحادیه اروپا با حکم مهم ضد انحصار، گوگل را ملزم به باز کردن اندروید به روی دستیاران هوش مصنوعی رقیب کرد

کمیسیون اروپا به گوگل دستور داده است که نحوه تعامل سیستم‌عامل اندروید و موتور جستجوی خود را با خدمات هوش مصنوعی رقیب به طور اساسی تغییر دهد. بر اساس اقدامات الزام‌آور جدیدی که روز پنجشنبه صادر شد، این غول فناوری باید همان دسترسی عمیق سیستمی را که در حال حاضر دستیار هوش مصنوعی خودش یعنی جِمینای (Gemini) از آن برخوردار است، به دستیاران هوش مصنوعی رقیب نیز اعطا کند و همچنین شروع به اشتراک‌گذاری داده‌های جستجوی ناشناس‌شده با موتورهای جستجوی رقیب کند.[1]

این دستورالعمل‌ها که تحت قانون بازارهای دیجیتال (DMA) اتحادیه صادر شده‌اند، یکی از تهاجمی‌ترین مداخلات نظارتی تاکنون در بازار به سرعت در حال گسترش هوش مصنوعی مولد (Generative AI) محسوب می‌شوند. هدف مقامات اروپایی جلوگیری از سوءاستفاده انحصارات فناوری کنونی از سلطه موجود خود در نرم‌افزار موبایل و زیرساخت جستجو برای کنترل نسل بعدی دستیاران دیجیتال است.[2][3]

هنا ویرکونن، معاون اجرایی کمیسیون اروپا که بر سیاست فناوری نظارت دارد، گفت: «به لطف این اقدامات، امیدواریم شاهد ظهور جایگزین‌هایی برای جستجوی گوگل و خدمات هوش مصنوعی گوگل، مانند جِمینای، باشیم و کاربران در اتحادیه اروپا بتوانند از انتخاب بیشتری از خدمات لذت ببرند.»[1]

اولین مورد از این دو دستور، بر تعامل‌پذیری اندروید تمرکز دارد. در حال حاضر، دستیاران هوش مصنوعی شخص ثالث در دستگاه‌های اندرویدی با مجوزهای محدود کار می‌کنند و این امر مانع از تطابق آنها با یکپارچگی بی‌درز ابزارهای بومی گوگل می‌شود. قوانین جدید از گوگل می‌خواهد که به کاربران اجازه دهد تا عوامل هوش مصنوعی رقیب را به عنوان پیش‌فرض خود تنظیم کنند، آنها را از طریق فرمان‌های صوتی مشابه «Hey Google» فعال سازند و به آنها اجازه دهد وظایف پس‌زمینه مانند رزرو رستوران یا ارسال پیام را از طرف کاربر انجام دهند.[1][3]

گوگل تا جولای ۲۰۲۷ (تیر ۱۴۰۶) فرصت دارد تا این تغییرات تعامل‌پذیری اندروید را به طور کامل اجرا کند. کمیسیون استدلال می‌کند که بدون این سطح از دسترسی سیستمی، توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی جایگزین نمی‌توانند در شرایط برابر رقابت کنند و خدمات آنها ذاتاً برای میلیون‌ها کاربر اروپایی که روزانه به دستگاه‌های اندرویدی متکی هستند، جذابیت کمتری خواهد داشت.[3]

دستور دوم، قلب سلطه گوگل بر جستجو را هدف قرار داده است. تا ژانویه ۲۰۲۷ (دی ۱۴۰۵)، این شرکت باید شروع به اشتراک‌گذاری داده‌های جستجوی ناشناس‌شده – شامل پرس‌وجوهای کاربران و الگوهای کلیک – با موتورهای جستجوی رقیب واجد شرایط کند. کمیسیون فرمولی را برای محاسبه قیمت این داده‌های مشترک تعیین کرده و یک فرآیند دسترسی شفاف را برای رقبا الزامی کرده است.[2][3]

ناظران معتقدند که گنجینه عظیم گوگل از داده‌های جستجوی تاریخی و لحظه‌ای، یک مانع غیرقابل عبور برای ورود رقبا ایجاد می‌کند. اتحادیه اروپا با مجبور کردن این شرکت به اعطای مجوز این داده‌ها در مقیاس بزرگ، امیدوار است مواد خام لازم را برای ارائه‌دهندگان جستجوی جایگزین فراهم کند تا الگوریتم‌های بهتری آموزش دهند و ابزارهای جستجوی مبتنی بر هوش مصنوعی رقابتی‌تری توسعه دهند.[2]

گوگل به شدت با این دستورات مخالفت کرده و هشدار داده است که این باز بودن اجباری می‌تواند ساختار بنیادی اندروید را به خطر اندازد و کاربران را در معرض خطرات قابل توجهی قرار دهد. کنت واکر، رئیس امور جهانی گوگل و شرکت مادر آن آلفابت، استدلال کرد که این قوانین ممکن است با از بین بردن محافظ‌هایی که برای بررسی برنامه‌های شخص ثالث طراحی شده‌اند، نتیجه معکوس داشته باشند.[1]

واکر در بیانیه‌ای گفت: «جستجوهای خصوصی اروپایی‌ها در معرض دید شرکت‌های ناآشنا قرار می‌گیرد، بدون ناشناس‌سازی کافی داده‌ها و بدون اطلاع یا رضایت کاربر.» او هشدار داد که این دستورالعمل‌ها «حریم خصوصی شهروندان را تضعیف می‌کند، اسرار تجاری کسب‌وکارها را به خطر می‌اندازد و امنیت ملی را تهدید می‌کند.»[1]

این شرکت معتقد است که ساختار مجوز فعلی اندروید عمداً برای محدود کردن دسترسی شخص ثالث به عملکردهای حساس دستگاه طراحی شده است. گوگل استدلال می‌کند که اعطای امتیازات عمیق سیستمی به عوامل هوش مصنوعی خارجی می‌تواند محافظ‌های ایمنی سخت‌افزاری را دور بزند و خطر بدافزار یا سرقت داده‌ها را افزایش دهد.

این درگیری، یک تنش بنیادی در مقررات فناوری مدرن را برجسته می‌کند: تعادل بین ترویج رقابت آزاد و حفظ اکوسیستم‌های بسته‌ای که امنیت و حریم خصوصی را در اولویت قرار می‌دهند. قانون DMA که در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) اجرایی شد، به ناظران قدرت می‌دهد تا تعهدات رفتاری را بر «دربانان» تعیین‌شده مانند گوگل، اپل و متا تحمیل کنند، که عدم انطباق با آن تا ۱۰ درصد از درآمد سالانه جهانی یک شرکت جریمه در پی دارد.[2]

این حکم بر اساس سال‌ها نظارت ضد انحصاری اروپا بر اکوسیستم موبایل گوگل بنا شده است. کمیسیون پیش از این، این شرکت را به دلیل اقداماتی در رابطه با صدور مجوز اندروید و توزیع جستجوی موبایل، میلیاردها یورو جریمه کرده بود. اقدامات جدید نشان می‌دهد که ناظران به طور فعال همان اصول رقابتی را در عصر هوش مصنوعی به کار می‌برند، به جای اینکه منتظر بمانند تا انحصارها به طور کامل تثبیت شوند.[2]

پیامدهای جهانی اقدام اتحادیه اروپا می‌تواند عمیق باشد. در حالی که این دستورات از نظر فنی فقط در منطقه اقتصادی اروپا اعمال می‌شوند، مهندسی مورد نیاز برای جداسازی هوش مصنوعی گوگل از معماری اصلی اندروید ممکن است تغییرات جهانی را در سیستم‌عامل تحمیل کند. علاوه بر این، این حکم یک الگو برای ناظران در سایر حوزه‌های قضایی فراهم می‌کند که به طور فزاینده‌ای کنترل شرکت‌های بزرگ فناوری بر توزیع هوش مصنوعی را زیر نظر دارند.[1]

با نزدیک شدن به مهلت ژانویه ۲۰۲۷ برای اشتراک‌گذاری داده‌ها، صنعت فناوری از نزدیک نحوه اجرای پروتکل‌های ناشناس‌سازی مورد نیاز توسط گوگل را زیر نظر خواهد داشت. موفقیت یا شکست این اقدامات احتمالاً تعیین خواهد کرد که آیا آینده هوش مصنوعی موبایل در دست چند مالک پلتفرم متمرکز باقی می‌ماند یا به یک اکوسیستم متنوع‌تر و رقابتی‌تر از دستیاران تخصصی تقسیم می‌شود.[2][3]