گفتگوی ترامپ و پوتین درباره چارچوب پایان جنگ اوکراین پیش از نشست ناتو

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، روز یکشنبه یک گفتگوی تلفنی تقریباً ۹۰ دقیقه‌ای داشتند که تمرکز اصلی آن بر چارچوب‌های احتمالی برای پایان دادن به جنگ اوکراین بود. این تماس نشان‌دهنده مستقیم‌ترین و محتوایی‌ترین تعامل بین واشنگتن و مسکو در مورد حل و فصل این درگیری در سال جاری است.[1][2]

این گفتگو که توسط یوری اوشاکوف، دستیار کرملین، «بسیار سازنده» توصیف شد، بر پیشنهاد آمریکا برای میانجیگری جهت پایان دادن به خصومت‌ها متمرکز بود. زمان‌بندی این بحث بسیار مهم است، زیرا تنها چند روز پیش از گردهمایی رهبران ۳۲ کشور برای نشست سالانه ناتو صورت می‌گیرد.[1][6]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده از مسکو و تأییدیه‌های گزینشی مقامات آمریکایی، ترامپ به صراحت طرح کلی یک آتش‌بس را ارائه کرده است. گزارش شده است که سازوکار پیشنهادی شامل «منجمد کردن» درگیری در امتداد خط تماس فعلی است—یعنی خط مقدم به شدت مستحکمی که نیروهای روسیه و اوکراین در آن سنگر گرفته‌اند.[1][3][4]

منجمد کردن درگیری احتمالاً مستلزم ایجاد یک منطقه غیرنظامی (DMZ) تحت نظارت نیروهای حافظ صلح شخص ثالث خواهد بود. با این حال، ترکیب این نیرو و اینکه آیا نیروهای آمریکایی یا اروپایی در آن شرکت خواهند کرد یا خیر، همچنان یک نکته مهم عدم قطعیت در چارچوب پیشنهادی باقی مانده است.[4][6]

شواهد مربوط به محتوای این تماس عمدتاً از رسانه‌های دولتی روسیه و گزارش‌های پشت پرده مقامات آمریکایی به دست می‌آید و تصویر گسسته‌ای از امتیازات دقیق مورد بحث ایجاد می‌کند. اوشاکوف اشاره کرد که پوتین بر خواسته‌های امنیتی اصلی روسیه، که به طور تاریخی شامل بی‌طرفی اوکراین است، تأکید مجدد کرده است.[4]

مقامات آمریکایی همسو با دولت تأکید می‌کنند که رئیس‌جمهور در حال انجام اقدامات قاطع در صحنه جهانی برای توقف خونریزی، تثبیت بازارهای جهانی انرژی و تغییر تمرکز استراتژیک آمریکا به سمت سایر اولویت‌های مهم امنیت ملی است.[3]

با این حال، چشم‌انداز یک توافق دوجانبه آمریکا و روسیه، نگرانی شدیدی را در میان متحدان اروپایی برانگیخته است. دیپلمات‌ها در سراسر قاره نگرانند که واشنگتن ممکن است فرآیندهای تصمیم‌گیری جمعی ناتو را دور بزند و در نشست آتی، یک عمل انجام‌شده (Fait Accompli) را به آن‌ها تحمیل کند.[5][6]

رهبران اروپایی به ویژه نگرانند که هرگونه توافقی که خطوط نبرد فعلی را منجمد کند، عملاً دستاوردهای ارضی روسیه را تأیید خواهد کرد. در حال حاضر، نیروهای روسیه تقریباً ۲۰ درصد از قلمرو بین‌المللی به رسمیت شناخته شده اوکراین، از جمله شبه‌جزیره کریمه و بخش‌های قابل توجهی از منطقه دونباس را اشغال کرده‌اند.[2][5]

در کی‌یف، واکنش سریع و محتاطانه بوده است. دولت اوکراین مدت‌هاست که سیاست سختگیرانه «هیچ چیز در مورد ما بدون حضور ما» را در مورد مذاکرات صلح حفظ کرده و اصرار دارد که هرگونه توافقی باید بر اساس شرایط اوکراین هدایت شود.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اخیراً در مورد پذیرش «صلح به هر قیمتی» هشدار داد. او تأکید کرد که هر آتش‌بسی باید شامل تضمین‌های امنیتی قوی و الزام‌آور قانونی باشد تا از حملات آتی روسیه پس از تجدید قوای نیروها جلوگیری شود.

یک نقطه اختلاف اصلی در هر چارچوب پیشنهادی، عضویت احتمالی اوکراین در ناتو است. مسکو همواره خواستار آن بوده است که کی‌یف به طور رسمی از آرزوهای خود برای پیوستن به این ائتلاف نظامی به عنوان پیش‌شرطی برای صلح پایدار دست بکشد.[2]

هنوز مشخص نیست که آیا دولت آمریکا تمایلی به توقف، تأخیر یا وتوی ادغام اوکراین در ناتو به عنوان بخشی از یک توافق گسترده‌تر نشان داده است یا خیر. چنین اقدامی با مخالفت شدید کشورهای عضو اروپای شرقی مواجه خواهد شد که پیوستن اوکراین را برای ثبات منطقه حیاتی می‌دانند.[4][5]

نشست آتی ناتو اکنون به عنوان یک آزمون فشار حیاتی برای این ائتلاف عمل خواهد کرد. انتظار می‌رود کشورهای عضو از واشنگتن در مورد استراتژی بلندمدت خود برای امنیت اروپا و تعهدش به اصل دفاع جمعی، شفافیت بخواهند.[6]

علاوه بر این، هر توافق صلح جامعی مستلزم عبور از شبکه پیچیده‌ای از تحریم‌های بین‌المللی است که در حال حاضر بر اقتصاد روسیه اعمال می‌شود. مسکو اعلام کرده است که لغو تحریم‌ها جزء ضروری هرگونه عادی‌سازی روابط است.[2]

لغو این تحریم‌ها نیازمند سرمایه سیاسی قابل توجهی در واشنگتن، از جمله تأیید احتمالی کنگره، خواهد بود. قانونگذاران هر دو حزب قبلاً تمایل خود را برای برچیدن ساختار تحریم‌ها بدون امتیازات قابل توجه و قابل تأیید از سوی کرملین، ابراز کرده‌اند.[4]

در نهایت، در حالی که تماس ۹۰ دقیقه‌ای نشان‌دهنده یک گشایش دیپلماتیک مهم است، فاصله بین یک گفتگوی «سازنده» و یک معاهده صلح پایدار و قابل اجرا، همچنان بسیار زیاد است. روزهای آینده در نشست ناتو نشان خواهد داد که آیا این گفتگو می‌تواند به یک فرآیند دیپلماتیک عملی تبدیل شود یا خیر.[2][6]