حملات اسرائیل به حومه بیروت پس از نقض آتش‌بس، در حالی که توافق صلح آمریکا و ایران در هاله‌ای از ابهام است

روز یکشنبه، ۱۴ ژوئن، ارتش اسرائیل مجموعه‌ای از حملات هوایی هدفمند را به محله ضاحیه در حومه جنوبی بیروت انجام داد که نشان‌دهنده تشدید شدید درگیری‌های جاری است. این حملات مناطق پرجمعیت را هدف قرار دادند که به عنوان پایگاه اداری و سیاسی گروه شبه‌نظامی حزب‌الله لبنان عمل می‌کنند.[2][3]

نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) اعلام کردند که این بمباران پاسخی مستقیم به آنچه «نقض آشکار آتش‌بس» خوانده شد، بوده است. پیش‌تر در همان روز، حزب‌الله رگباری از پهپادها و پرتابه‌ها را به سمت شهرک‌های شمال اسرائیل شلیک کرده بود.[3][6]

همزمان، ارتش اسرائیل دستورات تخلیه فوری را برای ساکنان ۲۹ روستا در جنوب لبنان صادر کرد. سخنگوی عربی‌زبان ارتش به غیرنظامیان دستور داد تا به شمال رودخانه زهرانی حرکت کنند، که نشان‌دهنده گسترش احتمالی عملیات هوایی و زمینی در منطقه است.[1][2]

زمان‌بندی این تشدید نظامی بسیار حساس است، زیرا درست زمانی رخ می‌دهد که به نظر می‌رسید واشنگتن و تهران در آستانه امضای یک توافق صلح جامع برای پایان دادن به درگیری‌های گسترده‌تر منطقه‌ای هستند.[2][3]

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اخیراً پیش‌بینی کرده بود که این توافق تاریخی می‌تواند تا روز یکشنبه نهایی شود؛ یک موفقیت دیپلماتیک که به طور بالقوه منجر به بازگشایی تنگه هرمز و تثبیت بازارهای جهانی انرژی می‌شد.[2]

با این حال، رسانه‌ها و مقامات ایرانی نسبت به این جدول زمانی خوش‌بینانه ابراز تردید کرده‌اند و تأکید نموده‌اند که تهران «هنوز» تصمیم نهایی خود را نگرفته است. نکته حیاتی این است که ایران توقف درگیری‌ها در لبنان را به عنوان یک شرط غیرقابل مذاکره برای هرگونه توافق گسترده‌تر با ایالات متحده مطرح کرده است.[1][2]

بحران کنونی ناشی از فروپاشی آتش‌بس شکننده آوریل ۲۰۲۶ و تلاش‌های دیپلماتیک شکست‌خورده متعاقب آن در اوایل ژوئن است. در حالی که درگیری گسترده‌تر اسرائیل و ایران شاهد یک وقفه موقت بود، جبهه لبنان همچنان بسیار بی‌ثبات باقی ماند.[4]

در ۳ ژوئن، نمایندگان دولت‌های اسرائیل و لبنان بر سر یک آتش‌بس با میانجی‌گری آمریکا در واشنگتن به توافق رسیدند. این پیشنهاد شامل ایجاد «مناطق آزمایشی» بود که در آن نیروهای مسلح لبنان (LAF) کنترل انحصاری امنیتی را به دست می‌گرفتند.[5]

با این حال، حزب‌الله—که مستقل از ارتش دولتی لبنان عمل می‌کند—به سرعت این شرایط را رد کرد. رهبری این گروه خواستار خروج کامل اسرائیل از خاک لبنان شد و از عقب‌نشینی جنگجویان خود به شمال رودخانه لیطانی خودداری کرد.[5]

هزینه انسانی ناشی از درگیری‌های مجدد و فروپاشی مذاکرات دیپلماتیک بسیار سنگین بوده است. بر اساس گزارش کمیته بین‌المللی نجات و ناظران بشردوستانه، تقریباً ۱.۳ میلیون نفر از زمان تشدید درگیری‌ها در سراسر لبنان آواره شده‌اند.[5]

استراتژی ارتش اسرائیل در صدور دستورات تخلیه گسترده، عملاً بخش‌های بزرگی از خاک لبنان—تقریباً ۱۴ درصد، از جمله کل منطقه جنوب رودخانه زهرانی—را به عنوان مناطق فعال جنگی اعلام کرده است.

این آوارگی گسترده پناهگاه‌ها در شهرهایی مانند صور و صیدا را تحت فشار قرار داده و صدها هزار غیرنظامی را مجبور به اسکان در مکان‌های موقت و شلوغ در بیروت و کوهستان لبنان کرده است.

دیده‌بان حقوق بشر هشدار داده است که مقیاس و ماهیت این آوارگی‌های اجباری، همراه با تخریب زیرساخت‌های غیرنظامی و زمین‌های کشاورزی، نگرانی‌های جدی در مورد قوانین بین‌المللی ایجاد می‌کند و ممکن است مصداق جنایت جنگی باشد.

اسرائیل از عملیات خود در لبنان دفاع می‌کند و آن را کاملاً ضروری و دفاعی می‌داند که هدفش برچیدن زیرساخت‌های نظامی گسترده حزب‌الله برای تضمین بازگشت امن شهروندان آواره اسرائیلی به شمال کشور است.[4]

شواهدی از این زیرساخت‌ها زمانی برجسته شد که ارتش اسرائیل سامانه‌های تونلی پیچیده‌ای را در منطقه تپه بوفورت کشف کرد که شامل مراکز فرماندهی و کنترل، انبارهای تسلیحات و قابلیت‌های ضد هوایی طراحی شده برای نبرد طولانی‌مدت بود.[4]

در مقابل، حزب‌الله و حامیان ایرانی آن استدلال می‌کنند که حضور نظامی مستمر و تهاجمات زمینی اسرائیل در جنوب لبنان، اشغال غیرقانونی محسوب می‌شود و شلیک موشک‌های خود را به عنوان مقاومت مشروع قلمداد می‌کنند.[1][4]

عدم قطعیت اصلی اکنون این است که آیا تشدید تنش‌های محلی در بیروت و جنوب لبنان، واکنش نظامی مستقیم ایران را در پی خواهد داشت یا خیر. هنگامی که اسرائیل در اوایل ژوئن به ضاحیه حمله کرد، ایران با رگبار موشک‌های بالستیک تلافی کرد و نشان داد که جبهه لبنان چقدر می‌تواند به راحتی یک جنگ گسترده‌تر را شعله‌ور سازد.[4]

کانال‌های دیپلماتیک همچنان باز هستند و گزارش شده است که مذاکره‌کنندگان قطری در آخر هفته در تلاشی نهایی برای نجات توافق آمریکا و ایران، به تهران سفر کرده‌اند.[2]

با این حال، ارتباط ناگسستنی بین جبهه لبنان و صفحه شطرنج ژئوپلیتیک گسترده‌تر به این معناست که تصمیمات تاکتیکی محلی—مانند حمله پهپادی یا دستور تخلیه—همچنان پیامدهای استراتژیک و منطقه‌ای خواهند داشت.