حمله گسترده پهپادی اوکراین به پایانه‌های نفتی و مراکز داده سنت‌پترزبورگ

نیروهای اوکراینی بامداد یکشنبه بزرگ‌ترین حمله پهپادی سال جاری را علیه سنت‌پترزبورگ به اجرا گذاشتند و دو پایانه بزرگ نفتی، یک مرکز داده‌های فناوری و یک قطب لجستیک را هدف قرار دادند. این عملیات در ۲۷ مهر ۱۴۰۵ (۱۸ اکتبر ۲۰۲۶)، به وقفه کوتاه‌مدت اوکراین در حمله به تأسیسات انرژی پایان داد و آتش‌بس غیررسمی پیشنهادی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، را عملاً باطل کرد.[1][2]

در این یورش شبانه، بیش از ۱۰۰۰ فروند هواپیمای بدون سرنشین اهدافی را در سراسر فدراسیون روسیه هدف گرفتند که رکوردی بی‌سابقه در حجم پرتاب تسلیحات طی یک عملیات واحد به شمار می‌رود. وزارت دفاع روسیه اعلام کرد پدافند هوایی این کشور ۱۰۱۵ پهپاد اوکراینی را در ۱۵ منطقه، از جمله شبه‌جزیره کریمه و دریای سیاه، رهگیری کرده است.[1][3]

در استان لنینگراد پیرامون سنت‌پترزبورگ، مقامات محلی از ترافیک هوایی فشرده‌ای خبر دادند که لایه‌های دفاعی منطقه را به شدت تحت فشار گذاشت. الکساندر دروزدنکو، استاندار لنینگراد، از سرنگونی ۱۲۷ پهپاد بر فراز این استان خبر داد؛ با این حال شماری از پهپادها با عبور از چتر پدافندی به زیرساخت‌های حیاتی صنعتی و شهری در حریم سنت‌پترزبورگ اصابت کردند.[4]

از جمله اهداف اصلی، پایانه نفتی سنت‌پترزبورگ—یکی از بزرگ‌ترین مراکز ذخیره‌سازی و صادرات سوخت روسیه با ظرفیت اسمی ۱۲٫۵ میلیون تن در سال—و انبار نفت مجاور «روچی» بودند. شرکت اوکراینی فایر پوینت (Fire Point)، سازنده پهپاد، مسئولیت این حمله را پذیرفت و اعلام کرد پهپادهای تهاجمی مدل FP-1 این تأسیسات را به آتش کشیده‌اند.[1][4]

گسترش فهرست اهداف

فراتر از تأسیسات انرژی، حملات روز یکشنبه کانون‌های تجاری و فناوری دومین شهر بزرگ روسیه را نیز هدف گرفت که نشان‌دهنده تغییر جهت‌گیری عملیاتی کی‌یف است. یک دیتاسنتر متعلق به شبکه اجتماعی وی‌کی (VKontakte) و یک انبار بزرگ لجستیک متعلق به فروشگاه اینترنتی اوزون (Ozon) دچار خسارت شدند که هر دو شرکت این آسیب‌ها را تأیید کردند.[3][5]

این موج حملات همچنین به یک پل بزرگراهی و یک پست برق آسیب زد و خدمات شهری و مسیرهای حمل‌ونقل محلی را مختل کرد. برق حدود ۲۰ هزار شهروند در مناطق اطراف قطع شد و افت فشار آب در چندین منطقه شهری گزارش گردید؛ تحولی که پیامدهای ملموس جنگ را به زندگی روزمره شهروندان وارد کرد.[4][5]

الکساندر بگلوف، فرماندار سنت‌پترزبورگ، وسعت خسارات را تأیید کرد و از مهار آتش‌سوزی در تأسیسات نفتی و انبارهای صنعتی در منطقه کولپینسکی خبر داد. بگلوف اعلام کرد: «در این حمله یک نفر کشته و پنج تن زخمی شدند.» وی افزود که سقوط بقایای پهپادها به ۱۲ ساختمان آپارتمانی و دو خانه مسکونی آسیب رسانده است.[3][4][6]

ابعاد عملیات سنت‌پترزبورگ نشان‌دهنده جهش در توان ضربتی دوربرد کی‌یف و تمایل آن برای اعمال فشار نظامی در فواصلی بسیار فراتر از خطوط مقدم است. این کلان‌شهر ۵٫۶ میلیون نفری واقع در ۸۵۶ کیلومتری شمال مرز اوکراین، پیش‌تر تنها شاهد حوادث پراکنده پهپادی بود، اما حمله هماهنگ روز یکشنبه گسترده‌ترین تهاجم به این بندر شمالی تا به امروز محسوب می‌شود.[2][4]

فروپاشی توافق آتش‌بس انرژی

ازسرگیری حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه در پی فروپاشی سریع ابتکار دیپلماتیک واشنگتن برای مهار نوسانات در بازارهای جهانی رخ داد. ترامپ در ۲۰ مهر (۱۱ اکتبر) اعلام کرده بود که مسکو و کی‌یف بر سر «آتش‌بس انرژی» توافق کرده‌اند، امری که باعث شد دولت اوکراین کارزار پهپادی دوربرد خود علیه تأسیسات سوخت را موقتاً متوقف کند.[1][3]

با این حال، این وقفه تنها سه روز دوام آورد و کی‌یف با اشاره به تداوم بمباران شبکه برق و مراکز جمعیتی اوکراین توسط روسیه، خویشتن‌داری را کنار گذاشت. مقامات اوکراینی گزارش دادند که مسکو در تعطیلات آخر هفته حملات سنگینی به تأسیسات انرژی اودسا و مناطق مسکونی زاپروژیا انجام داده که دست‌کم به کشته شدن یک زن و مجروح شدن یک دختربچه شش ساله انجامیده است.[1][3]

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، با یک‌جانبه خواندن این آتش‌بس ابراز نارضایتی کرد و گفت توافق عملاً دستان اوکراین را بست در حالی که نیروهای روسی به تهاجمات خود ادامه دادند. زلنسکی در بیانیه‌ای اشاره کرد که از زمان اعلام ترامپ، روسیه ۷۶ بار به بخش‌های انرژی، نفت و گاز اوکراین حمله کرده است.[3]

زلنسکی در پیامی نوشت: «آمریکا باید ببیند که روسیه در پاسخ به کاهش تحریم‌ها یا توافق‌ها هیچ اقدام متقابلی انجام نمی‌دهد.» وی مسکو را به تلاش برای خاموشی کامل اوکراین متهم و تأکید کرد که ده‌ها هزار خانوار اوکراینی در پی این حملات همچنان بدون برق مانده‌اند.[3]

پیامدهای راهبردی و اقتصادی

تصمیم اوکراین برای هدف قرار دادن سنت‌پترزبورگ مستقیماً تلاش کاخ سفید برای تثبیت بازارهای جهانی انرژی در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را به چالش می‌کشد. دولت آمریکا همواره کی‌یف را تحت فشار گذاشته بود تا از زیرساخت‌های نفتی روسیه فاصله بگیرد، مبادا افت ظرفیت صادراتی مسکو باعث جهش ناگهانی قیمت جهانی گازوئیل و نفت خام شود.[1][3]

با وجود این فشارهای دیپلماتیک، طراحان نظامی اوکراین تخریب ساختارمند تأسیسات پالایشگاهی روسیه را یکی از معدود حربه‌های نامتقارن خود در این جنگ فرسایشی می‌دانند. هدف کی‌یف از ضربه زدن به مراکزی چون پایانه نفتی سنت‌پترزبورگ، قطع شبکه‌های سوخت‌رسانی به جبهه‌ها و وارد آوردن زیان مستقیم اقتصادی به کرملین است.[2][4]

گنجاندن دیتاسنتر وی‌کی و انبار اوزون در زمره اهداف، از گسترش عامدانه راهبرد هدف‌گیری اوکراین فراتر از بخش انرژی حکایت دارد. اختلال در زیرساخت‌های دیجیتال و تجاری، امور روزمره را با چالش روبه‌رو می‌کند و دولت روسیه را وامی‌دارد تا منابع محدود پدافندی خود را برای پوشش طیف گسترده‌تری از تأسیسات در عمق خاک خود پراکنده سازد.[4][5]

در شرایطی که جنگ وارد زمستان دیگری می‌شود، فروپاشی آتش‌بس انرژی نشان می‌دهد که هر دو طرف خود را برای نبردی فرسایشی بر سر زیرساخت‌ها بدون چشم‌انداز دیپلماتیک فوری آماده کرده‌اند. توانایی اوکراین در به‌کارگیری بیش از ۱۰۰۰ پهپاد در یک شب، آسیب‌پذیری گلوگاه‌های عقبه روسیه را به متغیری تعیین‌کننده در روند درگیری تبدیل کرده است.[1][2]