شرایط محرمانه آتشبس آمریکا و ایران، تردیدهای داخلی و اختلاف بر سر عوارض کشتیرانی را برانگیخت
یک آتشبس شکننده به درگیری نظامی آمریکا و ایران پایان داده است، اما شرایط محرمانه و اختلاف بر سر عوارض عبور از تنگه هرمز، بهبود اقتصادی وعده داده شده را تهدید میکند.
به قلم الهام قاسمی
این خبر را به اشتراک بگذارید
ایالات متحده و ایران برای توقف یک درگیری نظامی چندماهه به یک آتشبس شکننده دست یافتهاند، اما شرایط به شدت محافظتشده این توافق از هماکنون مورد بررسی دقیق قرار گرفته است. پرزیدنت دونالد ترامپ در حالی که عازم اجلاس گروه ۷ در فرانسه است، این آتشبس را یک پیروزی دیپلماتیک خوانده و وعده بازگشت سریع به ثبات جهانی را داده است. با این حال، فقدان یک چارچوب عمومی، سؤالات بزرگی را در مورد آینده برنامه هستهای ایران، امنیت خطوط کشتیرانی جهانی و جدول زمانی بهبود اقتصادی بیپاسخ گذاشته است.[1][6]
این درگیری که اوایل سال جاری آغاز شد، بازار جهانی انرژی را به شدت مختل کرد و منجر به محاصرهای دوگانه در خاورمیانه شد. ارتش آمریکا زیرساختهای دفاعی ایران را به شدت هدف قرار داد، در حالی که تهران عملاً تردد تجاری از طریق تنگه هرمز را مسدود کرد. اکنون، در حالی که مذاکرات فنی در سوئیس برای دستیابی به یک معاهده صلح دائمی ادامه دارد، تمرکز فوری به این سمت معطوف شده است که آیا آتشبس موقت میتواند در برابر تفسیرهای متضاد دوام بیاورد یا خیر.[1][7]
بنا بر گزارشها، این توافق در داخل دولت ترامپ با مخالفتهای جدی مواجه شده است. جان راتکلیف، رئیس سیا، و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، هر دو در جلسات پشت درهای بسته، تردیدهای جدی خود را در مورد تمایل ایران به انجام امتیازات هستهای مورد نظر آمریکا ابراز کردهاند. این بدبینی منعکسکننده نگرانی گستردهتر در میان مقامات امنیت ملی است که آتشبس ممکن است صرفاً به تهران اجازه دهد تا بدون تغییر اساسی در موضع استراتژیک خود، قابلیتهایش را بازسازی کند.[2]
متحدان منطقهای نیز این نگرانی را دارند. بنا بر گزارشها، رهبران اسرائیل توافق آمریکا و ایران را «شکست استراتژیک» توصیف کرده و هشدار دادهاند که این توافق منطقه را به وضعیت متزلزل قبل از جنگ بازمیگرداند، در حالی که شبکههای نیابتی ایران تا حد زیادی دستنخورده باقی میمانند. تحلیلگران سیاست خارجی خاطرنشان میکنند که حلوفصل مسائل هستهای زمینهای بسیار دشوار خواهد بود، زیرا مسائل اصلی که باعث شروع جنگ شدند، همچنان حلنشده باقی ماندهاند.[5][7]
فوریترین نقطه اشتعال در چشمانداز پس از جنگ، تنگه هرمز است. قبل از درگیری، تقریباً ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع دریایی جهان از این آبراه باریک عبور میکرد. اکنون وزارت خارجه ایران اعلام کرده است که قصد دارد برای آنچه «خدمات» زیستمحیطی و امنیتی ارائه شده توسط ایران و عمان میخواند، از کشتیهای تجاری «عوارض» جدیدی دریافت کند.[4]
این سیستم عوارض پیشنهادی، درگیری مستقیمی را با واشنگتن و قوانین بینالمللی دریانوردی ایجاد کرده است. جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور، در یک مصاحبه تلویزیونی اخیر به شدت واکنش نشان داد و اظهار داشت که آمریکا انتظار دارد این تنگه «در بلندمدت بدون عوارض» باز بماند. ونس خاطرنشان کرد که جزئیات فنی ترانزیت دریایی هنوز در مذاکرات جاری در حال بررسی است، اما آمریکا اساساً هر چارچوبی را که به تهران اجازه دهد از کشتیرانی بینالمللی مالیات بگیرد، رد میکند.[8]
کارشناسان حقوقی اشاره میکنند که دریافت عوارض صرفاً برای عبور، کنوانسیون سازمان ملل در مورد حقوق دریاها (UNCLOS) را نقض میکند، زیرا این کنوانسیون حق عبور از تنگههای بینالمللی را تضمین میکند. با این حال، کنوانسیون به کشورهای ساحلی اجازه میدهد تا برای خدمات خاص ارائه شده، هزینه دریافت کنند. کاملاً نامشخص است که ایران قصد دارد چه خدماتی ارائه دهد، به خصوص که قبل از شروع جنگ چنین عوارضی دریافت نمیشد.[4]
ابهام پیرامون تنگه، پیامدهای مستقیمی برای اقتصاد آمریکا دارد. پرزیدنت ترامپ پایان جنگ را به عنوان کاتالیزوری برای بهبود سریع اقتصادی تبلیغ کرده و به رأیدهندگان اطمینان داده است که تانکرهای نفتی دوباره با خیال راحت در منطقه در حال حرکت هستند. دولت ادعا میکند که ارتش آمریکا مخفیانه به اسکورت بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از طریق تنگه در طول درگیری کمک کرده تا از فروپاشی کامل بازار جلوگیری شود؛ رقمی که مورد بررسی دقیق تحلیلگران دریایی قرار گرفته است.[3][8][9]
با وجود این اطمینانها، بازارهای انرژی همچنان مضطرب هستند. اگر ایران با موفقیت عوارض ترانزیت را اعمال کند، یا اگر شرکتهای کشتیرانی به دلیل ترسهای امنیتی باقیمانده از استفاده از تنگه خودداری کنند، هزینه حمل و نقل جهانی همچنان بالا خواهد ماند. این وضعیت تهدید میکند که قیمت داخلی گاز و هزینه کالاهای مصرفی برای ماهها بالا بماند و روایت اقتصادی کاخ سفید را پیش از انتخابات میاندورهای پیچیده کند.[3]
هفتههای آتی نشان خواهد داد که آیا دولت میتواند توقف خصومتها را به یک توافق ژئوپلیتیکی پایدار تبدیل کند یا خیر. مذاکرهکنندگان باید خواستههای ایران در مورد حاکمیت دریایی، نگرانیهای امنیتی اسرائیل و ضرورت آمریکا برای تضمین جریان آزاد تجارت جهانی را مدیریت کنند. تا زمانی که شرایط محرمانه این توافق نهایی و عمومی نشود، هزینه واقعی این صلح به اندازه درگیریای که جایگزین آن شده، نامشخص باقی میماند.[1][5]
بررسی عمیق دیدگاهها
دیدگاه دولت ترامپ
آتشبس یک پیروزی دیپلماتیک تاریخی است که به جنگی خطرناک پایان داد و بازارهای انرژی جهانی را تضمین کرد.
مقامات دولتی استدلال میکنند که ارتش آمریکا با موفقیت قابلیتهای دفاعی ایران را تضعیف کرده و تهران را مجبور به میز مذاکره کرده است. آنها معتقدند که با تضمین آتشبس، آمریکا بازارهای انرژی جهانی را تثبیت کرده و راه را برای بهبود عظیم اقتصادی داخلی هموار کرده است. جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور، و دیگران معتقدند که آمریکا با موفقیت در مورد تنگه هرمز بدون عوارض مذاکره خواهد کرد و جریان آزاد تجارت بینالمللی را بدون واگذاری حاکمیت به ایران تضمین میکند.
دیدگاه منتقدان امنیت ملی
ماهیت محرمانه توافق به این معنی است که آمریکا ممکن است امنیت بلندمدت را فدای یک پیروزی سیاسی کوتاهمدت کرده باشد.
مقامات اطلاعاتی داخلی آمریکا و متحدان منطقهای، به ویژه اسرائیل، نگرانند که آتشبس صرفاً یک مکث در یک درگیری گستردهتر باشد. آنها استدلال میکنند که با عدم انهدام کامل زیرساخت هستهای ایران یا شبکههای نیابتی آن، آمریکا به تهران اجازه داده است تا با اهرم استراتژیک خود از درگیری جان سالم به در ببرد. منتقدان میترسند که ایران از این آتشبس برای بازسازی نیروهای خود و رسمی کردن کنترل خود بر تنگه هرمز استفاده کند و عملاً کشتیرانی جهانی را به گروگان بگیرد.
دیدگاه ایران
تنگه هرمز یک اولویت امنیتی حاکمیتی است و تهران حق قانونی دریافت عوارض خدماتی را دارد.
مقامات ایرانی آتشبس را به عنوان دفاع موفقیتآمیز از حاکمیت ملی خود در برابر تجاوز آمریکا و اسرائیل قلمداد میکنند. در مورد تنگه هرمز، تهران استدلال میکند که خدمات زیستمحیطی و امنیتی ضروری را به کشتیهای تجاری که در این آبراه باریک حرکت میکنند، ارائه میدهد. آنها معتقدند که دریافت عوارض برای این خدمات کاملاً مطابق با قوانین بینالمللی و برای حفظ نظم در منطقهای که توسط حضور نظامی غرب بیثبات شده، ضروری است.
نکات کلیدی
- آمریکا و ایران برای پایان دادن به درگیری نظامی اخیر خود به آتشبس دست یافتهاند، اما شرایط آن محرمانه باقی مانده است.
- بنا بر گزارشها، جان راتکلیف، رئیس سیا، و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، در مورد نیات ایران ابراز تردید کردهاند.
- ایران قصد دارد برای عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز، عوارض خدماتی جدیدی دریافت کند.
- جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور، اصرار دارد که آمریکا انتظار دارد این تنگه در بلندمدت بدون عوارض باقی بماند.
آنچه نمیدانیم
- امتیازات مشخصی که ایران در مورد برنامه هستهای خود با آنها موافقت کرده است.
- اینکه آیا شرکتهای کشتیرانی بینالمللی با پرداخت عوارض دریایی پیشنهادی ایران موافقت خواهند کرد یا خیر.
- اگر مذاکرات فنی در سوئیس به شکست بینجامد، آتشبس فعلی تا چه زمانی دوام خواهد آورد.
روند رویداد
February 2026
درگیری نظامی بین آمریکا، اسرائیل و ایران آغاز شد و بازارهای جهانی انرژی را به شدت مختل کرد.
April 2026
آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان بر سر یک آتشبس اولیه دو هفتهای به توافق رسیدند.
June 2026
یک توافق صلح گستردهتر، هرچند محرمانه، حاصل شد که خصومتها را متوقف کرد در حالی که مذاکرات فنی ادامه دارد.
- منتقدان امنیت ملی
- نگرانند که ماهیت محرمانه توافق و زیرساخت هستهای دستنخورده ایران به این معنی است که آمریکا ممکن است امنیت بلندمدت را قربانی کرده باشد.
- ناظران اقتصادی و حقوقی
- بر تأثیر فوری بر قیمت جهانی نفت، تورم و قانونی بودن عوارض دریایی پیشنهادی ایران تمرکز دارند.
- دولت ترامپ
- آتشبس را یک پیروزی دیپلماتیک تاریخی میداند که به جنگی خطرناک پایان داد و راه را برای بهبود عظیم اقتصادی هموار میکند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- شرکتهای کشتیرانی اروپایی
- مقامات دریایی عمان
- جمعیت غیرنظامی ایران
منابع
[1]The New York Timesناظران اقتصادی و حقوقیThe (Mostly) Unanswered Questions at the Heart of a U.S.-Iran Accord
مطالعه در The New York Times →
[2]Axiosمنتقدان امنیت ملیScoop: CIA director doubts Iran's intentions on deal, sources say
مطالعه در Axios →
[3]The New York Timesناظران اقتصادی و حقوقیPotential End of War Tests Trump’s Promise of Quick Economic Rebound
مطالعه در The New York Times →
[4]The New York Timesناظران اقتصادی و حقوقیWill Commercial Ships Have to Pay to Pass Through the Strait of Hormuz? Maybe.
مطالعه در The New York Times →
[5]Al Jazeeraمنتقدان امنیت ملیWhat Israeli leaders are saying about US-Iran ‘peace deal’
مطالعه در Al Jazeera →
[6]PBS NewsHourدولت ترامپTrump hails Iran deal as G7 summit begins in Europe
مطالعه در PBS NewsHour →
[7]The Conversationناظران اقتصادی و حقوقیTrump's US-Iran ceasefire deal is a costly return to prewar conditions
مطالعه در The Conversation →
[8]CNBCدولت ترامپVance says U.S. expects Strait of Hormuz to be open 'toll free' long term
مطالعه در CNBC →
[9]Al Jazeeraمنتقدان امنیت ملیDid US sneak 100 million barrels of oil out of Hormuz, as Trump claims?
مطالعه در Al Jazeera →
بیشتر در اخبار و سیاست
مشاهده همه →وضعیت زندانیان
انتقال میلاد آرمون و نوید نجاران به سلول انفرادی؛ افزایش نگرانیها از اجرای حکم اعدام
4 منبع
حاکمیت عراق
استقرار پلیس فدرال عراق در جرف الصخر پس از توافق با گروههای مسلح
7 منبع
یارانه نان
معاون وزیر اقتصاد سهمیهبندی عمومی نان را تکذیب کرد؛ محدودیت تنها برای مصارف نامتعارف
4 منبع
امنیت سایبری
ارتش بریتانیا اجرای عملیات تهاجمی سایبری علیه جمهوری اسلامی را تایید کرد
3 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





