حمله پهپادی ایران به بحرین در پی حملات تلافی‌جویانه آمریکا؛ هدف: پایگاه نظامی آمریکا

شنبه، ایران موجی از پهپادهای انفجاری را به پادشاهی بحرین پرتاب کرد و به طور مشخص مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده را هدف قرار داد. این حمله گستاخانه در روز روشن، شدیدترین تشدید تنش در خلیج فارس از زمان امضای تفاهم‌نامه (MOU) شکننده بین واشنگتن و تهران در هفته گذشته است. وزارت خارجه بحرین به سرعت این حمله را به عنوان «تهدیدی آشکار علیه امنیت شهروندان و ساکنان» محکوم کرد، در حالی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) مسئولیت آن را بر عهده گرفت و اعلام کرد که با موفقیت به تأسیسات متعلق به «ارتش تروریست آمریکا» ضربه زده است.[2][3][6]

این حملات تهدید می‌کنند که آتش‌بس یک هفته‌ای را که یک جنگ منطقه‌ای چهار ماهه طاقت‌فرسا را متوقف کرده بود، فوراً از بین ببرند. مذاکره‌کنندگان در سوئیس یک فرصت ۶۰ روزه را برای دستیابی به یک توافق صلح دائمی تضمین کرده بودند، اما ازسرگیری ناگهانی خصومت‌ها این تلاش‌های دیپلماتیک را به هرج و مرج کشانده است. اکنون که هر دو طرف مستقیماً به تبادل آتش می‌پردازند، جامعه بین‌المللی خود را برای بازگشت احتمالی به تبادلات گسترده موشکی و پهپادی که اوایل سال جاری حریم هوایی خاورمیانه را فلج کرده بود، آماده می‌کند.[4][5]

برای درک چگونگی فروپاشی آتش‌بس، تحلیلگران به یک زنجیره سریع سه‌روزه از تلافی متقابل اشاره می‌کنند. سازوکار تشدید تنش از روز پنجشنبه آغاز شد، زمانی که یک پرتابه ناشناس – که به طور گسترده به نیروهای ایرانی نسبت داده می‌شود – به یک کشتی باری تجاری با پرچم سنگاپور که در حال خروج از تنگه هرمز بود، اصابت کرد. این حمله باعث آسیب ساختاری به پل فرماندهی کشتی شد و هشدارهای فوری را از عملیات تجارت دریایی بریتانیا برانگیخت و نشان داد که تهران بار دیگر مایل است برای اعمال نفوذ ژئوپلیتیکی، خطوط کشتیرانی بین‌المللی را تهدید کند.[1][2]

واشنگتن روز جمعه با قدرت پاسخ داد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) به شش هواپیمای مستقر در خشکی اجازه داد تا به چهار هدف نظامی مجزا در امتداد سواحل جنوبی ایران حمله کنند. به گفته مقامات آمریکایی، این حملات دقیق، تأسیسات ذخیره‌سازی موشک و پهپاد ایران، و همچنین سایت‌های حیاتی راداری ساحلی در شهرهای جاسک، سیریک و قشم را منهدم کرد. پنتاگون این عملیات را به عنوان «پاسخی قدرتمند» به رفتار خطرناک ایران توصیف کرد که هدف آن کاهش توانایی سپاه پاسداران برای نظارت و آزار ترافیک دریایی در این آبراه استراتژیک است.[1][5]

تهران حملات هوایی آمریکا را نه به عنوان یک عامل بازدارنده، بلکه به عنوان نقض مستقیم دستورالعمل تفاهم‌نامه برای توقف همه خصومت‌های منطقه‌ای تلقی کرد. در بیانیه‌ای که توسط خبرگزاری دولتی ایرنا منتشر شد، وزارت امور خارجه ایران بمباران آمریکا را «نقض آشکار» توافق‌نامه خواند. ساعاتی بعد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) حمله تلافی‌جویانه پهپادی خود را در سراسر خلیج فارس به سمت بحرین آغاز کرد و عمداً مرکز عصبی قدرت دریایی آمریکا در منطقه را هدف قرار داد.[3][4][5]

میزان تخریب در پایگاه پشتیبانی دریایی بحرین (Naval Support Activity Bahrain) همچنان یک موضوع مورد مناقشه است. در حالی که بیانیه‌های دیپلماتیک اولیه تنها به «آسیب ساختاری جزئی» به زیرساخت‌ها اشاره کردند، تصاویر ماهواره‌ای مستقل و تحلیلگران دفاعی نشان‌دهنده تأثیر بسیار شدیدتری هستند. ارزیابی‌ها حاکی از آن است که مهمات دقیق ایران، گره‌های کلیدی فرماندهی و کنترل، محل اسکان نیروها و سیستم‌های ارتباط ماهواره‌ای با ارزش بالا را به خطر انداخته است. این حملات آسیب‌پذیری‌های حیاتی در معماری پایگاه‌های پیشرو آمریکا را آشکار کرده و پنتاگون را مجبور به توزیع مجدد فرماندهی عملیاتی در تأسیسات جایگزین در سراسر خلیج فارس کرده است.[4]

انتخاب هدف بسیار حساب شده بود. بحرین صرفاً یک متحد آمریکا نیست؛ بلکه لنگر عملیاتی ناوگان پنجم است که بر گروه‌های ضربتی ناوها، مأموریت‌های ضد قاچاق و استقرار اقدامات متقابل مین در سراسر شبه جزیره عربستان، دریای سرخ و اقیانوس هند نظارت دارد. تهران با حمله به مقر ناوگان پنجم، توانایی خود را برای رسیدن به هسته لجستیک نظامی آمریکا در خاورمیانه نشان داد و سیگنال داد که هیچ دارایی آمریکایی در منطقه فراتر از برد زرادخانه پهپادی آن نیست.[5]

فراتر از تأسیسات نظامی، درگیری مجدد بلافاصله اقتصاد جهانی را از طریق تنگه هرمز تهدید می‌کند. این آبراه باریک یک شریان حیاتی برای تجارت جهانی است که تقریباً یک پنجم مصرف روزانه نفت جهان را مدیریت می‌کند. پس از حملات به تانکر تجاری و پایگاه‌های نظامی، مرکز اطلاعات دریایی مشترک سطح تهدید امنیتی در تنگه را به «قابل توجه» افزایش داد. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد که در حالی که کشتی‌ها همچنان در حال عبور هستند، انتظار می‌رود حق بیمه‌ها به شدت افزایش یابد، که منعکس‌کننده اختلالات اقتصادی شدیدی است که در اوج جنگ مشاهده شد.[5]

امواج شوک ژئوپلیتیکی محکومیت سریع کشورهای همسایه خلیج فارس را به دنبال داشته است. امارات متحده عربی، کویت و عربستان سعودی – که بسیاری از آنها نیز میزبان دارایی‌های نظامی آمریکا هستند – بیانیه‌هایی در محکومیت تجاوز ایران صادر کردند. بحرین، که به تازگی میزبان مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، برای نشست شورای همکاری خلیج فارس بود، خود را در خط مقدم درگیری می‌بیند که به شدت می‌خواهد از آن اجتناب کند. کشورهای خلیج فارس اقدامات ایران را تهدیدی مستقیم برای ثبات منطقه‌ای لازم برای برنامه‌های بلندپروازانه تنوع اقتصادی خود می‌دانند.[1][5][6]

در واشنگتن، پاسخ سیاسی سازش‌ناپذیر بوده است. جِی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور، در شبکه‌های اجتماعی هشدار داد که «خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد» و ادعاهای تهران مبنی بر دفاع از خود را رد کرد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، حمله اولیه ایران به کشتی باری را «نقض احمقانه» آتش‌بس توصیف کرد. دولت اصرار دارد که تمام کارت‌ها در دست اوست و آزادی ناوبری در خلیج فارس را حفظ خواهد کرد، حتی اگر این امر مستلزم درگیری نظامی پایدار برای کاهش توانایی‌های ساحلی ایران باشد.[1][2][5]

عدم قطعیت اصلی اکنون حول تفسیر خود آتش‌بس می‌چرخد. واشنگتن و تهران هر دو یکدیگر را به نقض بند اول تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای متهم می‌کنند. ایران استدلال می‌کند که آمریکا با بمباران سایت‌های نظارتی خود و عدم مهار عملیات نظامی متحدان در منطقه، توافق را نقض کرده است. آمریکا معتقد است که آزار و اذیت کشتیرانی تجاری توسط ایران، توقف خصومت‌ها را باطل کرده و حملات هوایی روز جمعه را از نظر قانونی و اخلاقی توجیه می‌کند. این اختلاف نظر اساسی در مورد اینکه چه چیزی نقض محسوب می‌شود، نجات توافق را بسیار دشوار می‌سازد.[4][5]

در حالی که گرد و غبار در بحرین فرو می‌نشیند، آینده فوری خاورمیانه در تعادل است. مذاکره‌کنندگان در تلاشند تا یک «سلول رفع درگیری» برای جلوگیری از تلافی‌های خودکار بیشتر ایجاد کنند، اما اعتماد تقریباً وجود ندارد. ارتش آمریکا در حال ارزیابی این است که آیا موج دوم حملات را در پاسخ به حمله بحرین آغاز کند یا خیر، در حالی که سپاه پاسداران به صراحت هشدار داده است که هرگونه تجاوز بیشتر آمریکا با پاسخی «گسترده‌تر» مواجه خواهد شد. در حال حاضر، به نظر می‌رسد فرصت ۶۰ روزه صلح به سرعت در حال بسته شدن است و جای خود را به واقعیت تلخ یک جنگ فرسایشی جدید و پرمخاطره می‌دهد.[3][5]