فرخ علیخانی با حکم سرپرست وزارت نفت به عنوان سرپرست شرکت ملی نفت ایران منصوب شد

همانند تغییرات سریع مدیریتی در سال ۱۳۹۷ که معاونان تولید برای مدیریت شرایط تحریمی به خط مقدم فراخوانده شدند، انتصاب فرخ علیخانی به عنوان سرپرست شرکت ملی نفت ایران یک مدیر عملیاتی را به بالاترین سطح اجرایی می‌آورد؛ با این تفاوت که این بار، این تغییر نه یک جابه‌جایی معمول، بلکه پیامد استعفای ناگهانی در رأس وزارت نفت است. حمید بورد، سرپرست جدید وزارت نفت، در تاریخ ۱۶ مهر ۱۴۰۵ طی حکمی علیخانی را مسئول تمشیت امور این شرکت کلیدی کرد.[1]

این انتصاب بلافاصله پس از تحولات روز یکشنبه، ۱۲ مهر ۱۴۰۵، صورت گرفت. در آن روز، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، استعفای محسن پاک‌نژاد از مقام وزارت نفت را پس از ۲۶ ماه فعالیت پذیرفت. با خروج پاک‌نژاد، حمید بورد که تا پیش از آن مدیرعامل شرکت ملی نفت بود، با حکم رئیس‌جمهوری به عنوان سرپرست وزارتخانه منصوب شد.

انتقال بورد به ساختمان اصلی وزارتخانه در خیابان طالقانی، صندلی مدیریت شرکت ملی نفت ایران را خالی گذاشت. این شرکت به عنوان قلب تپنده اقتصاد ایران، مسئولیت راهبری تمام فعالیت‌های مرتبط با اکتشاف، توسعه و تولید نفت و گاز را بر عهده دارد. پر کردن سریع این خلأ مدیریتی برای حفظ پیوستگی عملیاتی در میادین مشترک و مستقل الزامی بود.

در حکم صادر شده از سوی حمید بورد، از علیخانی خواسته شده است تا با تکیه بر سوابق و تجربیات ارزشمند خود، اداره امور شرکت ملی نفت را تا زمان تعیین تکلیف نهایی بر عهده بگیرد. این انتخاب نشان‌دهنده ترجیح سیاست‌گذاران بر حفظ ثبات در بخش تولید و جلوگیری از توقف پروژه‌های در دست اجرا است.[1]

سوابق اجرایی در خط مقدم تولید

فرخ علیخانی از مدیران باسابقه و شناخته‌شده در ساختار بالادستی صنعت نفت به شمار می‌رود. او پیش از این در آذرماه ۱۳۹۷ به عنوان سرپرست معاونت مدیرعامل در امور تولید منصوب شده بود و سال‌ها هدایت مستقیم عملیات تولید در میادین مختلف را بر عهده داشت.[1]

مسیر شغلی او شامل مدیریت در بخش‌های متنوعی از جمله مدیرعاملی شرکت پتروپارس از آبان ۱۴۰۱ است. در آن دوره، او بر پروژه‌های کلان ملی نظیر توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی و میادین غرب کارون نظارت داشت. علیخانی در مرداد ۱۴۰۳ به عنوان مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز به شرکت ملی نفت بازگشت.[1]

در آبان ۱۴۰۴، او به عنوان مدیر برنامه‌ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت ایران منصوب شد. این تنوع در مسئولیت‌ها، از کف میدان تا برنامه‌ریزی کلان، او را به گزینه‌ای منطقی برای سرپرستی شرکتی تبدیل کرده است که نیازمند درک همزمان از محدودیت‌های فنی و الزامات بودجه‌ای است.[1]

رویکرد علیخانی به مسئله تولید همواره بر حداکثرسازی ظرفیت‌ها متمرکز بوده است. او در خرداد ۱۴۰۰ و در زمان حضورش به عنوان معاون تولید، اعلام کرده بود که شرکت ملی نفت برنامه‌ای مدون برای بازگشت به سطح تولید پیش از تحریم‌ها در بازه‌های زمانی یک هفته‌ای، یک ماهه و سه‌ماهه تدوین کرده است.[2]

راهبری در سایه محدودیت‌های صادراتی

علیخانی در همان مقطع با صراحت تاکید کرده بود: «برنامه ما محدود به احیای ظرفیت تولید قبلی نیست و در گام دوم، قصد داریم ظرفیت تولید نفت را بیش از پیش افزایش دهیم.» او میانگین تولید روزانه نفت ایران در دوره پس از برجام را ۳.۸۳ میلیون بشکه در روز اعلام کرده بود.[2]

با این حال، سرپرستی او در مقطعی آغاز می‌شود که صنعت نفت با فشارهای بی‌سابقه‌ای در زنجیره صادرات مواجه است. تحریم‌های ایالات متحده و محاصره دریایی، انتقال نفت خام ایران را به بازارهای هدف با پیچیدگی‌های لجستیکی و مالی متعددی روبه‌رو کرده است.

بر اساس گزارش‌های منتشر شده در اوایل مهر ۱۴۰۵، نهادهای آمریکایی ادعا کرده‌اند که در ماه سپتامبر بارگیری نفت خام از بنادر ایران به شدت کاهش یافته است. همزمان، برآوردهای موسسات بین‌المللی نشان می‌دهد که حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت ایران همچنان در مسیر تحویل به مقاصد آسیایی قرار دارد.

در چنین فضایی، وظیفه اصلی سرپرست جدید شرکت ملی نفت، مدیریت ناترازی میان ظرفیت تولید در سرچاه و محدودیت‌های ذخیره‌سازی و صادرات در پایانه‌ها است. حفظ یکپارچگی شبکه تولید در زمانی که جریان خروجی با نوسان همراه است، نیازمند تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای و مهندسی دقیق جریان سیال است.

پیامدهای تغییرات مدیریتی در وزارت نفت

انتصاب علیخانی را باید در چارچوب استراتژی کلان‌تر حمید بورد برای اداره وزارت نفت تحلیل کرد. بورد با انتخاب یکی از مدیران مورد اعتماد خود برای شرکت ملی نفت، تلاش می‌کند تا تمرکز خود را بر حل‌وفصل مسائل کلان‌تر نظیر وصول مطالبات ارزی و دیپلماسی انرژی معطوف سازد.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهوری، در آیین معارفه بورد تاکید کرد که انتظار می‌رود با مدیریت جدید، عملکرد این وزارتخانه جهش کند. این تقسیم کار به وزارتخانه اجازه می‌دهد تا در دوران گذار، از توقف پروژه‌های توسعه‌ای جلوگیری کند. شرکت ملی نفت ایران تامین‌کننده اصلی درآمدهای ارزی کشور است.

از سوی دیگر، حضور یک مدیر با پیشینه برنامه‌ریزی تلفیقی در رأس شرکت ملی نفت، می‌تواند به معنای بازنگری در تخصیص منابع محدود سرمایه‌ای باشد. در شرایطی که جذب سرمایه‌گذاری خارجی با موانع جدی روبه‌رو است، اولویت‌بندی پروژه‌های نیمه‌تمام بر اساس نرخ بازگشت سرمایه اهمیت مضاعفی می‌یابد.

چشم‌انداز توسعه میادین و پایداری شبکه

یکی از چالش‌های فوری پیش‌روی علیخانی، مدیریت افت فشار در میادین گازی و تاثیر آن بر تامین سوخت زمستانی نیروگاه‌ها است. اگرچه تمرکز اصلی شرکت ملی نفت بر صادرات نفت خام است، اما تامین خوراک شبکه گازرسانی داخلی وظیفه‌ای حاکمیتی است که مستقیماً با پایداری شبکه برق گره خورده است.[1]

تجربه علیخانی در توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی می‌تواند در تسریع اجرای پروژه‌های فشارافزایی در خلیج فارس راهگشا باشد. این پروژه‌ها برای حفظ سطح تولید گاز در سال‌های آینده حیاتی هستند و نیازمند تصمیم‌گیری‌های سریع در زمینه تامین تجهیزات دوار و کمپرسورهای عظیم صنعتی می‌باشند.[1]

در نهایت، سرنوشت این انتصاب موقت به معرفی وزیر جدید نفت به مجلس شورای اسلامی بستگی دارد. تا زمانی که مسعود پزشکیان گزینه نهایی خود را برای تصدی وزارت نفت معرفی نکند، ساختار مدیریتی در سطح شرکت‌های تابعه به صورت سرپرستی اداره خواهد شد.

عملکرد فرخ علیخانی در این دوره گذار، نه تنها عیار مدیریتی او را در شرایط بحرانی می‌سنجد، بلکه می‌تواند جایگاه او را به عنوان یک گزینه دائمی برای مدیرعاملی شرکت ملی نفت ایران در دولت چهاردهم تثبیت کند. حفظ جریان تولید، مهم‌ترین شاخص ارزیابی او در ماه‌های پیش‌رو خواهد بود.