هشدار کامران دیبا درباره خطر سیلاب در موزه هنرهای معاصر؛ موزه: تهدید جدی وجود ندارد

کامران دیبا، معمار و طراح موزه هنرهای معاصر تهران، نسبت به خطر نفوذ سیلاب به این مجموعه و تهدید گنجینه‌ای که ارزش آن تا یک میلیارد دلار برآورد می‌شود، هشدار داده است. این هشدار که در روز پنجشنبه، دوم مهرماه منتشر شد، بر تغییرات زیرساختی و توسعه شهری در دهه‌های اخیر تمرکز دارد که مسیر آب‌های سطحی را در مرکز تهران دگرگون کرده است.[1]

دیبا در یادداشت خود به توسعه وسیع مناطق بالادست خیابان کارگر اشاره کرده و توضیح داده است که افزایش سطوح غیرقابل نفوذ و تغییر وضعیت زمین، موجب شده تا در زمان بارندگی‌های شدید، حجم قابل‌توجهی از روان‌آب‌ها به سمت جنوب حرکت کنند. او برای تبیین این خطر، به حادثه سال ۲۰۱۲ میلادی (۱۳۹۱ شمسی) استناد کرد که در آن، آب‌های سطحی وارد بخش‌هایی از موزه شدند و خساراتی به بار آوردند که میزان دقیق آن هرگز به‌طور شفاف اعلام نشد.[1]

تمرکز اصلی این هشدار بر پیامدهای اقتصادی و فرهنگی چنین رویدادی است. به گفته طراح موزه، باغ مجسمه یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط در مسیر این روان‌آب‌هاست و در صورت وقوع سیلاب شدید، آب می‌تواند از طریق این باغ به ساختمان اصلی نفوذ کند. دیبا برآورد کرده است که با توجه به ارزش استثنایی آثار نگهداری‌شده در این مجموعه، خسارت احتمالی می‌تواند در مقیاس صدها میلیون تا یک میلیارد دلار باشد.[1]

در سوی دیگر این معادله، مدیریت فعلی موزه هنرهای معاصر معتقد است که زیرساخت‌های شهری فعلی، این خطر را مهار کرده‌اند. رضا دبیری‌نژاد، رئیس موزه، در واکنش به این نگرانی‌ها اعلام کرد که پس از دریافت هشدارهای کامران دیبا در سال گذشته، جلسات متعددی با شهرداری تهران و مدیریت بحران منطقه ۶ برگزار شده و کارشناسان مستقل نیز از محل بازدید کرده‌اند.[2][3]

بر اساس بررسی‌های انجام‌شده توسط این نهادها، توسعه شبکه بزرگراهی تهران در دهه‌های گذشته، برخلاف تصور اولیه، به عنوان یک سد دفاعی عمل کرده است. دبیری‌نژاد توضیح داد که احداث شریان‌های شرقی-غربی مانند بزرگراه‌های شهید گمنام و شهید حکیم، پیوستگی مسیر شیب‌دار خیابان کارگر را قطع کرده و پل‌ها و زیرگذرهای این مسیرها مانع از سرازیر شدن حجم عظیم روان‌آب به سمت جنوب می‌شوند.[2][3]

علاوه بر موانع فیزیکی بزرگراه‌ها، سیستم هدایت آب‌های سطحی نیز در این منطقه ارتقا یافته است. دبیری‌نژاد در این باره می‌گوید: «خوشبختانه بررسی‌های ما نشان می‌دهد که به دلیل وجود همین کانال‌ها و تقاطع‌های بزرگراه‌ها، در حال حاضر تهدید جدی برای وقوع سیلاب در پیرامون موزه وجود ندارد.» روان‌آب‌ها پیش از رسیدن به محوطه، توسط دریچه‌های تعبیه‌شده به سمت پارک لاله یا شبکه‌های زیرزمینی هدایت می‌شوند.[2][3]

رئیس موزه هنرهای معاصر همچنین در خصوص آسیب‌پذیری آثار موجود در فضای باز تاکید کرد که مجسمه‌های نصب‌شده در باغ موزه، اساساً برای قرارگیری در محیط‌های شهری و شرایط جوی مختلف طراحی شده‌اند. به گفته او، فرم هندسی و ساختار این آثار به گونه‌ای است که مانع از تجمع آب در آن‌ها می‌شود و بارندگی تهدیدی برای سلامت فیزیکی آن‌ها محسوب نمی‌شود.[3]

با این وجود، تقاطع نگاه یک معمار به تغییرات کلان شهری و ارزیابی مدیران فعلی از زیرساخت‌های نقطه‌ای، نشان‌دهنده پیچیدگی حفاظت از بناهای تاریخی در کلان‌شهرهای در حال توسعه است. کامران دیبا در پایان هشدار خود با تاکید بر لزوم اتخاذ تدابیر پیشگیرانه قطعی، نوشته است: «اگر چنین فاجعه‌ای رخ دهد، دیگر بحث اینکه تقصیر چه کسی بوده، مسئله نخواهد بود.»[1]