تصویب نخستین کمک اضطراری ۲۰ میلیون دلاری صندوق اقلیمی سازمان ملل به نپال برای جبران خسارات سیل

سازمان ملل متحد نخستین پرداخت اضطراری خود برای یک فاجعه اقلیمی مشخص را به تصویب رساند و در پی سیلاب‌های سهمگین اخیر، ۲۰ میلیون دلار به نپال اختصاص داد. این رقم سقف مجاز پرداخت کنونی این نهاد بین‌المللی برای یک رخداد واحد است، با این حال کمتر از یک درصد از خسارات ساختاری و اقتصادی ۲.۷ میلیارد دلاری وارده به ولایت‌های شمالی این کشور را جبران می‌کند.[3][4]

هیئت‌مدیره «صندوق پاسخگویی به زیان و خسارت» در نشست مجازی و فوق‌العاده روز پنج‌شنبه این تخصیص را تصویب کرد. این تصمیم نزدیک به دو ماه پس از ریزش دیواره کوهستانی در مرز نپال و چین در ۲۶ اوت اتخاذ می‌شود؛ حادثه‌ای که به سیلاب رودخانه بوت کوشی، جان باختن نزدیک به ۱۵۰۰ نفر، مفقود شدن بیش از ۵۰۰۰ تن و مدفون شدن چندین روستا زیر گل‌ولای انجامید.[3][4]

نپال در سپتامبر رسماً تقاضای کمک کرد و نخستین کشوری شد که سازوکار اضطراری این صندوق را فعال می‌کند. مصوبه هیئت‌مدیره شامل این پرداخت ۲۰ میلیون دلاری به‌همراه ۱.۶ میلیون دلار هزینه نظارتی است؛ ترتیبی که به این کشور امکان می‌دهد فرآیند مرسوم شش تا هشت‌ماهه را دور بزند و از روندی تسریع‌شده برای دریافت نقدینگی ظرف چند هفته استفاده کند.[1][3]

سهمی ناچیز از نیاز واقعی بازسازی

اگرچه این تخصیص نقطه عطفی برای صندوقی است که در سال ۲۰۲۲ جهت حمایت از کشورهای آسیب‌پذیر در برابر پیامدهای اقلیمی پایه‌گذاری شد، اما مقامات بر شکاف آشکار میان این رقم و واقعیت‌های میدانی تأکید دارند. برآوردهای اولیه دولت نپال حاکی از آن است که هزینه کل بازسازی به بیش از ۴.۷ میلیارد دلار می‌رسد؛ رقمی که آسیب به ۱۳ نیروگاه برق‌آبی، نابودی شبکه‌های مواصلاتی، تخریب پل‌ها و بی‌خانمانی ۱۵ هزار خانوار را در بر می‌گیرد.[1][4]

ماهه‌شوار داکال، از مقامات ارشد وزارت اقلیم و محیط‌زیست نپال، اظهار داشت: «این رقم در مقایسه با آنچه از دست داده‌ایم بسیار ناچیز است.» با این حال، او افزود که این تصمیم نشان می‌دهد جامعه جهانی توان اقدام به‌موقع برای یاری رساندن به آسیب‌پذیرترین کشورها در برابر تغییرات اقلیمی را دارد و حامل پیامی مهم از همبستگی بین‌المللی است.[1]

ارتباط ساختاری این فاجعه با گرمایش زمین از سوی نهادهای علمی تأیید شده است. گزارش سپتامبر شبکه علمی World Weather Attribution نشان داد که افزایش دما سبب کاهش ضخامت یخچال‌های طبیعی منطقه و ذوب لایه‌های منجمد دائمی خاک (پرمافراست) شده که سنگ‌های کوهستان را نگه می‌داشته‌اند؛ عاملی که مستقیماً به ناپایداری دامنه و متعاقباً رانش عظیم گل‌ولای و طغیان در پایین‌دست انجامیده است.[3]

تنگنای ساختاری در منابع جهانی

شکاف مالی نپال بازتاب‌دهنده تنگنایی گسترده‌تر در کل ساختار تأمین مالی اقلیمی جهان است. کشورهای توسعه‌یافته از بدو تأسیس صندوق، مجموعاً ۸۲۲ میلیون دلار تعهد کرده‌اند، اما تنها حدود ۳۵۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار از این تعهدات عملاً واریز شده و برای تخصیص به بحران‌های آنی در دسترس است.[3][4]

در برابر این حجم محدود نقدینگی، ۱۱۹ کشور در حال توسعه تاکنون ۱۷۶ درخواست تأمین مالی به ارزش تقریبی ۲.۸ میلیارد دلار به ثبت رسانده‌اند. هیئت‌مدیره سقف ۲۰ میلیون دلاری را تعیین کرده تا موجودی محدود این فاز آزمایشی میان موارد متعدد تقسیم شود، به‌جای آنکه آزادسازی هرگونه منابع سال‌ها معطل طراحی مدلی جامع و بلندمدت بماند.[1][3]

نهادهای مدنی محدودیت‌های ساختاری حاکم بر این سقف پرداختی را مورد انتقاد قرار داده‌اند. هارجیت سینگ، هماهنگ‌کننده کارزار بین‌المللی Fill the Fund، این اقدام را گامی نخست و تاریخی دانست اما هشدار داد که نباید به یک الگو تبدیل شود: «هیچ کشوری نباید پس از تحمل فاجعه، هفت هفته از طریق مکاتبات تاریخی و فشارهای پیاپی منتظر بماند تا صرفاً نخستین جلسه اضطراری صندوق تشکیل شود.»[3][4]

بدهی و موانع اداری

برای نپال، این بار مالی به‌دلیل ساختار کمک‌های بین‌المللی و سازوکارهای بازسازی تشدید می‌شود. آرناب چادهری از بنیاد آلاویا در نپال خاطرنشان کرد که این کشور در ازای هر ۱ دلار کمک بلاعوض، ۶ دلار وام دریافت می‌کند؛ وضعیتی که کشوری با سهم ناچیز در انتشار گازهای گلخانه‌ای را ناچار می‌سازد برای عبور از بحران زیر بار بدهی‌های سنگین برود.[1]

آجی ماتور، مدیرکل پیشین ائتلاف بین‌المللی خورشیدی، این پرداخت را گامی عملیاتی و ماندگار توصیف کرد، اما یادآور شد که پرداخت نهایی وجوه مستلزم طی شدن مراحل اداری و بررسی طرح‌های پیشنهادی نپال است؛ الزام بروکراتیکی که به گفته او می‌تواند جریان نقدینگی فوری را در شرایط بحرانی به تعویق بیندازد.[3]

این منابع تا زمان ارائه پروپوزال رسمی نپال تحت «شیوه‌نامه‌های اجرایی باربادوس» به‌صورت مشروط تخصیص یافته است. هیئت‌مدیره قرار است در دسامبر برای بررسی درخواست‌های انباشته دیگر دوباره تشکیل جلسه دهد؛ موضوعی که در آستانه مذاکرات اقلیمی سازمان ملل در ترکیه، تأمین مالی اقلیمی را در کانون توجه قرار خواهد داد.[3][4]

کشورهای حامی و اهداکننده ضمن تأیید این تخصیص، تأکید کردند که این پرداخت نباید بدعتی برای دفعات بعدی تلقی شود یا ساختار دائمی صندوق را تحت‌الشعاع قرار دهد. دغدغه کشورهای ثروتمند تخلیه سریع ذخایر صندوق و افزایش فشارها بر آن‌ها برای پذیرش تعهدات مالی گسترده‌تر در قبال جهان در حال توسعه است.[3][4]

نپال تا پایان سپتامبر حدود ۱۰۲ میلیون دلار از محل منابع داخلی و بین‌المللی دریافت کرده بود. دولت در حال رایزنی با هند، چین و بانک‌های توسعه چندجانبه است تا پیش از فرارسیدن زمستان سخت هیمالیا، میلیاردها دلار کسری لازم برای بازسازی مناطق شمالی را تأمین کند.[1]

فعالان محلی هشدار می‌دهند که با فروکش کردن تب اخبار، بحران واقعی بازماندگان همچنان پابرجاست. هنوز روستاهای متعددی در نواحی راسوا و نواکوت در گل‌ولای مدفون هستند و هزاران آواره همچنان از حداقل‌های معیشتی و زیرساختی برای نوسازی منازل خود محروم مانده‌اند.[1]