هشدار سازمان ملل درباره ورود به عصر مخاطرات اقلیمی همزمان با گزارش نگرانکننده سازمان جهانی هواشناسی در کاپ۳۱
سازمان جهانی هواشناسی گزارش میدهد که سال ۲۰۲۶ در پی انتشار بیسابقه گازهای گلخانهای و پدیده قدرتمند النینو، در آستانه ثبت به عنوان یکی از گرمترین سالهای تاریخ قرار دارد. دبیرکل سازمان ملل در اجلاس کاپ۳۱ خواستار اقدام فوری رهبران جهان شد.
به قلم وحید بختیاری
این خبر را به اشتراک بگذارید
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، اجلاس اقلیمی کاپ۳۱ در آنتالیای ترکیه را با هشداری صریح آغاز کرد: زمین وارد عصر جدیدی از مخاطرات اقلیمی شده است. این موضعگیری، چشمانداز دو هفته مذاکرات فشرده دیپلماتیک میان سران جهان را برای تعیین سازوکارهای اجرایی کاهش انتشار آلایندهها ترسیم میکند.[1][5]
افتتاحیه این اجلاس همزمان شد با انتشار ارزیابی جامع سازمان جهانی هواشناسی (WMO) که از انباشت پرشتاب گرما در تمامی سامانههای سیارهای حکایت دارد. ارقام این نهاد نشان میدهد سال ۲۰۲۶ تداومبخش دوره کمسابقهای از حرارت جوی، ذوب لایههای یخی و بالا آمدن سطح آب دریاها است.[1][4]
گوترش در جمع نمایندگان کشورها تأکید کرد: «پدیده بزرگمقیاس النینو با سیارهای برخورد کرده که پیشتر بر اثر فعالیتهای صنعتی بیش از حد گرم شده است.» او یادآور شد که در عین جابهجایی پیدرپی رکوردهای دمایی، هزینههای انسانی بحران روندی صعودی دارد و بار آن عمدتاً بر دوش کشورهایی سنگینی میکند که کمترین سهم را در تولید گازهای گلخانهای داشتهاند.[1][5]
گزارش وضعیت اقلیم جهانی ۲۰۲۶ نشان میدهد میانگین دمای سطح زمین در بازه ژانویه تا سپتامبر حدود ۱٫۴۷ درجه سلسیوس بالاتر از میانگین دوران پیشاصنعتی بوده است. این جهش پایه، سال ۲۰۲۶ را قطعاً در میان چهار سال گرم تاریخ ثبتشده قرار میدهد.[1][4]
اگرچه ممکن است سال ۲۰۲۶ در نهایت رکورد تاریخی سال ۲۰۲۴ را جابهجا نکند، اما روند کلان اقلیمی کاملاً تثبیت شده است. برآوردها حاکی است که بازه ۱۲ ساله میان ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ به عنوان گرمترین سالهای ثبتشده تاریخ زمین شناسایی خواهند شد که نشانه تغییر بنیادین در خط پایه اقلیمی جهان است.[2][4]
پدیده النینو به مثابه تشدیدکننده ریسک
عامل محرک اصلی در این جهش دمایی، پدیده قدرتمند النینو است که از ماه اوت گذشته شدت گرفته است. این چرخه طبیعی با تخلیه گرمای انباشته اقیانوسی به درون جو، دمای سطح سیاره را موقتاً بالا میبرد و الگوهای کهن بارش و هواشناسی را دچار آشفتگی میکند.[2][4]
سلست سائولو، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی، همگرایی گرمایش پایهای با الگوی النینو را عامل خروج شاخصهای بحران از نمودارهای متعارف خواند. او هشدار داد که این سازوکار همانند یک تشدیدکننده خطر عمل کرده و سامانههای جوی را فراتر از ظرفیتهای تابآوری و زیرساختی موجود دچار تنش میکند.[2][4]
سائولو در گزارش تازه این نهاد تصریح کرد: «باید برای سالی رکوردشکن در ۲۰۲۷ آماده شویم.» از آنجا که النینو معمولاً بیشترین اثر گرمایشی خود را در سال تقویمی پس از شکلگیری اولیه نشان میدهد، کارشناسان معتقدند شدیدترین امواج حرارتی هنوز در پیش است.[2][4]
برآوردهای هواشناسی حاکی است که النینو فعلی میتواند شدیدترین رویداد از سال ۱۹۵۰ به این سو باشد؛ چنانکه دمای سطح آب در مناطق حارهای اقیانوس آرام تا ماه دسامبر ممکن است تا ۳٫۸ درجه سلسیوس فراتر از حد نرمال برود. این حجم از خروج گرمای اقیانوسی، چرخههای زراعی و جوی جهان را به شدت متأثر خواهد کرد.[2][4]
تبعات بیواسطه این وضعیت شامل افزایش احتمال موجهای شدید گرما، خشکسالیهای منطقهای طولانی و توفانهای حارهای سهمگین در سال آینده خواهد بود؛ پدیدههایی که سرعت تشدید آنها از ظرفیت سامانههای زیرساختی و مدیریت بحران جوامع محلی پیشی گرفته است.[1][4]
انباشت حرارت اقیانوسی و زوال پهنههای یخی
فراتر از لایههای سطحی جو، گزارش WMO بر وضعیت هشداردهنده اقیانوسها تمرکز دارد؛ محیطهایی آبی که حدود ۹۰ درصد از گرمای مازاد ناشی از گازهای گلخانهای را جذب میکنند. دادههای اولیه بیانگر آن است که سال ۲۰۲۶ دهمین سال متوالی در شکستن رکورد میزان حرارت اقیانوسی خواهد بود.[1][4]
این روند مداوم گرمایش زیرسطحی، میانگین تراز آب دریاها را به بالاترین سطح از زمان آغاز ثبت دادههای ماهوارهای در سال ۱۹۹۳ رسانده است. انبساط گرمایی آب در کنار تسریع ذوب یخسارهای مستقر در خشکی، دو موتور محرک این افزایش تراز به شمار میروند.[1][4]
بخش انجمادکره (کریوسفر) طی سال گذشته افت حجمی چشمگیری را تجربه کرد و یخچالهای طبیعی سراسر جهان تودههای یخی عظیمی را از دست دادند. تنها در سال ۲۰۲۵، آهنگ سالانه کاهش جرم این یخچالها معادل تخلیه پنج استخر در ابعاد المپیک در هر ثانیه در کل روزهای سال ارزیابی شده است.[4]
در مناطق قطبی نیز شکنندگی مشهود است؛ بیشینه سالانه وسعت یخهای دریایی جنوبگان در سال ۲۰۲۶ به سومین رقم پایین تاریخ رسید. همزمان، بیشینه یخ دریایی شمالگان در رتبه اول یا دوم پایینترین میزان ثبتشده ایستاد که تداوم پسنشینی چند دههای پوششهای یخ قطبی را تأیید میکند.[1][4]
ناهمترازی انرژی زمین—یعنی شکاف میان تابش خورشیدی دریافتی و گرمای خروجی از لایههای جوی—به بیشترین مقدار در طول ۶۵ سال دیدهبانی رسیده است. این به هم خوردگی توازن تضمین میکند که ساختار اقلیمی زمین حتی در صورت توقف مقطعی انتشار آلایندهها، به جذب و انباشت شتابان گرما ادامه خواهد داد.[1][4]
پیامدهای عینی این تراکم انرژی در سال ۲۰۲۶ چندین قاره را تحت تأثیر قرار داده است؛ از امواج گرمای بیسابقه ماه آوریل در هند که بیش از ۱۴۰ میلیون نفر را با دمای فرین مواجه کرد، تا سیلابهای ویرانگر ناشی از فروپاشی یخچالهای هیمالیا، همگی بر واقعیتهای ملموس این تحول گواهی میدهند.[2][5]
آستانه ۱٫۵ درجه و چالشهای مذاکراتی کاپ۳۱
ارقام سازمان جهانی هواشناسی، بحثها در سالنهای اجلاس آنتالیا پیرامون آستانه حیاتی ۱٫۵ درجه سلسیوس توافق پاریس را بسیار حساستر کرده است. با رسیدن میانگین دمای ۹ ماهه نخست به ۱٫۴۷ درجه بالاتر از عصر پیشاصنعتی، حاشیه اطمینان برای حفظ این مرز عملاً به اتمام رسیده است.[1][6]
فعالان محیطزیست و هیئتهای کشورهای آسیبپذیر، عبور از مرز ۱٫۵ درجه را نتیجه دههها تعلل در تصمیمگیریهای کلان میدانند. از دیدگاه این گروهها، دادههای کنونی ضرورت کاهش فوری، برنامهریزیشده و گسترده انتشار جهانی گازهای گلخانهای را برای جلوگیری از تبعات مهارناپذیر دوچندان کرده است.[6]
غلظت گازهای گلخانهای در لایههای جوی همچنان رو به صعود دارد؛ امری که اقدامات معطوف به تثبیت شرایط آبوهوایی را تضعیف میکند. در سال ۲۰۲۵، غلظت دیاکسید کربن به ۴۲۶٫۸ بخش در میلیون رسید که جهشی ۵۳ درصدی نسبت به آغاز عصر انقلاب صنعتی در سال ۱۷۵۰ را ثبت کرد.[1][4]
میزان متان و اکسید نیتروژن، به عنوان گازهای گلخانهای با اثرات حرارتی بسیار شدید، به ترتیب ۱۶۷ درصد و ۲۶ درصد طی همین دوره افزایش یافته است. این انباشت جوی، افزایش بیشتر دما را تثبیت کرده و مدیریت گذار از سوختهای فسیلی را به امری حیاتی برای پایداری اقتصاد جهان مبدل ساخته است.[4]
چالش دیپلماتیک در اجلاس کاپ۳۱ ساختاری و پیچیده است؛ جایی که بیش از ۹۰ تن از سران کشورها و وزرای نزدیک به ۱۹۰ دولت برای دستیابی به سازوکار توافقی گردهم آمدهاند. این مذاکرات باید بر اختلافات ژئوپلیتیکی حول محور سرعت خروج از سوختهای فسیلی و سهمبندی بار مالی گذار فائق آید.[1][3]
تأمین مالی و معماری گذار عادلانه
ستون فقرات گفتوگوها در آنتالیا، مطالبه تأمین مالی عادلانه اقلیمی برای کشورهای در حال توسعه است. این اقتصادها با وجود کمترین نقش تاریخی در انباشت انتشار کربن، هماکنون بار عمده تخریبهای ناشی از رویدادهای فرین ثبتشده در گزارش WMO را به دوش میکشند.[1][5]
دبیرکل سازمان ملل بهطور شفاف از دولتهای توسعهیافته خواست منابع مالی و ابزارهای حفاظتی لازم را در اختیار مناطق آسیبپذیر بگذارند. کشورهای در حال توسعه تصریح میکنند که بدون تعهدات شفاف سرمایهگذاری، منابع مالی داخلی آنها تکافوی ارتقای زیرساختها برای تابآوری در برابر این موج گرمایش را نخواهد داد.[1][5]
محور دیگر نشست، تسریع «گذار عادلانه» است؛ به این معنا که حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر، جوامع محلی و نیروی کار وابسته به بخشهای سنتی را با بحران معیشتی روبهرو نسازد. چارچوبهای پیشنهادی در پی تنظیم این فرآیند هستند، هرچند ساختار منابع مالی آن از محورهای چالشبرانگیز میان نمایندگان باقی مانده است.[5][6]
دورههای پیشین نشستهای اقلیمی عمدتاً به دلیل امتناع تولیدکنندگان بزرگ سوختهای فسیلی از پذیرش تعهدات حقوقی الزامآور برای توقف تدریجی بهرهبرداریها متوقف ماند. با این حال، شواهد عینی از برهم خوردن تعادل سامانههای آبوهوایی، موضعگیریهای انفعالی را در مذاکرات ترکیه به شدت تحت فشار قرار داده است.[2][3]
دورههای پیشین نشستهای اقلیمی عمدتاً به دلیل امتناع تولیدکنندگان بزرگ سوختهای فسیلی از پذیرش تعهدات حقوقی الزامآور برای توقف تدریجی بهرهبرداریها متوقف ماند.
نکات کلیدی
- دبیرکل سازمان ملل در اجلاس کاپ۳۱ هشدار داد که سیاره زمین وارد عصر جدیدی از مخاطرات اقلیمی شده است.
- سازمان جهانی هواشناسی گزارش میدهد که سال ۲۰۲۶ با ثبت دمای ۱٫۴۷ درجه بالاتر از دوران پیشاصنعتی، در زمره چهار سال گرم تاریخ قرار میگیرد.
- تشدید کمسابقه پدیده النینو به عنوان عامل تشدید ریسک عمل کرده و دمای سال ۲۰۲۷ را نیز در سطحی تهدیدآمیز قرار خواهد داد.
- غلظت گازهای گلخانهای، حرارت آبهای اقیانوسی و سطح آب دریاها همگی به بالاترین رکوردهای تاریخی خود رسیدهاند.
آنچه نمیدانیم
- آیا توافقهای نهایی کاپ۳۱ متضمن تعهدات الزامآور حقوقی برای خروج از سوختهای فسیلی خواهد بود یا تحت فشار تولیدکنندگان تعدیل میشود.
- پیک نهایی افزایش دمای جهانی در سال ۲۰۲۷ با تخلیه حداکثری حرارت پدیده النینو در چه سطحی تثبیت خواهد شد.
- ساختار قطعی و کانالهای تجهیز منابع مالی برای سازوکار موسوم به گذار عادلانه چگونه تعریف میشود.
روند رویداد
۱۷۵۰
آغاز انقلاب صنعتی که به عنوان مبنای اندازهگیریهای دمای پیشاصنعتی و غلظت گازهای گلخانهای استفاده میشود.
۲۰۱۵
آغاز دورهای که از نگاه WMO گرمترین ۱۲ سال ثبتشده در تاریخ کره زمین محسوب میشود.
۲۰۲۴
شکستن رکورد مطلق دمای زمین به دنبال انتشار گسترده گازهای گلخانهای.
اوت ۲۰۲۶
شروع تشدید یک پدیده قدرتمند النینو که زمینه را برای جهشهای دمایی و پدیدههای فرین فراهم کرد.
۳ نوامبر ۲۰۲۶
انتشار گزارش وضعیت اقلیم جهانی ۲۰۲۶ از سوی سازمان جهانی هواشناسی با تأکید بر انباشت بیسابقه گرما.
۹ نوامبر ۲۰۲۶
افتتاحیه کاپ۳۱ در آنتالیای ترکیه با سخنرانی دبیرکل سازمان ملل و اعلام ورود به عصر مخاطرات اقلیمی.
- کشورهای آسیبپذیر و کنشگران اقلیمی
- بر کاهش بیدرنگ انتشار و تخصیص منابع مالی گسترده تأکید دارند و به بار نامتناسب خسارات رویدادهای فرین اشاره میکنند.
- سازمان ملل و نهادهای علمی
- بر دادههای تجربی انباشت گرما و الزام همکاریهای نظاممند جهانی برای مهار ریسکهای اقلیمی تمرکز دارند.
- تولیدکنندگان بزرگ سوختهای فسیلی
- در برابر سازوکارهای الزامآور توقف بهرهبرداری مقاومت کرده و بر حفظ ثبات اقتصادی و گذار تدریجی پافشاری میکنند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- جوامع محلی که بر اثر رویدادهای فرین جوی در سال ۲۰۲۶ آواره شدهاند
- تحلیلگران صنعت بیمه که افزایش ریسکهای مالی ناشی از مخاطرات اقلیمی را ارزیابی میکنند
منابع
[1]The Guardianکشورهای آسیبپذیر و کنشگران اقلیمیIncreased heat will supercharge extreme weather events, warns UN agency as Cop31 climate summit begins
مطالعه در The Guardian →
[2]CNNتولیدکنندگان بزرگ سوختهای فسیلیPlanetary extremes are 'off the charts' as world's biggest climate talks kick off
مطالعه در CNN →
[3]The Irish Timesتولیدکنندگان بزرگ سوختهای فسیلیWorld Meteorological Organisation warns worse is yet to come in 2026, ahead of summit in Turkey
مطالعه در The Irish Times →
[4]World Meteorological Organizationسازمان ملل و نهادهای علمیState of the Climate Update 20
مطالعه در World Meteorological Organization →
[5]The Hinduسازمان ملل و نهادهای علمیWorld entering ‘age of climate extremes’: UN chief
مطالعه در The Hindu →
[6]The Independentکشورهای آسیبپذیر و کنشگران اقلیمیHow close are we to a long-term breach of critical 1.5C warming limit as Cop31 begins?
مطالعه در The Independent →
بیشتر در محیط زیست
مشاهده همه →ردیابی آلایندهها
افت ۳٫۱ درصدی انتشار کربن چین همزمان با بحران تنگه هرمز و جهش انرژیهای تجدیدپذیر
4 منبع
دعاوی زیستمحیطی
شکایت ائتلاف حقوقی بینالمللی از غول گوشت برزیل به اتهام پولشویی ناشی از تخریب آمازون
5 منبع
مقررات انتشار متان
لغو مقررات متان دولت بایدن توسط دولت ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای
5 منبع
گذار برقی
سهم خودروهای برقی در بازار چین به رکورد دو سوم رسید؛ همزمان با سقوط تاریخی خودروهای احتراقی
7 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار محیط زیست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





