ایران با اشاره به پایگاه آمریکا و بریتانیا در دیگو گارسیا، تهدید به گسترش جنگ به اقیانوس هند کرد

در ویدئویی که روز پنجشنبه توسط خبرگزاری فارس پخش شد، یحیی رحیم صفوی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی مجتبی خامنه‌ای، صراحتاً از اقیانوس هند به عنوان میدان احتمالی بعدی درگیری در صورت انجام حملات نظامی بیشتر از سوی ایالات متحده نام برد. این اظهارات نخستین باری است که تهران به طور رسمی تهدید می‌کند رویارویی را به فراتر از خلیج فارس و دریای سرخ کشانده و آب‌های پیرامون تاسیسات نظامی مشترک آمریکا و بریتانیا در دیگو گارسیا را مستقیماً درگیر می‌سازد. این بیانیه نشان‌دهنده تشدید حساب‌شده لفاظی‌ها در شرایطی است که بحران منطقه‌ای وارد مرحله جدیدی می‌شود.[1][3]

صفوی در این سخنرانی اظهار داشت: «از آنجا که درگیری از خلیج فارس و تنگه هرمز به دریای سرخ کشیده شده است، این احتمال وجود دارد که در پاسخ به جنگ‌افروزی بیشتر، جبهه نبرد گسترش بیشتری یافته و به اقیانوس هند و شاید فراتر از آن برسد.» این هشدار دقیقاً هفت ماه پس از آغاز جنگ منطقه‌ای در اواخر فوریه ۲۰۲۶ مطرح می‌شود؛ جنگی که در پی حملات آمریکا و اسرائیل و کشته شدن رهبر پیشین، آیت‌الله علی خامنه‌ای، آغاز شد. رهبری ایران با اشاره به اقیانوس هند، در تلاش است نشان دهد که عمق استراتژیک غرب دیگر از پیامدهای خصومت‌های جاری در امان نیست.[1][2]

گسترش منطقه عملیاتی به اقیانوس هند، سومین کریدور حیاتی دریایی را زیر سایه درگیری قرار داده و تنگناهای لجستیکی موجود را به شدت تشدید می‌کند. تهران پیش از این تنگه هرمز را مسدود کرده است؛ گذرگاهی که پیش‌تر حدود ۲۰ درصد از مصرف جهانی نفت از آن عبور می‌کرد. در همین حال، نیروهای حوثی یمن بخش‌هایی از خط ساحلی دریای سرخ را تصرف کرده و سیطره خود را بر تنگه باب‌المندب محکم‌تر کرده‌اند. اثر ترکیبی این محاصره‌ها تاکنون شرکت‌های بزرگ کشتیرانی بین‌المللی را مجبور کرده است تا مسیر شناورهای خود را به سمت دماغه امید نیک تغییر دهند، که این امر هفته‌ها به زمان ترانزیت افزوده و حق بیمه‌ها را به میزان قابل‌توجهی افزایش داده است.[2][5]

اشاره خاص به اقیانوس هند، پایگاه دیگو گارسیا را مستقیماً وارد محاسبات استراتژیک این درگیری می‌کند. این آب‌سنگ حلقوی منزوی که در فاصله نزدیک به ۴۰۰۰ کیلومتری جنوب شرقی سواحل ایران واقع شده، به عنوان یک مرکز لجستیکی، اطلاعاتی و پایگاه بمب‌افکن‌های فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) عمل می‌کند. هرگونه توانمندی ایران برای تهدید کشتیرانی یا دارایی‌های نظامی در چنین فاصله دوری، نیازمند استقرار موشک‌های بالستیک ضدکشتی دوربرد یا اتکا به عملیات نامتقارن دریایی، بسیار فراتر از مناطق سنتی دفاع ساحلی ایران در خلیج فارس است. تحلیلگران نظامی خاطرنشان می‌کنند که اگرچه نیروی دریایی آب‌های آزاد ایران محدود است، اما ذخایر پهپادی و موشکی آن به طور پیوسته در برد و دقت رشد کرده‌اند.[1][4]

این تهدید همزمان با مانورهای دیپلماتیک فشرده و غیرمستقیم در نیویورک صورت می‌گیرد؛ جایی که مقامات ایرانی و آمریکایی در حاشیه هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد در این هفته گفتگوهایی داشتند. مذاکره‌کنندگان در تلاشند تا چارچوبی برای توقف خصومت‌ها ایجاد کنند، اما دو طرف همچنان بر سر خواسته‌های ساختاری و بنیادین با یکدیگر اختلاف دارند. به نظر می‌رسد زمان‌بندی انتشار ویدئوی صفوی با هدف به حداکثر رساندن اهرم فشار ایران در میز مذاکره طراحی شده است تا هزینه‌های اقتصادی و نظامی ناشی از عدم دستیابی به یک توافق آتش‌بس جامع را به دیپلمات‌های غربی یادآوری کند.[2][3]

تهران هرگونه توقف محاصره‌های دریایی خود را به لغو کامل تحریم‌های اقتصادی و آزادسازی بی‌قید و شرط دارایی‌های حاکمیتی مسدود شده ایران در خارج از کشور مشروط کرده است. مقامات ایرانی بن‌بست کنونی را به عنوان دفاعی حیاتی از زیرساخت‌های ملی خود توصیف کرده و استدلال می‌کنند که حملات پیشین به مراکز علمی و غیرنظامی نتوانسته است اراده داخلی را در هم بشکند. دولت ایران با تهدید اقیانوس هند، این پیام را مخابره می‌کند که در صورت برآورده نشدن خواسته‌های اصلی‌اش، آماده تحمل مجازات‌های اقتصادی بیشتر است و عملاً ایالات متحده را به پذیرش خطر فروپاشی گسترده‌تر زنجیره تامین جهانی به چالش می‌کشد.[2][3]

برای بازارهای جهانی انرژی، گسترش جغرافیایی دامنه تهدید، زنجیره تامینی را که از پیش تحت فشار و شکننده بوده است، پیچیده‌تر می‌کند. با توجه به التهاب شدید در دریای سرخ و تنگه هرمز، شرکت‌های حمل‌ونقل تجاری برای رسیدن ایمن به بنادر اروپایی و آسیایی، به طور فزاینده‌ای به مسیرهای ترانزیتی طولانی‌تر در پهنه اقیانوس هند متکی شده‌اند. اگر این مسیرهای آب‌های آزاد به طور ناگهانی در معرض حملات دسته‌های پهپادی یا مزاحمت‌های موشک‌های بالستیک قرار گیرند، صنعت کشتیرانی با کمبود شدید خطوط ترانزیتی امن مواجه خواهد شد؛ مسئله‌ای که می‌تواند دقیقاً در زمانی که بانک‌های مرکزی در تلاش برای مدیریت تورم هستند، باعث افزایش شدید هزینه‌های جهانی انرژی و قیمت کالاهای مصرفی شود.[4][5]

اگر نیروهای ایرانی یا گروه‌های نیابتی منطقه‌ای آن‌ها شروع به هدف قرار دادن شناورها در آب‌های آزاد کنند، جامعه بین‌المللی مجبور خواهد شد ماموریت‌های حفاظت دریایی خود را به شدت گسترش دهد. همزمان، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده فشار اقتصادی خود را تشدید کرده و در این هفته اقدامات جدیدی را با هدف تعطیلی هوانوردی بین‌المللی ایران از طریق هدف قرار دادن خدمات سوخت‌رسانی و پشتیبانی فرود در چندین فرودگاه بین‌المللی اعلام کرده است. این تشدید تنش‌های متقابل، یک چرخه بازخورد خطرناک را برجسته می‌کند: در حالی که واشنگتن حلقه محاصره اقتصادی را تنگ‌تر می‌کند، تهران با تهدید زیرساخت‌های فیزیکی تجارت جهانی واکنش نشان می‌دهد و فضای بسیار اندکی برای کاهش تنش بدون امتیازدهی قابل‌توجه از سوی یکی از طرفین باقی می‌گذارد.[3][4]

مسیر فوری این درگیری اکنون به واکنش ایالات متحده به شرایط دیپلماتیک ارائه‌شده در نیویورک و وضعیت عملیاتی گروه‌های ضربت نیروی دریایی آمریکا که در حال حاضر در منطقه مستقر هستند، بستگی دارد. در شرایطی که هر دو طرف سیگنال‌هایی مبنی بر حداکثر آمادگی رزمی ارسال می‌کنند، آستانه تحمل برای آنچه که یک تبادل آتش قابل مدیریت تلقی می‌شود، همچنان در حال کاهش است. ورود اقیانوس هند و دیگو گارسیا به میدان نبرد لفاظی‌ها، تضمین می‌کند که هرگونه اشتباه محاسباتی در آینده، اثرات آبشاری و فوری بر امنیت جهانی و تجارت بین‌المللی خواهد داشت و یک مناقشه منطقه‌ای را به یک بحران واقعی جهانی تبدیل خواهد کرد.[1][3]