جهش در توسعه انرژی‌های پاک؛ ظرفیت تجدیدپذیرهای ایران با پروژه‌های جدید افزایش یافت

بخش انرژی‌های تجدیدپذیر ایران در هفته جاری با بهره‌برداری از ۷۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی توزیعی در سراسر کشور، از یک مرز مهم عبور کرد. این دستاورد نشان‌دهنده تغییر ملموس در استراتژی کلان وزارت نیرو برای تمرکززدایی از تولید برق و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی است.[4]

محمد دوست‌محمدی، مجری طرح نیروگاه‌های خورشیدی ساتبا، با تایید این خبر اعلام کرد: «امروز تقریباً می‌توان گفت حدود ۷۵۰ مگاوات از طرح تولید در توزیع، به بهره‌برداری رسیده و در حال حاضر انرژی تولیدی این نیروگاه‌ها در حال تزریق به شبکه سراسری است.»[4]

طرح تولید پراکنده بیشتر بر نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس سه مگاواتی متمرکز است که برق تولیدی خود را مستقیماً به خطوط توزیع محلی تزریق می‌کنند. این رویکرد غیرمتمرکز، تلفات انتقال را به حداقل می‌رساند و امکان استقرار بسیار سریع‌تری را نسبت به پروژه‌های عظیم و متمرکز فراهم می‌کند.[4]

روند پرشتاب فعلی ریشه در مصوبه آذرماه دولت برای رفع ناترازی‌های مزمن برق کشور دارد. بر اساس این ابلاغیه، احداث ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در دستور کار قرار گرفت و نهادهای مسئول موظف شدند روند صدور مجوزها را برای سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به‌طور چشمگیری تسهیل کنند.[4]

ورود صنایع سنگین به تأمین برق

توسعه انرژی‌های سبز اکنون با حمایت فزاینده صنایع بزرگ که به دنبال خودکفایی در تأمین انرژی هستند، همراه شده است. در همین راستا، شرکت معدنی و صنعتی چادرملو عملیات اجرایی نیروگاه خورشیدی ۱۰۰ مگاواتی خود را در استان یزد رسماً آغاز کرد.[5]

این مزرعه خورشیدی صنعتی با سرمایه‌گذاری ۵۰ میلیون دلاری احداث می‌شود و ظرفیت تأمین برق مورد نیاز حدود ۵۰ هزار خانوار را داراست. تاکنون ۴۰ مگاوات از فاز نخست این پروژه به شبکه متصل شده و ۶۰ مگاوات باقیمانده نیز تا اوایل سال آینده به بهره‌برداری خواهد رسید.[5]

تأمین مالی این پروژه عظیم بر اساس مدل قراردادهای مهندسی، تأمین تجهیزات، اجرا و تأمین مالی (EPCF) انجام شده است. در این ساختار نوین، پیمانکار تأمین ۸۰ درصد از منابع مالی را بر عهده گرفته که بار سرمایه‌گذاری اولیه را از دوش شرکت معدنی برمی‌دارد.[5]

صنایع سنگین با تولید برق اختصاصی، می‌توانند از محدودیت‌های فلج‌کننده مصرف برق که معمولاً در ماه‌های اوج مصرف تابستان و زمستان اعمال می‌شود، در امان بمانند. این خوداتکایی نه تنها تداوم خطوط تولید را تضمین می‌کند، بلکه فشار تقاضا را از روی شبکه سراسری نیز کاهش می‌دهد.[5][6]

رشد چشمگیر تولید برق‌آبی

همگام با توسعه ظرفیت‌های خورشیدی، زیرساخت‌های سبز موجود کشور نیز با جهش قابل‌توجهی در عملکرد مواجه شده‌اند. در نیمه نخست سال جاری، نیروگاه‌های برق‌آبی ایران موفق به تولید ۱۴.۸ میلیارد کیلووات‌ساعت انرژی الکتریکی شدند که رکوردی تازه در این حوزه محسوب می‌شود.[3]

محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، با اشاره به این دستاورد گفت: «تولید نیروگاه‌های برق‌آبی در شش‌ ماهه نخست امسال با رشد ۶۳ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته همراه بود و این نیروگاه‌ها ۶ درصد از سبد تولید برق کشور را به خود اختصاص دادند.»[3]

این ظرفیت‌های تجدیدپذیر در شرایطی به شبکه افزوده می‌شوند که کشور در حال آماده‌سازی برای ماه‌های پرمصرف زمستان است. وزارت نیرو اجرای یک بسته جامع شامل ۶۰ برنامه عملیاتی را برای تضمین پایداری شبکه آغاز کرده است، چرا که تأمین گاز نیروگاه‌های حرارتی در فصل سرما با محدودیت مواجه می‌شود.[6]

افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر و برق‌آبی، انعطاف‌پذیری بیشتری به مدیران شبکه برق می‌بخشد. در نتیجه همین بهبودها، توانیر اخیراً از لغو محدودیت‌های شبانه مصرف برق صنایع خبر داد و به واحدهای تولیدی اجازه داد در ساعات کم‌باری بدون پرداخت جریمه، بیش از دیماند قراردادی خود برق مصرف کنند.[6]

این گشایش در تأمین برق شبانه، فرصت بی‌نظیری برای کارخانجات فراهم می‌کند تا با انتقال شیفت‌های کاری پرمصرف خود به ساعات افت بار، ظرفیت تولید خود را به حداکثر برسانند. سیاست‌گذاران امیدوارند این رویکرد به شکل‌گیری تقاضای پایدار در بازار بورس انرژی نیز کمک شایانی کند.[6]

بومی‌سازی تجهیزات و چشم‌انداز آینده

دولت برای حفظ این شتاب توسعه، مشوق‌های جدیدی را برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی در نظر گرفته است. سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) اعلام کرده است که پنل‌ها و اینورترهای خورشیدی ساخت داخل را در قالب قراردادهای خرید تضمینی، مورد حمایت ویژه قرار می‌دهد.[2]

محسن طرزطلب، رئیس سازمان ساتبا، در این باره تأکید کرد: «وزارت نیرو به‌طور جدی پیگیر توسعه زنجیره ارزش نیروگاه‌های خورشیدی است و طی یک تا دو سال گذشته در حوزه ساخت داخل تجهیزات، از جمله استراکچرهای فلزی و اینورترها، پیشرفت قابل‌توجهی صورت گرفته است.»[2]

بومی‌سازی فناوری‌های تجدیدپذیر نه تنها خروج ارز از کشور را به شدت کاهش می‌دهد، بلکه هزاران فرصت شغلی تخصصی برای مهندسان و تکنسین‌های ایرانی خلق می‌کند. کارخانه‌های جدید تولید اینورترهای صنعتی که اخیراً افتتاح شده‌اند، گامی بلند در راستای قطع وابستگی به واردات تجهیزات حساس نیروگاهی به شمار می‌روند.[2]

موج فعلی پروژه‌ها بخشی از یک مأموریت کلان ملی برای افزودن ۷ هزار مگاوات ظرفیت خورشیدی در کوتاه‌مدت است. این توسعه جاه‌طلبانه با پشتوانه تخصیص ۱.۸۴ میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی صورت می‌گیرد که تاکنون نزدیک به یک میلیارد دلار آن به‌طور قطعی دریافت شده است.[1]

کارشناسان انرژی پیش‌بینی می‌کنند در صورت تداوم روند فعلی سرمایه‌گذاری صنایع و توسعه نیروگاه‌های توزیعی، هدف‌گذاری ۱۲ هزار مگاواتی انرژی‌های تجدیدپذیر بسیار زودتر از موعد مقرر در سال ۱۴۰۷ محقق خواهد شد. این تحول می‌تواند چشم‌انداز انرژی ایران را به‌طور بنیادین تغییر دهد و پایداری شبکه را تضمین کند.[1][4]