جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶ به آن کارسون، شاعر و نویسنده کانادایی اعطا شد

آکادمی سوئد روز پنجشنبه اعلام کرد که جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۲۶ به آن کارسون، شاعر، جستارنویس و مترجم ۷۶ ساله کانادایی تعلق گرفته است. این نهاد معتبر، دلیل انتخاب او را «مجموعه آثار جسورانه و نوآورانه‌ای» عنوان کرد که در گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک، قالب‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر آفریده است.[1][2]

این جایزه که معتبرترین افتخار ادبی جهان به شمار می‌رود، با پاداش نقدی ۱۲ میلیون کرون سوئد (معادل تقریبی ۱.۲ میلیون دلار) همراه است. کارسون با این پیروزی، به نوزدهمین زنی تبدیل شد که در میان ۱۲۳ برنده تاریخ نوبل ادبیات، این جایزه را از آن خود می‌کند.[1][2]

اینگرید کارلبرگ، دبیر دائمی آکادمی سوئد، اندکی پیش از اعلام رسمی خبر توانست با این نویسنده تماس بگیرد. کارلبرگ در این باره گفت: «او فرصت کرد به من بگوید که در حال حاضر در ایسلند به سر می‌برد و در حال گوش دادن به صدای باد است. او بسیار غافلگیر و خوشحال بود.»[2]

آن کارسون که در سال ۱۹۵۰ در تورنتو متولد شده است، در طول دهه‌ها فعالیت حرفه‌ای خود، مرزهای میان شعر، نثر، نقد ادبی و ترجمه را از میان برداشته است. او که سال‌ها به عنوان استاد ادبیات کلاسیک در دانشگاه‌های مختلف آمریکای شمالی تدریس کرده، متون یونان باستان را به عنوان ماده خام آثار مدرن خود به کار می‌گیرد.[2][3]

درهم‌آمیزی اسطوره و جهان معاصر

کارسون علاوه بر خلق آثار تألیفی، به عنوان یکی از برجسته‌ترین مترجمان متون کلاسیک نیز شناخته می‌شود. ترجمه‌های او از آثار نویسندگانی چون سافو و اوریپید، به ویژه ترجمه سه‌گانه او از «اورستیا» در سال ۲۰۰۹، نشان‌دهنده تسلط عمیق او بر زبان‌های باستانی و توانایی‌اش در انتقال روح این متون به زبان انگلیسی مدرن است.[2]

آندرس اولسون، رئیس کمیته نوبل ادبیات، با ستایش از رویکرد منحصربه‌فرد او تأکید کرد که کارسون ریشه‌شناسی کلمات را به عنوان نقطه شروع تمام آثارش در نظر می‌گیرد. اولسون افزود که روش نگارش او به خلق آثاری طعنه‌آمیز و بازیگوشانه منجر می‌شود که نه تنها میان شعر کلاسیک و مدرن، بلکه در میان ژانرهای مختلف هنری حرکت می‌کنند.[2]

نخستین کتاب کارسون با عنوان «اروس، تلخ و شیرین» در سال ۱۹۸۶ به چاپ رسید که در واقع بسط رساله دکتری او بود. این اثر با ترکیب نقد ادبی و کاوش در مفهوم میل و اشتیاق در سنت یونان باستان، پایه‌های فکری و چارچوب زیبایی‌شناختی او را برای دهه‌های آینده پی‌ریزی کرد.[2]

یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار او، رمان منظوم «خودزندگی‌نامه سرخ» است که در سال ۱۹۹۸ منتشر شد. این کتاب با الهام از قطعات به‌جامانده از استسیخوروس، شاعر یونان باستان، اسطوره «گریون» (هیولای بالدار سرخ‌رنگی که توسط هرکول کشته شد) را به داستان یک پسر نوجوان امروزی تبدیل می‌کند که با چالش‌های عشق و هویت دست‌وپنجه نرم می‌کند.[2][3]

نوآوری در فرم و عبور از مرزها

کارسون در سال ۲۰۱۹ نیز با انتشار اثر نمایشی «نورما جین بیکر اهل تروا»، بار دیگر توانایی خود را در پیوند دادن جهان‌های دور از هم نشان داد. او در این اثر، داستان هلن تروا در نمایشنامه اوریپید را با زندگی مرلین مونرو، ستاره سینمای قرن بیستم، در هم آمیخت تا مفاهیمی چون زیبایی، جنگ و ویرانی را بازخوانی کند.[3]

یکی دیگر از آثار برجسته و متفاوت او، کتاب «شناور» (Float) است که در سال ۲۰۱۶ روانه بازار نشر شد. این اثر به جای یک کتاب صحافی‌شده سنتی، شامل ۲۲ کتابچه مجزا است که در یک قاب شفاف قرار گرفته‌اند و خواننده می‌تواند آن‌ها را با هر ترتیب دلخواهی مطالعه کند؛ فرمی که بازتاب‌دهنده نگاه ساختارشکنه او به مفهوم کتاب است.[2]

آکادمی سوئد در بیانیه خود تأکید کرده است که کارسون در آثارش اغلب از مرزهای رشته‌های مختلف هنری و دانشگاهی عبور می‌کند. همکاری‌های گسترده او با هنرمندان هنرهای تجسمی، طراحان رقص و کارگردانان تئاتر و اپرا، نشان‌دهنده آزادی عمل او در مواجهه با انتظارات ادبی و سیستم‌های قانون‌مند است.[2]

واکنش‌ها و افتخارات پیشین

مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی به این پیروزی واکنش نشان داد. او نوشت: «آن کارسون، شاعر کانادایی، با هوش، تخیل و سبکی که کاملاً مختص به خود اوست، آثار کلاسیک را بازآفرینی کرده و داستان‌های باستانی را برای مخاطبان جدید به ارمغان آورده است.»[3]

دانشگاه تورنتو نیز که کارسون هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری خود را در آنجا گذرانده است، این موفقیت را جشن گرفت. ملانی وودین، رئیس این دانشگاه، در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که این یک لحظه بسیار غرورآفرین برای جامعه جهانی فارغ‌التحصیلان و کل این نهاد علمی است.[3]

این نویسنده کانادایی پیش از این نیز جوایز معتبر متعددی را در کارنامه خود ثبت کرده بود. او در سال ۲۰۰۱ برای مجموعه «زیبایی شوهر»، به عنوان نخستین زن برنده جایزه معتبر شعر تی. اس. الیوت شناخته شد و در سال ۲۰۲۰ نیز جایزه فرماندار کل کانادا را برای کتاب «نورما جین بیکر اهل تروا» دریافت کرد.[2][3]

غلبه بر چالش‌های جسمانی

موفقیت بزرگ کارسون در عرصه جهانی در حالی رقم می‌خورد که او با چالش‌های جدی سلامتی نیز مواجه است. این نویسنده ۷۶ ساله در سال ۲۰۲۴ با انتشار جستاری در نشریه «لاندن ریویو آو بوکس» فاش کرد که به بیماری پارکینسون مبتلا شده است.[2]

او در آن جستار با صراحتی تکان‌دهنده درباره تأثیر این بیماری بر روند نوشتن خود توضیح داد. کارسون نوشت: «یکی از علائمی که به شدت مرا آزار می‌داد این بود که دست‌خطم از هم پاشید؛ به طوری که گاهی پاراگراف‌های کامل را با شرمساری خط می‌زدم.»[2]

کارسون که هم‌اکنون به همراه همسرش، رابرت کوری که یک هنرمند است، زندگی می‌کند، در سال ۲۰۲۲ تابعیت کشور ایسلند را نیز دریافت کرد. حضور او در این کشور در زمان اعلام خبر برنده شدن جایزه نوبل، پیوند عمیق او را با طبیعت و انزوای خودخواسته‌ای که اغلب در آثارش نیز بازتاب می‌یابد، برجسته‌تر می‌کند.[2]

با وجود تمام این موانع، اعطای جایزه نوبل به کارسون نشان می‌دهد که تأثیر او بر ادبیات معاصر همچنان در بالاترین سطح ممکن ارزیابی می‌شود. آثار او که مفاهیمی چون عشق، میل جنسی، تنهایی و ناامیدی را می‌کاوند، اکنون با دریافت این جایزه ۱۲ میلیون کرونی، در کانون توجه مخاطبان گسترده‌تری در سراسر جهان قرار خواهند گرفت.[1][2]