کارزار نهادهای حقوق‌بشری علیه نامزدی لانا نسیبه برای پست دبیرکلی سازمان ملل

تنها چند ساعت پیش از حضور لانا نسیبه، دیپلمات امارات متحده عربی، در مجمع عمومی برای دفاع از نامزدی خود در پست دبیرکلی سازمان ملل، کارشناسان حقوق بشر کارزاری هماهنگ را برای رد صلاحیت او به راه انداختند. این سفیر پیشین ۴۸ ساله در اواخر اکتبر ۲۰۲۶ وارد رقابتی شد که برای جانشینی آنتونیو گوترش به بن‌بست رسیده است.[2][5]

محور اصلی مخالفت‌ها، مواضع مکرر نسیبه در دفاع از امارات در برابر اتهاماتی است که ابوظبی را متهم به دامن زدن به جنگ ویرانگر داخلی سودان می‌کنند. گروه‌های حقوق بشری استدلال می‌کنند انکارهای پیاپی او درباره حمایت‌های نظامی امارات از شبه‌نظامیان «نیروهای پشتیبانی سریع»، او را برای هدایت عالی‌ترین نهاد دیپلماتیک جهان بی‌صلاحیت ساخته است.[1][3]

کنت راث، مدیر اجرایی پیشین دیده‌بان حقوق بشر، در نشستی خبری در ۲۷ اکتبر گفت: «سازمان ملل نمی‌تواند بپذیرد فردی که منکر جنایات جنگی است در رأس آن قرار گیرد.» راث نسیبه را متهم کرد در شرایطی که نیروهای پشتیبانی سریع دست به جنایات سازمان‌یافته می‌زنند، او برای محافظت از ابوظبی در برابر پاسخگویی تلاش کرده است.[2][3][5]

جنگ داخلی سودان که در آوریل ۲۰۲۳ میان ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع آغاز شد، تاکنون بیش از ۱۴ میلیون آواره بر جای گذاشته است. هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل در سودان نیز اخیراً به این نتیجه رسید که حمله نیروهای پشتیبانی سریع به الفاشر، مرکز دارفور شمالی، نشانه‌های بارز نسل‌کشی را در خود دارد.[1][5]

انکار گزارش‌های رسمی سازمان ملل

نسیبه سال‌هاست هرگونه اتهام مبنی بر تسلیح نیروهای پشتیبانی سریع از سوی امارات را رد کرده است. او در نامه‌ای به شورای امنیت در آوریل ۲۰۲۴، ادعای ارائه هرگونه حمایت نظامی، لجستیکی یا مالی به هر یک از جناح‌های سودانی را جعلی و بی‌اساس خواند.[1][2]

این موضع‌گیری‌ها با یافته‌های نهادهای تحقیقاتی خود سازمان ملل در تناقض آشکار است. گزارش اخیر کارشناسان سازمان ملل شواهد موثقی ارائه داد که نشان می‌دهد دولت امارات از طریق خطوط تدارکاتی در چاد، به نیروهای پشتیبانی سریع سلاح و تجهیزات رسانده است.[1][2]

برونو استانیو اوگارته، مدیر ارشد دیده‌بان حقوق بشر، در این باره گفت: «وقتی نامزدی گزارش‌های نهادهای زیرمجموعه سازمان ملل را رد کرده و زیر سؤال برده است، کشورهای عضو باید از او بپرسند با چه پیشینه‌ای می‌خواهد از استقلال و اعتبار این سازمان دفاع کند.»[1]

دیپلمات‌ها و فعالان مدنی سودانی نیز هشدارهای مشابهی مطرح کرده‌اند و می‌گویند سپردن هدایت سازمان ملل به مدافع ارشد سیاست‌های امارات، ساختار جهانی را در تضاد منافع قرار می‌دهد. حسام محجوب، بنیان‌گذار تلویزیون «سودان بکره»، تأکید کرد این اتفاق درست زمانی رخ می‌دهد که غیرنظامیان سودانی به پاسخگو کردن حامیان جنگ نیاز مبرم دارند.[2][5]

نسیبه در نشست پرسش و پاسخ روز سه‌شنبه در مجمع عمومی، با پرسش‌های صریحی درباره این تضاد منافع روبه‌رو شد. یونا دایموند، مشاور حقوقی مرکز حقوق بشر رائول والنبرگ، پرسید او چطور می‌تواند اطمینان دهد که در صورت انتخاب، رویکرد نفی گزارش‌های نهادی را که قصد هدایتش را دارد ادامه نخواهد داد.[2]

رقابتی به بن‌بست رسیده بر سر جانشینی

نسیبه در واکنش به این ادعاها، بحران سودان را «اولویت قطعی» دوره ریاست خود برشمرد و به مجمع عمومی گفت: «کشته شدن انسان‌ها در سودان یک فاجعه است و جنایات نیروهای پشتیبانی سریع شنیع هستند؛ من از کار تمام هیئت‌های حقیقت‌یاب برای پاسخگویی و اجرای عدالت انتقالی حمایت خواهم کرد.»[2][5]

او همچنین متعهد شد از حقوق بشر بدون استانداردهای دوگانه دفاع کند و استقلال دفتر دبیرکل را پاس بدارد. او با تأکید بر این‌که دبیرکل از هیچ دولتی دستور نمی‌گیرد و تنها در برابر منشور ملل متحد پاسخگو است، وعده داد در حوزه میانجی‌گری دیپلماتیک ابتکار عمل به خرج دهد.[2][5]

ورود دیرهنگام این دیپلمات اماراتی در شرایطی صورت می‌گیرد که شورای امنیت برای یافتن گزینه‌ای مورد اجماع جهت جانشینی گوترش، که دومین دوره مسئولیتش در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد، با چالش جدی روبه‌رو است. پس از شش دور رأی‌گیری مقدماتی غیررسمی، هیچ نامزدی بدون وتوی اعضای دائم موفق به جلب حمایت لازم نشده است.[2][4][5]

در نظرسنجی غیررسمی شورا در اوایل اکتبر، ربکا گرین‌سپن، معاون پیشین رئیس‌جمهور کاستاریکا، با اختلافی اندک در جایگاه نخست قرار گرفت. با این حال، او و سایر نامزدهای رسمی دست‌کم با مخالفت دو عضو دائم شورای امنیت یعنی آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه یا چین مواجه شده‌اند.[2][5]

نسیبه با سابقه‌ای دیپلماتیک وارد این رقابت شده است؛ او از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ نماینده دائم امارات در سازمان ملل بود. دیپلمات‌ها در نیویورک او را مدیری مسلط، مذاکره‌کننده‌ای ماهر و سخنوری شفاف توصیف می‌کنند که دوره عضویت امارات در شورای امنیت را با موفقیت اداره کرد.[2][5]

حمایت‌های ژئوپلیتیک و واکنش‌های متقابل

در صورت پیروزی، نسیبه نخستین زن و دومین فرد عرب خواهد بود که به دبیرکلی سازمان ملل می‌رسد. او پیش‌تر حمایت یکپارچه شش کشور شورای همکاری خلیج فارس را جلب کرده و منابع دیپلماتیک از گرایش بریتانیا به حمایت از او خبر می‌دهند.[3][4]

ریشه‌های فلسطینی و تعلق خانوادگی او به بیت‌المقدس نیز ابعاد ژئوپلیتیک خاصی به نامزدی او بخشیده است. نسیبه ضمن پیگیری مداوم کمک‌های بشردوستانه به غزه، هم‌زمان از توافق عادی‌سازی روابط امارات با اسرائیل موسوم به «پیمان ابراهیم» در سال ۲۰۲۰ دفاع کرده است.[3][4]

با این حال، همین موقعیت منطقه‌ای منتقدان دیگری را برانگیخته است. کریگ مخیبر، مقام پیشین حقوق بشر سازمان ملل، نسیبه را متهم کرد که در بحبوحه حملات نظامی به غزه به ترویج عادی‌سازی روابط با تل‌آویو پرداخته است و حضور او در این جایگاه را نگران‌کننده خواند.[3][4]

کارزار ضد نسیبه به‌سرعت گسترش یافته و ائتلافی از نهادهای مدنی ده‌ها هزار ایمیل به نمایندگی‌های کشورهای عضو ارسال کرده است. این مخالفان شامل بازماندگان جنگ سودان، کارشناسان حقوق بین‌الملل و سازمان‌های شناخته‌شده غیردولتی هستند.[2][5]

برای دیپلمات‌های سودانی مخالف نامزدی او، اهمیت ماجرا به بحران مدیریت در سازمان ملل محدود نمی‌شود، بلکه به موجودیت کشورشان پیوند خورده است. نمایندگی دائم سودان اعلام کرد امارات باید در قبال اقدامات خود پاسخگو شود، نه این‌که بالاترین کرسی دیپلماتیک جهان را به عنوان پاداش دریافت کند.[3]

با آماده شدن شورای امنیت برای رأی‌گیری بعدی، مجادلات پیرامون نسیبه بحران اعتماد در سازمان ملل را آشکارتر کرده است. کشورهای عضو اکنون باید بین توانمندی‌های دیپلماتیک او و ریسک اعتبار این نهاد به دلیل ارتباطش با یکی از پرتلفات‌ترین بحران‌های جاری جهان دست به انتخاب بزنند.[2][4]