مکزیک منطقه حفاظت‌شده گرازماهی واکیتا را ۸۶ درصد کاهش داد

دولت مکزیک در تصمیمی بحث‌برانگیز، مساحت منطقه حفاظت‌شده برای گرازماهی واکیتا را به میزان ۸۶ درصد کاهش داد و بخش وسیعی از خلیج کالیفرنیا را به روی فعالیت‌های صیادی باز کرد. این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که واکیتا به عنوان نادرترین پستاندار دریایی جهان، در یک قدمی انقراض کامل قرار دارد.[1][3]

بر اساس مقررات جدیدی که در اواسط اکتبر ۲۰۲۶ ابلاغ شد، وسعت منطقه ممنوعه برای استفاده از تورهای گوشگیر از ۱۱ هزار و ۱۰۶ کیلومتر مربع به تنها یک هزار و ۵۶۲ کیلومتر مربع تقلیل یافته است. این تغییرات، تدابیر حفاظتی مصوب سپتامبر ۲۰۲۰ را که با هدف نجات این گونه وضع شده بودند، عملاً بی‌اثر می‌کند.[1][3]

دانشمندان و پژوهشگران محیط‌زیست تخمین می‌زنند که در حال حاضر تنها بین ۷ تا ۱۰ فرد از این گونه در آب‌های مکزیک باقی مانده است. این رقم در مقایسه با جمعیت ۶۰۰ راسی واکیتاها در سال ۱۹۹۷، نشان‌دهنده یک فروپاشی جمعیتی فاجعه‌بار در کمتر از سه دهه گذشته است.[1][2]

تهدید مرگبار تورهای گوشگیر

عامل اصلی مرگ و میر واکیتاها، نه شکار مستقیم، بلکه گرفتار شدن ناخواسته آن‌ها در تورهای گوشگیر است. صیادان محلی از این تورهای نامرئی نایلونی برای صید میگو و همچنین ماهی در معرض خطر دیگری به نام توتوابا استفاده می‌کنند.[1][2]

کیسه شنای ماهی توتوابا در بازارهای سیاه کشورهای آسیایی، به ویژه چین، با قیمت‌های نجومی معامله می‌شود و تقاضای بالایی برای آن وجود دارد. واکیتاها که در همان زیستگاه زندگی می‌کنند، به طور تصادفی در این تورهای عظیم که به صورت عمودی در آب رها می‌شوند، گیر افتاده و به دلیل عدم توانایی در رسیدن به سطح آب خفه می‌شوند.[2]

سارا دولمن، کارشناس ارشد کمپین اقیانوس‌ها در آژانس بررسی محیط‌زیست، این وضعیت را بحرانی توصیف می‌کند. او می‌گوید: «واکیتاها در معرض خطرترین پستانداران دریایی در جهان هستند و تعداد آن‌ها به دلیل ماهیگیری غیرقانونی با تورهای ثابت به سرعت کاهش یافته است.»[2]

دولمن در ادامه با اشاره به کشفیات اخیر در سال ۲۰۲۶ می‌افزاید: «با وجود اینکه ایالات متحده و چین مقادیر زیادی از کیسه‌های شنای توتوابا را کشف و ضبط کرده‌اند، اما صید غیرقانونی برای تغذیه این تجارت فراملی همچنان به شدت فعال است و مکزیک به جای مقابله با آن، تدابیر فعلی را تضعیف کرده است.»[2]

عادی‌سازی صید غیرقانونی

مقررات جدید مکزیک علاوه بر کاهش چشمگیر مساحت منطقه حفاظت‌شده، یک کریدور ترانزیتی به عرض تقریبی ۳۵۰ متر را در داخل منطقه تحمل صفر ایجاد کرده است. پیش از این، هرگونه تردد شناورها و فعالیت صیادی در این هسته مرکزی کاملاً ممنوع بود.[2][3]

الکس الیورا، نماینده مرکز تنوع زیستی در مکزیک، از این تصمیم به شدت انتقاد کرده است. وی تصریح کرد: «با توجه به اینکه تنها تعداد انگشت‌شماری واکیتا باقی مانده است، این کاملاً تکان‌دهنده است که دولت به جای افزایش تلاش‌ها برای کمک به این گرازماهی‌های کوچک، تدابیر حفاظتی را از بین می‌برد.»[1]

الیورا معتقد است که دولت مکزیک با این اقدام، ناتوانی خود را در اجرای قانون پذیرفته است. او می‌گوید: «مکزیک به جای تشدید اجرای قانون، در حال عادی‌سازی ماهیگیری غیرقانونی است که دولت تاکنون نتوانسته یا نخواسته است آن را متوقف کند. این قوانین جدید، بیشتر زیستگاه باقی‌مانده واکیتا را به روی تجهیزاتی که آن‌ها را می‌کشد، باز می‌کند.»[1]

پژوهشگران بارها تاکید کرده‌اند که حیات وحش از مرزهای ترسیم‌شده روی نقشه‌ها پیروی نمی‌کند. مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که واکیتاها به طور مکرر در خارج از محدوده کوچکی که اکنون ممنوعیت تورهای گوشگیر در آن اعمال می‌شود، حضور داشته‌اند و این امر آن‌ها را مستقیماً در معرض خطر قرار می‌دهد.[1]

تقابل معیشت محلی و حفاظت

در سوی دیگر این بحران، جوامع محلی و صیادان منطقه قرار دارند که اقتصاد آن‌ها به شدت وابسته به منابع دریایی است. برای بسیاری از ۱۷ هزار ساکن شهر ساحلی سان فلیپه، محدودیت‌های سختگیرانه زیست‌محیطی به عنوان مانعی بزرگ در برابر بقای اقتصادی و تامین معیشت روزمره آن‌ها تلقی می‌شود.[3]

این تضاد منافع در سال‌های گذشته بارها به درگیری‌های فیزیکی و خشونت‌آمیز منجر شده است. در دسامبر ۲۰۲۰، تنش‌ها میان صیادان محلی و فعالان محیط‌زیست به اوج خود رسید و برخورد قایق صیادان با کشتی ۱۵۰ تنی متعلق به سازمان غیرانتفاعی سی شپرد، به مرگ یک ماهیگیر ۵۶ ساله انجامید.[3]

پس از آن حادثه، اعتراضات گسترده‌ای در منطقه شکل گرفت که با به آتش کشیدن خودروها و یک قایق گشتی نیروی دریایی همراه بود و در نهایت ارتش و پلیس محلی برای بازگرداندن نظم به منطقه اعزام شدند. این سابقه خشونت‌آمیز، اجرای قوانین حفاظتی را برای دولت مکزیک به یک چالش امنیتی و سیاسی تبدیل کرده است.[3]

دولت مکزیک اکنون با فشارهای دوگانه مواجه است؛ از یک سو جامعه بین‌المللی خواستار اقدام فوری برای جلوگیری از انقراض واکیتا است و از سوی دیگر، جوامع محلی خواهان لغو محدودیت‌های صیادی هستند. به نظر می‌رسد تصمیم اخیر برای کاهش ۸۶ درصدی منطقه حفاظت‌شده، پاسخی به مطالبات اقتصادی صیادان محلی باشد.[3]

پیامدهای یک تصمیم تاریخی

با وجود اینکه دولت مکزیک ادعا می‌کند این کاهش مساحت به نفع جوامع ماهیگیری خواهد بود، اما فعالان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که این اقدام می‌تواند حکم مرگ قطعی واکیتا را امضا کند. از دست رفتن حتی یک فرد از این جمعیت ۱۰ راسی، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به تنوع ژنتیکی و شانس بقای گونه وارد می‌کند.[1][3]

هایدی مارتینز، پژوهشگر کوسه‌ها و ارتباط‌گر علمی که سال‌ها در کشتی‌های نظارت بر واکیتا در خلیج کالیفرنیا فعالیت کرده است، بر اهمیت تک تک افراد این گونه تاکید دارد. او می‌گوید: «ما به نقطه‌ای رسیده‌ایم که هر یک واکیتا اهمیت حیاتی دارد و از دست دادن حتی یک مورد، پیامدهای جدی برای آینده این گونه به همراه خواهد داشت.»[3]

اگرچه پیشرفت‌هایی در زمینه ممنوعیت صید تجاری بین ساعات ۷ عصر تا ۵ صبح و الزام قایق‌های صیادی به نصب سیستم‌های نظارت ماهواره‌ای صورت گرفته است، اما اجرای کامل این الزامات به ۱۲ ماه آینده موکول شده است؛ زمانی که شاید برای نجات واکیتاها بسیار دیر باشد.[3]

در نهایت، سرنوشت نادرترین پستاندار دریایی جهان اکنون در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. در حالی که تورهای گوشگیر بار دیگر به بخش‌های وسیعی از زیستگاه تاریخی این گونه بازمی‌گردند، جامعه علمی جهانی با نگرانی منتظر است تا ببیند آیا واکیتا می‌تواند از این عقب‌نشینی حفاظتی جان سالم به در ببرد یا به زودی به فهرست گونه‌های منقرض‌شده خواهد پیوست.[1][2]