نجات ده‌ها اورانگوتان در معرض انقراض از میان آتش‌سوزی‌های جنگلی اندونزی

پنجره زمانی کوتاه میان سوختن یک زیستگاه جنگلی و تلف شدن حیوانات آواره از گرسنگی، همان نقطه‌ای است که بقای اورانگوتان‌های بورنئو در آن رقم می‌خورد. با نابودی بخش‌های وسیعی از جنگل‌های اندونزی بر اثر آتش‌سوزی‌های اخیر، تیم‌های امدادی اکنون در این خط مقدم حیاتی در حال مبارزه هستند تا این گونه‌های در معرض خطر را پیش از تسلیم شدن در برابر دود و کمبود غذا نجات دهند.[1]

طی هفته‌های گذشته، ائتلافی از سازمان‌های حفاظت از محیط‌زیست موفق شده‌اند ده‌ها اورانگوتان را از میان شعله‌های آتش و دود سمی در جزایر بورنئو و سوماترا خارج کنند. بر اساس گزارش آژانس حفاظت از منابع طبیعی کالیمانتان غربی و سازمان غیرانتفاعی یایاسان اینیسیاسی آلام توانبخشی اندونزی، تنها در این استان از اواسط ماه اوت تا اواخر اکتبر، دست‌کم ۵۱ اورانگوتان تخلیه شده‌اند.[1]

آمار وزارت جنگلداری اندونزی نشان می‌دهد که تعداد کل اورانگوتان‌های نجات‌یافته در ماه‌های اخیر در سراسر کالیمانتان ممکن است به ۹۶ قلاده برسد. این عملیات‌های نجات شامل انتقال حیوانات آسیب‌دیده به مراکز بازپروری و در نهایت رهاسازی آن‌ها در مناطق جنگلی امن‌تر است که از گزند شعله‌ها در امان مانده‌اند.[1]

در یکی از تازه‌ترین عملیات‌ها در روزهای میانی اکتبر، سه آژانس حفاظتی یک اورانگوتان نر ۲۰ ساله را در روستای هامپانگِن در کالیمانتان مرکزی نجات دادند. تیم‌های پزشکی پس از بیهوش کردن این حیوان، معاینات اولیه سلامت را در همان محل انجام داده و سپس او را به یک مرکز توانبخشی منتقل کردند.[1]

تأثیر ال‌نینو بر تشدید بحران

آتش‌سوزی‌های جنگلی در اندونزی پدیده‌ای سالانه در فصل خشک است، اما امسال حضور یک الگوی آب‌وهوایی قدرتمند ال‌نینو شرایط را به شدت بحرانی کرده است. این پدیده با کاهش شدید بارندگی‌ها، جنگل‌های بارانی و زمین‌های باتلاقی غنی از کربن را به انبار باروت تبدیل کرده است.[2]

دود غلیظ ناشی از سوختن این زمین‌های باتلاقی نه تنها کیفیت هوا را در اندونزی، مالزی و سنگاپور به سطح خطرناک رسانده، بلکه سلامت اورانگوتان‌ها را نیز به شدت تهدید می‌کند. این دود سمی حاوی ذرات ریز و مونوکسید کربن است که باعث التهاب شدید دستگاه تنفسی حیوانات می‌شود.[1]

بنیاد بقای اورانگوتان‌های بورنئو گزارش داده است که قرار گرفتن در معرض دود، هزینه‌های فیزیولوژیکی سنگینی برای این پستانداران به همراه دارد. در زمان آلودگی شدید هوا، اورانگوتان‌ها برای ذخیره انرژی کمتر حرکت می‌کنند، اما بدن آن‌ها برای مقابله با سموم مجبور به سوزاندن بافت‌های چربی می‌شود که این امر سیستم ایمنی آن‌ها را تضعیف می‌کند.[4]

در یک مورد مستند، اورانگوتان ماده‌ای به نام نویتا که حدود سه تا چهار سال سن دارد، در حالی که به بالای یک درخت بدون برگ در میان دود غلیظ پناه برده بود، نجات یافت. او برای فرار از شعله‌ها مجبور شده بود از روی زمین‌های در حال سوختن عبور کند و دچار سوختگی در ناحیه دست و پا شده بود.[2]

فرآیند پیچیده بازپروری و رهاسازی

نجات فیزیکی از آتش تنها مرحله نخست از یک زنجیره طولانی حفاظتی است. حیوانات نجات‌یافته اغلب دچار سوءتغذیه، کم‌آبی شدید و آسیب‌های تنفسی هستند و باید هفته‌ها یا ماه‌ها در مراکز تخصصی تحت مراقبت‌های ویژه دامپزشکی قرار گیرند تا توانایی بازگشت به طبیعت را پیدا کنند.[3]

در اوایل ماه اکتبر، هشت اورانگوتان در معرض خطر، شامل سه مادر به همراه توله‌هایشان و دو نر نوجوان، پس از گذراندن دوره نقاهت در جنگل حفاظت‌شده باتو نیامبو در استان کالیمانتان غربی رهاسازی شدند. این گروه در ماه‌های اوت و سپتامبر از مناطقی نجات یافته بودند که آتش مسیرهای ارتباطی جنگل را از بین برده بود.[3]

یکی از این اورانگوتان‌های ماده به نام ماما مان به همراه توله‌اش برای ماه‌ها در یک قطعه کوچک از جنگل که توسط مزارع نخل روغنی محاصره شده بود، گرفتار شده بودند. با گسترش آتش‌سوزی‌ها، آن‌ها هیچ راه امنی برای بازگشت به جنگل‌های بزرگتر نداشتند و در نهایت توسط تیم‌های امدادی تخلیه شدند.[3]

انتقال این حیوانات به زیستگاه جدید نیازمند یک عملیات لجستیکی پیچیده بود. نیروهای امدادی برای رساندن این هشت اورانگوتان به منطقه امن، شش ساعت با خودرو، یک ساعت با قایق و سپس دو ساعت پیاده‌روی در جنگل را طی کردند و در نهایت قفس‌ها را با استفاده از تیرهای بامبو حمل نمودند.[3]

ضرورت حفظ زیستگاه‌های جایگزین

انتخاب مکان مناسب برای رهاسازی اورانگوتان‌ها یک تصمیم حیاتی در مدیریت بحران حیات‌وحش است. منطقه حفاظت‌شده باتو نیامبو به این دلیل انتخاب شد که با وجود آتش‌سوزی‌های گسترده در منطقه، همچنان دست‌نخورده باقی مانده و منابع غذایی، آب و درختان مناسبی برای لانه‌سازی دارد.[3][4]

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که انتقال اضطراری حیوانات یک راه‌حل موقت است و نمی‌تواند جایگزین حفاظت از زیستگاه‌های اصلی شود. انتقال اورانگوتان‌ها به مناطق جدید مستلزم ارزیابی دقیق ظرفیت تحمل زیستگاه و جلوگیری از رقابت با جمعیت‌های بومی همان منطقه است.[4]

مدیرعامل سازمان یایاسان اینیسیاسی آلام توانبخشی اندونزی تأکید می‌کند که جابه‌جایی این حیوانات تنها به عنوان آخرین راهکار انجام می‌شود. او توضیح می‌دهد که این اورانگوتان‌ها به دلیل آتش‌سوزی‌هایی که زیستگاهشان را ویران کرده، دچار آسیب‌های روانی شده‌اند و نجات آن‌ها در حال حاضر بهترین راه برای تضمین بقای آن‌هاست.[3]

با توجه به پیش‌بینی‌ها مبنی بر ادامه شرایط خشک ال‌نینو، سازمان‌های حفاظتی در حال تقویت تیم‌های اطفای حریق و ایجاد زیرساخت‌های پیشگیرانه هستند. تجربه بحران‌های گذشته نشان داده است که سرمایه‌گذاری در پیشگیری از آتش‌سوزی بسیار مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر از عملیات‌های پیچیده بازیابی اکوسیستم است.

پیامدهای گسترده‌تر تخریب جنگل‌ها

در منطقه راهروی تنوع زیستی منداواک که بخش‌های وسیعی از زیستگاه‌های اورانگوتان‌ها را در بر می‌گیرد، پایش‌های ماهواره‌ای بیش از هفده هزار نقطه داغ آتش‌سوزی را تنها در یک بازه سه‌ماهه ثبت کرده‌اند. این رقم نشان‌دهنده گستردگی بی‌سابقه حریق در مناطقی است که پیش از این پناهگاه امن این پستانداران محسوب می‌شدند.[4]

توسعه جاده‌ها و مزارع کشاورزی، به ویژه کشتزارهای نخل روغنی، دسترسی به عمق جنگل‌های بارانی را آسان‌تر کرده و خطر بروز آتش‌سوزی‌های عمدی یا سهوی را افزایش داده است. هنگامی که آتش در این جنگل‌های تکه‌تکه شده شعله‌ور می‌شود، اورانگوتان‌ها در جزایر کوچکی از درختان به دام می‌افتند و راه فراری ندارند.[3][4]

تأثیر این بحران فراتر از حیات‌وحش است؛ وزارت حمل‌ونقل اندونزی اعلام کرده است که از اواسط ماه اوت تاکنون، دود غلیظ ناشی از این آتش‌سوزی‌ها باعث اختلال، تأخیر یا لغو بیش از دو هزار و چهارصد پرواز تجاری در سراسر این کشور شده است. کاهش شدید دید افقی در اطراف فرودگاه‌ها، اقتصاد محلی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.[1]

در نهایت، موفقیت این عملیات‌های نجات به همکاری نزدیک میان نهادهای دولتی، سازمان‌های غیردولتی و جوامع محلی بستگی دارد. در حالی که تیم‌های واکنش سریع به نجات تک‌تک اورانگوتان‌ها ادامه می‌دهند، هدف بلندمدت همچنان احیای زمین‌های سوخته و بازگرداندن تعادل به اکوسیستم شکننده بورنئو است.[4]