خسارت ۶.۶ هزار میلیارد ریالی بارندگی و تگرگ به بخش کشاورزی خوزستان

بارش‌های سیل‌آسا، وزش طوفان‌های شدید و بارش تگرگ در روز ۱۱ مهرماه ۱۴۰۵، خسارات گسترده و بی‌سابقه‌ای به بخش کشاورزی استان خوزستان وارد کرد. بر اساس ارزیابی‌های رسمی و میدانی، این رویداد جوی ناگهانی بیش از ۶ هزار و ۵۸۳ میلیارد ریال به مزارع، باغات و زیرساخت‌های حیاتی این استان آسیب رسانده است. این حجم عظیم از خسارت در آغاز فصل کشت پاییزه، لزوم توجه جدی و فوری به مدیریت بحران را نشان می‌دهد.[1][2]

حسین بهداروندی، معاون برنامه‌ریزی سازمان جهاد کشاورزی خوزستان، روز سه‌شنبه در نشست تخصصی شورای کشاورزی استان جزئیات دقیق این خسارات را تشریح کرد. به گفته وی، پس از بررسی‌های کارشناسی مشخص شد که بیشترین میزان آسیب مستقیما به بخش زراعی وارد شده است. در این بخش، حدود چهار هزار و ۱۷۰ هکتار از اراضی کشاورزی تحت تاثیر مستقیم سیلاب و تگرگ قرار گرفته‌اند.[1][3]

ارزش ریالی خسارت در بخش زراعی به تنهایی ۶ میلیون و ۳۳۳ هزار و ۲۵۰ میلیون ریال (بیش از ۶.۳ هزار میلیارد ریال) برآورد شده است. این رقم سنگین نشان‌دهنده شدت تخریب محصولات استراتژیک پاییزه در دشت‌های حاصلخیز خوزستان است. کشاورزان این مناطق که سرمایه یک سال خود را به زمین سپرده بودند، اکنون چشم‌انتظار حمایت‌های فوری دولتی هستند.[1][4]

علاوه بر مزارع وسیع زراعی، بخش‌های باغی و دامی نیز از گزند این طوفان پاییزی در امان نماندند. گزارش‌های ارائه شده در شورای کشاورزی حاکی از آن است که ۲۲ هکتار از باغات استان با خسارتی معادل ۱۱۸ میلیارد ریال مواجه شده‌اند. همچنین در بخش دام، طیور و زنبورعسل، تلفات دام سبک حدود ۲۶۰ راس با ارزش مالی ۱۰۶ میلیارد ریال به ثبت رسیده است.[2][5]

زیرساخت‌های فیزیکی کشاورزی نیز در جریان این ناپایداری جوی آسیب‌های قابل‌توجهی دیده‌اند. تاسیسات زیربنایی، ادوات گران‌قیمت کشاورزی، ساختمان‌های مرتبط و منابع آبی استان متحمل خسارتی بالغ بر ۲۵ میلیارد و ۸۰۰ میلیون ریال شده‌اند. این تخریب‌های ساختاری می‌تواند روند تولید، آبیاری و برداشت در ماه‌های آینده را با کندی و هزینه‌های مضاعف مواجه کند.[1][6]

واکنش مقامات و مدیریت بحران

در پی وقوع این حوادث مخرب، مقامات ارشد استانی به سرعت وارد عمل شدند تا ابعاد بحران را کنترل و مدیریت کنند. سید محمدرضا موالی‌زاده، استاندار خوزستان، در جلسه شورای کشاورزی استان بر لزوم ارزیابی دقیق، شفاف و سریع خسارات تاکید کرد. وی از تمامی مدیران دستگاه‌های اجرایی خواست تا شخصا و بدون واسطه پیگیر مشکلات کشاورزان آسیب‌دیده باشند.[5]

استاندار خوزستان با اشاره به اهمیت پیش‌آگاهی در کاهش آسیب‌های ناشی از تغییرات اقلیمی، نقش هشدارهای هواشناسی را بسیار حیاتی دانست. وی تصریح کرد که توصیه‌های پیشگیرانه باید به طور گسترده و مستمر از طریق صدا و سیما، فضای مجازی و شبکه‌های محلی به کشاورزان اطلاع‌رسانی شود. این رویکرد سیستماتیک می‌تواند در حوادث مشابه آینده تلفات را به حداقل برساند.[5]

یکی از محورهای اصلی و پرتنش نشست شورای کشاورزی، بررسی ظرفیت‌های بیمه‌ای برای جبران خسارات وارده بود. مقامات استانی در تلاش‌اند تا با استفاده از منابع صندوق بیمه محصولات کشاورزی، بخشی از زیان هنگفت تولیدکنندگان را در کوتاه‌ترین زمان ممکن پوشش دهند. تسریع در پرداخت غرامت‌ها برای بازگرداندن انگیزه به کشاورزان و جلوگیری از توقف تولید ضروری است.[5]

موالی‌زاده همچنین بر لزوم اتخاذ تدابیر ویژه برای حمایت حداکثری از کشاورزان با توجه به مقدورات بودجه‌ای در سطح ملی تاکید کرد. وی با بیان اینکه «کار کشاورزی سخت است، زیرا کشاورزان در معرض مخاطرات مختلفی از جمله طوفان، بارندگی شدید و تگرگ قرار دارند»، اظهار داشت که حاکمیت باید چتر حمایتی خود را بر سر تولیدکنندگان گسترده‌تر کند.[1][5]

جایگاه خوزستان در امنیت غذایی

استان خوزستان با تولید سالانه حدود ۱۸ میلیون تن انواع محصولات زراعی، باغی، دامی، شیلات و عسل، قطب بی‌رقیب کشاورزی ایران محسوب می‌شود. این رقم خیره‌کننده معادل ۱۴ درصد از کل تولیدات بخش کشاورزی کشور است. به همین دلیل، هرگونه اختلال یا خسارت در شبکه تولید این استان، مستقیما امنیت غذایی کل کشور را تحت تاثیر قرار می‌دهد.[1]

تغییرات اقلیمی جهانی و بروز پدیده‌هایی مانند ال‌نینو، شرایط جوی خوزستان را در سال‌های اخیر بسیار پیچیده‌تر و پیش‌بینی‌ناپذیرتر کرده است. بارش‌های فرین، سیلاب‌های ناگهانی و خشکسالی‌های متناوب، کشاورزان را در خط مقدم مبارزه با طبیعت قرار داده است. با این حال، کارشناسان معتقدند که این بارش‌های پاییزه در کنار تهدیدات، فرصتی طلایی برای تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی هستند.[2]

مدیریت صحیح و علمی این منابع آبی جدید، کلید عبور خوزستان از بحران‌های متوالی خشکسالی است. در همین راستا، عباس صدریان‌فر، مدیرعامل سازمان آب و برق خوزستان، از پیش‌بینی تخصیص ۵.۵ میلیارد مترمکعب آب برای بخش کشاورزی استان در سال آبی جاری خبر داد. این میزان تخصیص، بیش از دو برابر حجم آب اختصاص یافته در سال گذشته است.[6]

تامین آب کافی و پایدار می‌تواند نویدبخش رونق چشمگیر کشت پاییزه در جلگه خوزستان باشد. با وجود خسارات سنگین روزهای اخیر، برنامه‌ریزی‌های کلان برای توسعه کشت محصولاتی استراتژیک مانند کلزا و چغندرقند در شهرهای مختلف استان با قوت ادامه دارد. کشاورزان در مناطقی چون خرمشهر و دزفول هم‌اکنون در حال انعقاد قراردادهای جدید برای کشت پاییزه هستند.[2]

این پویایی و تداوم فعالیت، نشان‌دهنده تاب‌آوری تحسین‌برانگیز جامعه کشاورزی خوزستان در برابر حوادث قهری طبیعت است. آن‌ها آموخته‌اند که چگونه پس از هر ویرانی، دوباره بذر امید را در خاک بکارند. با این وجود، تاب‌آوری کشاورزان نیازمند پشتیبانی مستمر نهادهای دولتی و تسهیل دسترسی به نهاده‌های باکیفیت است.[1][2]

چالش‌های نخل‌داران و توسعه زیرساخت‌ها

در جلسه شورای کشاورزی، علاوه بر موضوع خسارات، وضعیت کشت و کیفیت محصول خرما نیز به تفصیل مورد بررسی قرار گرفت. آسیب‌های ناشی از بالا بودن سطح آب، شوری منابع آبی و نیاز مبرم به لایروبی انهار از جمله چالش‌های نخل‌داران خوزستانی عنوان شد. توسعه ظرفیت‌های فرآوری و بسته‌بندی خرما می‌تواند ارزش افزوده این محصول را به شدت افزایش دهد.[5]

تامین سوخت مورد نیاز تراکتورها و واردات ادوات کشاورزی مدرن از طریق منطقه آزاد اروند، از دیگر مباحث راهبردی مطرح شده در این شورا بود. نوسازی ناوگان فرسوده کشاورزی خوزستان می‌تواند بهره‌وری را افزایش داده و آسیب‌پذیری مزارع را در برابر تغییرات ناگهانی جوی کاهش دهد. این اقدامات زیربنایی، مسیر را برای کشاورزی صنعتی هموار می‌کند.[5]

جبران سریع و بدون بروکراسی خسارات اخیر و تامین به موقع نهاده‌های مورد نیاز، آزمونی مهم برای کارآمدی دستگاه‌های اجرایی استان خواهد بود. اگر وعده‌های حمایتی در روزهای آینده محقق شوند، کشاورزان آسیب‌دیده می‌توانند با اطمینان بیشتری به چرخه تولید بازگردند. پایداری و شکوفایی اقتصاد کشاورزی خوزستان در گرو همین حمایت‌های عملی و بهنگام است.[1][5]

همگرایی دستگاه‌های اجرایی، بانک‌ها و صندوق بیمه در این مقطع حساس، پیام روشنی برای تولیدکنندگان دارد. خوزستان به عنوان قلب تپنده کشاورزی ایران، با عبور از این بحران پاییزی، آماده است تا بار دیگر رکورد تولید محصولات استراتژیک را جابجا کند. پرداخت به موقع غرامت‌ها، تنها متغیری است که می‌تواند این چشم‌انداز را تضمین کند.[1][5]