نشست هشت کشور در استانبول: تاکید بر دیپلماسی و مخالفت با حمله نظامی به ایران

وزیران امور خارجه هشت کشور کلیدی از اروپا و خاورمیانه روز جمعه اول آبان ۱۴۰۵ در استانبول گرد هم آمدند تا راهکارهای جلوگیری از گسترش جنگ در منطقه را بررسی کنند. این نشست در شرایطی برگزار شد که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال دور تازه‌ای از حملات نظامی به ایران شدت گرفته است.[2][4]

در این اجلاس که با حضور نمایندگان ترکیه، مصر، پاکستان، عربستان سعودی، آلمان، فرانسه، ایتالیا و بریتانیا برگزار شد، تمرکز اصلی بر یافتن مسیرهای دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها بود. شرکت‌کنندگان به صراحت اعلام کردند که هرگونه اقدام نظامی جدید می‌تواند پیامدهای غیرقابل کنترلی برای امنیت جهانی داشته باشد.[1][4]

هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، پس از پایان این نشست در یک کنفرانس خبری مواضع مشترک کشورهای حاضر را تشریح کرد. او تاکید کرد که مداخله نظامی علیه ایران به هیچ‌وجه راه حل نیست و در حال حاضر از حمایت هیچ‌یک از کشورهای شرکت‌کننده برخوردار نمی‌باشد.[5]

فیدان در ادامه سخنان خود تصریح کرد: «ما همفکر هستیم که حمله جدید به ایران، جنگ و درگیری را در منطقه گسترش خواهد داد.» این موضع‌گیری نشان‌دهنده نگرانی عمیق همسایگان ایران از تبدیل شدن خاورمیانه به میدان یک جنگ تمام‌عیار است.[5]

پنجره جدید برای دیپلماسی هسته‌ای

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این نشست، اعلام آمادگی رسمی کشورهای اروپایی برای از سرگیری مذاکرات هسته‌ای با تهران بود. آلمان، فرانسه و بریتانیا، موسوم به تروئیکای اروپایی، سیگنال‌های مثبتی برای بازگشت به میز مذاکره ارسال کردند.[3][7]

وزارت امور خارجه آلمان در بیانیه‌ای اعلام کرد که این کشور همراه با شرکای اروپایی خود آماده است تا گفت‌وگوها با ایران را در خصوص برنامه هسته‌ای این کشور آغاز کند. این پیشنهاد در حالی مطرح می‌شود که تنش‌های نظامی در خلیج فارس و دریای سرخ به بالاترین سطح خود در ماه‌های اخیر رسیده است.[3]

با این حال، مقامات اروپایی تاکید کردند که این مذاکرات باید با تضمین امنیت مسیرهای کشتیرانی بین‌المللی همراه باشد. یوهان واده‌فول، وزیر امور خارجه آلمان، پیش از عزیمت به استانبول هشدار داد که اروپا نمی‌پذیرد تجارت جهانی و تامین انرژی به دلیل درگیری‌های منطقه‌ای گروگان گرفته شود.[3]

فرانسه نیز موضع مشابهی اتخاذ کرد. وزیر امور خارجه این کشور با هشدار درباره پیامدهای تشدید دوباره تنش‌ها میان تهران و واشنگتن، خواستار حداکثر خویشتن‌داری از سوی تمامی طرف‌های درگیر شد. پاریس تاکید دارد که تشدید تنش چیزی جز بازنده به همراه نخواهد داشت.[6]

نگرانی‌های امنیتی همسایگان

در سوی دیگر این نشست، کشورهای منطقه موسوم به گروه R4 شامل عربستان سعودی، مصر، ترکیه و پاکستان حضور داشتند. این کشورها که به شدت نگران تبعات اقتصادی و امنیتی جنگ هستند، بر لزوم حفظ ثبات در تنگه هرمز و باب‌المندب پافشاری کردند.[1][2]

عربستان سعودی که در روزهای اخیر شاهد رهگیری چندین موشک و پهپاد در حریم هوایی خود بوده است، خواستار توقف فوری حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی شد. ریاض تاکید دارد که امنیت انرژی جهانی در گرو ثبات خلیج فارس است.[2]

پاکستان نیز که به تازگی برخی از گذرگاه‌های مرزی خود با ایران را مسدود کرده، در این نشست بر تعهد خود به قوانین بین‌المللی تاکید کرد. اسلام‌آباد همزمان خواستار یافتن راهکارهایی برای جلوگیری از فروپاشی کامل اقتصاد منطقه در سایه تحریم‌ها و محاصره‌های دریایی شد.[2]

این تحرکات دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، قرار است هفته آینده برای دیدار با ولادیمیر پوتین راهی مسکو شود. ناظران معتقدند این سفر می‌تواند نقش مهمی در تعیین استراتژی تهران در قبال پیشنهادهای مطرح شده در استانبول ایفا کند.[7]

سایه سنگین تحولات واشنگتن

همزمان با این نشست، گزارش‌ها حاکی از آن است که واشنگتن در حال بررسی گزینه‌های مختلفی در قبال ایران است. برخی مقامات آمریکایی از احتمال انجام عملیات نظامی محدود سخن گفته‌اند، در حالی که گروهی دیگر بر تداوم محاصره اقتصادی و فشارهای دیپلماتیک تاکید دارند.[4]

نزدیک شدن به زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای در ایالات متحده، پیچیدگی تصمیم‌گیری‌ها را دوچندان کرده است. تحلیلگران بر این باورند که نتایج نشست استانبول می‌تواند به عنوان یک اهرم فشار دیپلماتیک برای منصرف کردن واشنگتن از هرگونه اقدام نظامی شتاب‌زده عمل کند.[2]

در نهایت، بیانیه پایانی نشست هشت کشور در استانبول پیامی روشن به جامعه جهانی مخابره کرد: بحران خاورمیانه راه‌حل نظامی ندارد. اکنون توپ در زمین بازیگران اصلی است تا مشخص شود آیا پنجره دیپلماسی گشوده شده می‌تواند مانع از بروز یک فاجعه منطقه‌ای شود یا خیر.[4][5]