پیروزی تاریخی جنبش دانشجویی در صربستان؛ الکساندر ووچیچ شکست را پذیرفت

جنبش دانشجویی صربستان در یک رویداد تاریخی و بی‌سابقه، به ۱۲ سال سلطه بلامنازع الکساندر ووچیچ بر عرصه سیاسی این کشور پایان داد. در انتخابات زودهنگام پارلمانی که روز یکشنبه ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ برگزار شد، ائتلاف دانشجویان توانست با اختلافی چشمگیر حزب حاکم را شکست دهد.[1][4]

الکساندر ووچیچ، رهبر حزب پیشرو صربستان (SNS)، تنها ساعاتی پس از پایان رای‌گیری در یک سخنرانی تلویزیونی شکست خود را پذیرفت. او تایید کرد که بر اساس شمارش اولیه آرا، فهرست دانشجویی پیروز قاطع این رقابت سرنوشت‌ساز است و قدرت را در دست خواهد گرفت.[2][4]

ووچیچ در مقر حزب خود در بلگراد به حامیانش گفت: «واضح است که ما این انتخابات را باخته‌ایم و فهرست دانشجویی پیروز شده است.» او پیش‌بینی کرد که ائتلاف دانشجویان بین ۱۳۵ تا ۱۴۰ کرسی از ۲۵۰ کرسی پارلمان را به دست خواهد آورد.[1][4]

بر اساس آمارهای اعلام‌شده از سوی ووچیچ، حزب پیشرو صربستان تنها موفق به کسب حدود ۱۰۵ کرسی شده است. او همچنین تایید کرد که هیچ حزب یا ائتلاف بزرگ دیگری نتوانسته است حد نصاب لازم برای ورود به پارلمان را کسب کند.[4][5]

حضور بی‌سابقه در پای صندوق‌ها

این پیروزی با مشارکت خیره‌کننده شهروندان صربستان رقم خورد. موسسات نظرسنجی و ناظران انتخاباتی از جمله «سسید» و «ایپسوس» میزان مشارکت را نزدیک به ۷۰ درصد برآورد کردند که بالاترین رقم از زمان فروپاشی یوگسلاوی در سال ۱۹۹۲ محسوب می‌شود.[1][3]

صف‌های طولانی رای‌دهندگان از ساعات ابتدایی صبح در سراسر کشور شکل گرفت و در برخی حوزه‌ها زمان انتظار به بیش از دو ساعت رسید. حتی خود الکساندر ووچیچ نیز برای انداختن رای خود به صندوق، نزدیک به دو ساعت در صف منتظر ماند.[3]

رادومیر سایچیچ، استاد دانشگاه بلگراد و از حامیان فهرست دانشجویی، در میان جمعیت جشن‌گیرنده گفت: «امشب صدای مردم شنیده شد. ما امشب پیروزی را جشن می‌گیریم و از فردا ساختن آینده را آغاز خواهیم کرد.»[4][6]

با اعلام خبر شکست ووچیچ، خیابان‌های بلگراد و سایر شهرهای بزرگ صربستان غرق در شادی شد. ده‌ها هزار نفر با به صدا درآوردن بوق خودروها، در دست داشتن پرچم‌ها و سر دادن شعار «الکساندر رفت»، پایان یک دوره ۱۴ ساله از اقتدارگرایی را جشن گرفتند.[1][4]

ریشه‌های یک خیزش مدنی

جرقه اولیه این دگرگونی سیاسی در نوامبر ۲۰۲۴ زده شد؛ زمانی که ریزش سایبان یک ایستگاه قطار در شهر نووی ساد به کشته شدن ۱۶ نفر انجامید. این فاجعه مرگبار، موجی از خشم عمومی را علیه فساد اداری و ناکارآمدی نهادهای دولتی برانگیخت.[3][4]

دانشجویان که این حادثه را نمادی از فساد سیستماتیک در دولت ووچیچ می‌دانستند، رهبری اعتراضات خیابانی را بر عهده گرفتند. این تظاهرات که در ابتدا تنها خواستار پاسخگویی مقصران بود، به تدریج به بزرگترین جنبش مدنی یک نسل در صربستان تبدیل شد.[4][6]

با گذشت نزدیک به دو سال از آغاز اعتراضات، دانشجویان تصمیم گرفتند مبارزه خود را از خیابان‌ها به صندوق‌های رای بکشانند. آن‌ها با تشکیل «فهرست دانشجویی»، فهرستی متشکل از ۲۵۰ نامزد شامل دانشگاهیان، ورزشکاران و حتی کشاورزان را برای تصاحب پارلمان معرفی کردند.[1][6]

این جنبش جوان و بدون رهبر متمرکز، با استفاده از انرژی جوانی و شبکه‌های اجتماعی، توانست رای‌دهندگان سرخورده را جذب کند. آن‌ها حتی با دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی به مناطق روستایی که پایگاه سنتی حزب حاکم محسوب می‌شد، پیام تغییر خود را به مردم رساندند.[1][6]

قمار سیاسی ووچیچ

الکساندر ووچیچ که از سال ۲۰۱۴ به عنوان نخست‌وزیر یا رئیس‌جمهور بر صربستان تسلط داشت، در سپتامبر ۲۰۲۶ دست به یک مانور سیاسی پرخطر زد. او با هدف تحکیم قدرت، از مقام ریاست‌جمهوری استعفا داد تا دوباره برای پست نخست‌وزیری نامزد شود.[2][3]

ووچیچ با انحلال پارلمان در نهم سپتامبر، خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام در ۲۵ اکتبر شد. او امیدوار بود که با این اقدام غافلگیرکننده، جنبش دانشجویی را پیش از سازماندهی کامل سیاسی، در پای صندوق‌های رای شکست دهد و مشروعیت خود را بازسازی کند.[3][4]

اما این قمار نتیجه معکوس داد. ایلیا سردانوویچ، نامزد اول فهرست دانشجویی، پس از اعلام نتایج گفت: «امشب صربستان پیروز شد. من به مردمی که در برابر استبداد ایستادند افتخار می‌کنم و ما به سوی یک صربستان متمدن‌تر حرکت می‌کنیم.»[5]

راشا ندلیکوف، مدیر برنامه سازمان نظارتی «کرتا»، اعلام کرد که بر اساس داده‌های آن‌ها، فهرست دانشجویی ۵۱.۴۷ درصد آرا را به خود اختصاص داده است. در مقابل، ائتلاف «الکساندر ووچیچ - صربستان متحد» تنها ۴۰.۴۲ درصد آرا را کسب کرد.[5]

پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی

شکست ووچیچ پیامدهای گسترده‌ای فراتر از مرزهای صربستان خواهد داشت. او که روابط نزدیکی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه داشت، همواره تلاش می‌کرد تعادلی شکننده میان مسکو و اتحادیه اروپا برقرار کند؛ رویکردی که اکنون با روی کار آمدن دولتی غرب‌گرا تغییر خواهد کرد.[2][6]

بسیاری از تحلیلگران، این رویداد را با شکست انتخاباتی ویکتور اوربان در مجارستان در آوریل ۲۰۲۶ مقایسه می‌کنند. در آنجا نیز مشارکت گسترده جوانان به ۱۶ سال حاکمیت اقتدارگرایانه پایان داد و اکنون صربستان دومین دومینوی این تغییرات دموکراتیک در اروپای شرقی است.[1][3]

ووچیچ در سخنرانی پذیرش شکست خود، رسانه‌های مستقل و دخالت‌های ادعایی کشورهای اروپایی و «دولت پنهان آمریکا» را مقصر این ناکامی دانست. با این حال، او تاکید کرد که حزبش به اراده رای‌دهندگان احترام می‌گذارد و قدرت را به شکل مسالمت‌آمیز واگذار خواهد کرد.[6]

رهبران اروپایی بلافاصله از این تغییر دموکراتیک استقبال کردند. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، و مارتا کاس، کمیسر گسترش اتحادیه اروپا، از نخستین مقاماتی بودند که پیروزی فهرست دانشجویی را تبریک گفتند و بر حمایت از مسیر اروپایی صربستان تاکید کردند.[4]

چالش‌های پیش روی دولت جدید

اکنون که هیجان پیروزی فروکش کرده است، جنبش دانشجویی با چالش دشوار اداره کشور روبه‌رو است. آن‌ها باید دولتی تشکیل دهند که بتواند اقتصاد صربستان را بازسازی کرده و نهادهای دموکراتیکی را که در طول ۱۴ سال گذشته تضعیف شده‌اند، احیا کند.[2][6]

یکی از رای‌دهندگان به نام کاتارینا پتروویچ درباره این حضور گسترده به رسانه‌ها گفت: «این میزان مشارکت من را شگفت‌زده نکرد، زیرا در طول دو سال گذشته یک توده بزرگ و قدرتمند از مردم برای تغییر شکل گرفته بود.»[3][6]

پیروزی دانشجویان صربستان نشان داد که چگونه یک فاجعه محلی می‌تواند به یک بیداری ملی منجر شود. این رویداد اکنون به عنوان یک الگوی موفق برای سایر جنبش‌های جوانان در سراسر اروپا شناخته می‌شود که به دنبال تغییرات ساختاری و دموکراتیک در کشورهای خود هستند.[1][4]