رفتن به محتوای اصلی
لجستیک انرژیشرکت نفت هند· 6 دقیقه مطالعه· در کسب‌وکار

شرکت نفت هند برای مهار ریسک ترانزیت خاورمیانه ناوگان اختصاصی نفتکش و حمل گاز می‌خرد

بزرگ‌ترین پالایشگاه دولتی هند در واکنش به جهش هزینه‌های کرایه حمل و بیمه جنگی ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیک، خرید شناورهای اختصاصی و توسعه کشتی‌سازی داخلی را آغاز کرد. این چرخش راهبردی با هدف تاب‌آوری زنجیره تأمین در مواجهه با اختلال‌های تنگه هرمز انجام می‌شود.

به قلم کتایون پناهی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

در شرایطی که نرخ کرایه شناورها در بازار تک‌محموله‌ای (اسپات) به ۱۰ دلار در هر بشکه رسیده است، شرکت نفت هند خرید ناوگان ملکی از نفتکش‌های خام و شناورهای حمل گاز مایع (ال‌پی‌جی) را در دستور کار قرار داد. این پالایشگاه دولتی برای مصون‌سازی زنجیره تأمین خود از نوسانات خاورمیانه، اتکای سنتی به شناورهای استیجاری را کنار می‌گذارد.[1][4]

این بازآرایی استراتژیک پس از ماه‌ها تنش و اختلال در مسیرهای کشتیرانی اطراف تنگه هرمز رخ می‌دهد؛ رویدادهایی که هزینه حمل دریایی و حق بیمه ریسک جنگی را به شدت بالا برد. بزرگ‌ترین شرکت نفتی هند با تملک مستقیم شناورها قصد دارد ظرفیت ترابری را تثبیت کرده و بهای تمام‌شده واردات انرژی را در مبدأ ورود مهار کند.[2][5]

هیئت‌مدیره این شرکت مجوز خرید چندین فروند شناور را تصویب کرده و نخستین مناقصه‌ها در اوایل سال ۲۰۲۶ منتشر شده‌اند. آنوج جین، مدیر امور مالی شرکت نفت هند، در نشست گزارش عملکرد سه‌ماهه دوم تأکید کرد که شرکت‌های ملی انرژی باید کنترل مستقیم زنجیره لجستیک دریایی خود را به دست گیرند.[4][6]

جین به سهام‌داران و تحلیل‌گران گفت: «کشور در مقطع فعلی به تمرکز عمیق‌تر فعالان حوزه نفت بر بخش دریانوردی نیاز مبرم دارد.» این شرکت علاوه بر خریدهای بین‌المللی، همکاری با کارخانه‌های کشتی‌سازی داخلی را ذیل طرح دولتی «ساخت هند» پیگیری می‌کند تا ظرفیت دریانوردی ملی به شکل پایدار ارتقا یابد.[1][5]

جهش بی‌سابقه نرخ کرایه در بازار اسپات

شکاف سنگین کرایه شناورهای بلندمدت در برابر نرخ‌های سرسام‌آور بازار نقدی، توجیه مالی این سرمایه‌گذاری را قطعی کرده است. شرکت نفت هند در حال حاضر سه فروند نفتکش و نه شناور حمل ال‌پی‌جی را تحت قراردادهای اجاره زمانی (تایم‌چارتر) هدایت می‌کند که به عنوان سپری کلیدی در برابر تنش‌های ژئوپلیتیک اخیر عمل کرده‌اند.[4][6]

نفتکش‌های استیجاری فعلی محموله‌های نفت خام را با بهای لجستیکی ۲ تا ۲٫۵۰ دلار در هر بشکه منتقل می‌کنند. در سوی مقابل، پالایشگاه‌هایی که ناچار به استقراض فوری ظرفیت از بازار اسپات هستند، برای جابه‌جایی هر بشکه نفت رقمی بین ۸ تا ۱۰ دلار فقط بابت کرایه حمل می‌پردازند.[2][5]

تورم کرایه در بازار گاز مایع روندی به مراتب شدیدتر به خود گرفته است. میانگین کرایه متعارف حمل دریایی ال‌پی‌جی که پیش‌تر حدود ۴۰ دلار در هر تن بود، با کمبود فوری شناور در سطح منطقه، در بازار نقدی به ۱۶۰ تا ۱۸۰ دلار در هر تن جهش کرده است.[4][5]

این پالایشگاه برای مقابله با این فشارها یک برنامه سه‌محوری تدوین کرده است: بهره‌برداری بهینه از قراردادهای اجاره زمانی، خرید مالکیت شناورهای فعال، و حمایت از ساخت تانکرهای تازه در یارد‌های داخلی برای کاهش دائمی وابستگی به نوسانات بازار جهانی حمل‌ونقل.[1][6]

شکاف عمیق نرخ کرایه حمل در بازار آزاد (اسپات) در قیاس با قراردادهای اجاره زمانی.

تنوع‌بخشی به مبادی جهانی خرید نفت

طرح تملک شناور همزمان با دگرگونی گسترده در شبکه تأمین نفت خام شرکت به اجرا درمی‌آید. با افزایش ناپایداری در مسیرهای خاورمیانه، شرکت نفت هند سبد واردات خود را تنوع بخشیده تا خوراک پالایشگاه‌های داخلی با وقفه روبه‌رو نشود.[2][4]

در نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۶–۲۰۲۷، نفت خام روسیه ۵۵ درصد از کل نیاز پالایشی این پالایشگاه را پوشش داد. تأمین‌کنندگان خاورمیانه‌ای ۲۴ درصد از حجم واردات را ارسال کردند و گریدهای نفتی آفریقا سهمی در حدود ۱۰ درصد از کل خوراک ورودی را به خود اختصاص دادند.[5][6]

باقی‌مانده خوراک از فراسوی اقیانوس اطلس جذب شد؛ برزیل سهمی ۷ درصدی داشت، ایالات متحده ۲ تا ۵ درصد از واردات را تأمین کرد و گریدهای ونزوئلایی در پی تلاش پالایشگاه برای بهره‌برداری از بهترین قیمت‌ها، سهمی بین ۳ تا ۴ درصد ثبت کردند.[4][5]

این تغییر جهت جغرافیایی، وابستگی شرکت به فرصت‌های مقطعی بازار آزاد را بالا برده است؛ به گونه‌ای که واردات نقدی (اسپات) ۸۷ درصد از کل خرید نفت خام در نیمه اول سال مالی را تشکیل داد، در حالی که این رقم در سال پیش از آن تنها ۵۰ درصد بود.[1][4]

مدیریت نوسانات شدید قیمت و حق‌مرغوبیت

با وجود حضور پررنگ در معاملات لحظه‌ای، شرکت توانسته است تخفیف‌های قابل‌ملاحظه‌ای در مقایسه با شاخص‌های مرجع بین‌المللی کسب کند. طی سه‌ماهه منتهی به سپتامبر، بهای خرید نفت پالایشگاه در بازه‌ای میان ۵ دلار زیر قیمت شاخص تا ۱۲ دلار حق‌مرغوبیت نوسان داشت.[4][5]

این دامنه قیمتی نشان‌دهنده آرام‌گرفتن نوسانات نسبت به سه‌ماهه قبل است؛ دوره‌ای که در آن اختلاف قیمت از برابری مطلق با شاخص آغاز شده و تا ۱۸ دلار حق‌مرغوبیت پیش می‌رفت. پالایشگاه همچنان با بهره‌گیری از تخفیف‌های نفت روسیه و ترکیب آن با گریدهای ونزوئلا، حاشیه سود خود را صیانت می‌کند.[2][4]

بهای اساسی کالا از اواخر فوریه ۲۰۲۶ در پی تشدید درگیری‌ها اوج گرفت؛ سبد نفتی هند که در فوریه میانگین ۶۵ تا ۷۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شد، در تمام طول سه‌ماهه اول ارقامی فراتر از مرز ۱۰۰ دلار را تجربه کرد.[4][5]

تا اکتبر ۲۰۲۶، قیمت مرجع سبد نفت هند به میانگین حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید. چنین افزایش دامنه‌داری در نرخ ماده خام، مهار هزینه‌های فرعی نظیر حمل دریایی و بیمه را به پیش‌شرطی حیاتی برای سودآوری عملیات پالایشگاهی تبدیل ساخته است.[1][4]

سهم مبادی مختلف تأمین نفت خام شرکت نفت هند در نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۶–۲۰۲۷.

عملکرد مالی و جهش حاشیه سود ناخالص پالایش

کنترل مخارج لجستیک نقش پررنگی در احیای تراز مالی این مجموعه ایفا کرد. شرکت نفت هند در سه‌ماهه سپتامبر به سود خالص ۲۱٬۶۳۰ کرور روپیه دست یافت و از زیان ۲٬۶۶۱ کرور روپیه‌ای دوره سه‌ماهه پیشین خارج شد.[5]

این گردش مالی مثبت ناشی از عایدی ذخایر انبارداری و دستیابی به حاشیه سود ناخالص پالایش معادل ۱۸٫۵۲ دلار در هر بشکه (بدون احتساب عوارض تکلیفی صادرات) بود. افزایش ارزش ذخایر نفت خام انبارشده، سودی معادل ۶٬۹۴۸ کرور روپیه برای شرکت به ثبت رساند.[5]

با این حال، جین به سهام‌داران یادآور شد که ناپایداری‌های ژئوپلیتیک همچنان تهدید شماره یک درآمدزایی است. تأثیر منازعات جاری بر خطوط حمل نفت، در دسترس بودن شناورها و حاشیه سود توزیع فرآورده‌ها، سرنوشت مالی ماه‌های آتی شرکت را رقم خواهد زد.[4][5]

گسترش ظرفیت‌های کشتی‌سازی بومی

برنامه ساخت نفتکش در یارد‌های داخلی در چارچوب سیاست‌های کلان صنعتی هند دنبال می‌شود. پالایشگاه با اتکا به یاردهای ملی ذیل ابتکار «ساخت هند»، همزمان با تقویت زیرساخت‌های مهندسی دریایی، ناوگانی اختصاصی منطبق بر نیازهای خود تحویل خواهد گرفت.[1][6]

راه‌اندازی خطوط ساخت شناورهای تخصصی حمل انرژی مستلزم سرمایه‌گذاری ارزی سنگین و دانش فنی پیچیده است. دستیابی به این توانمندی می‌تواند خروج ارز ناشی از اجاره‌بهای دلاری شناورهای خارجی و خرید بدنه‌های کشتی از مبادی بین‌المللی را به شکل پایدار مهار کند.[2][5]

ایجاد ضربه‌گیر با تقویت ذخایر راهبردی

شرکت نفت هند علاوه بر مدیریت ناوگان حمل‌ونقل، راهبرد انبارداری خود را نیز برای محافظت در برابر بحران اصلاح کرده است. ذخایر نفت خام انبارشده این شرکت اکنون برای ۳۹ روز خوراک پالایشگاهی کفایت می‌کند؛ رقمی که نسبت به میانگین تاریخی ۳۳ تا ۳۵ روز افزایش محسوسی دارد.[4][5]

انبارهای فرآورده‌های نهایی نیز برای صیانت از بازار مصرف داخلی تقویت شده‌اند. این مجموعه در حال حاضر معادل ۲۰ روز مصرف ذخیره گاز مایع، و بین ۲۳ تا ۲۵ روز نیاز بنزین و گازوئیل فرآوری‌شده را در مخازن سراسر شبکه توزیع ذخیره کرده است.[2][4]

این تدابیر احتیاطی اگرچه هزینه‌های انبارداری را بالا برده و حجم سرمایه در گردش درگیر را سنگین‌تر می‌کند، اما مانع از اختلال در عرضه سوخت مصرفی در صورت انسداد مقطعی آبراه‌هایی نظیر تنگه هرمز خواهد شد.[1][5]

پالایشگاه هندی حجم ذخایر استراتژیک نفت خام خود را به سطح پوشش ۳۹ روز عملیات پالایشی افزایش داده است.

پالایشگاه‌های این شرکت علی‌رغم اصطکاک‌های ترابری و افزایش مخارج، ظرفیت پالایشی خود را در اوج نگه داشته‌اند. منعطف‌سازی خطوط پالایش با گریدهای نفت خام صادراتی روسیه، آمریکای جنوبی و آفریقا از توقف کوره پالایشگاه‌ها جلوگیری کرده است.[4][6]

تصمیم هند برای سرمایه‌گذاری روی تملک شناور گویای این واقعیت است که هزینه‌های ریسک ترانزیت دیگر متغیری مقطعی نیست، بلکه به ساختاری دائمی در بازار نفت تبدیل شده است. شرکت نفت هند با پیوندزدن لجستیک به بدنه عملیات، از یک پالایشگر صِرف به زنجیره‌ای خوداتکا در کل چرخه انرژی تغییر ماهیت می‌دهد.[2][5]

نکات کلیدی

  • شرکت نفت هند برای در امان ماندن از صعود نرخ‌های کرایه در بازار اسپات، به دنبال خرید تانکرهای ملکی نفت و ال‌پی‌جی است.
  • هزینه جابه‌جایی نفت خام در بازار تک‌محموله‌ای به ۱۰ دلار در هر بشکه و کرایه حمل ال‌پی‌جی به ۱۸۰ دلار در هر تن افزایش یافته است.
  • این پالایشگاه دولتی در نیمه اول سال مالی جاری ۵۵ درصد از نیاز نفتی خود را با تخفیف از روسیه تأمین کرد.
  • ذخایر نفت خام این شرکت برای تاب‌آوری در برابر احتمال بسته‌شدن آبراه‌های ترانزیتی به ۳۹ روز مصرف پالایشگاه‌ها افزایش یافته است.

آنچه نمی‌دانیم

  • آیا کارخانه‌های کشتی‌سازی هند توان مهندسی و ظرفیت زمانی لازم برای ساخت شناورهای پیشرفته حمل گاز ال‌پی‌جی را در بازه مدنظر شرکت دارند یا خیر.
  • تأمین مالی خرید شناورهای دست‌دوم خارجی با توجه به رشد نیاز به سرمایه در گردش برای انبارداری نفت خام، چگونه مدیریت خواهد شد.
پالایشگاه‌های دولتی 45%تحلیل‌گران لجستیک دریایی 35%حامیان صنایع بومی 20%
پالایشگاه‌های دولتی
شرکت‌های ملی نفت که امنیت پایدار زنجیره تأمین را به الگوهای عملیاتی بدون دارایی ترجیح می‌دهند.
تحلیل‌گران لجستیک دریایی
کارشناسان بازار کشتیرانی که امواج تورمی در کرایه حمل‌ونقل بین‌المللی را رصد می‌کنند.
حامیان صنایع بومی
طرفداران ادغام صنعت کشتی‌سازی در ظرفیت‌های پایدار تولید صنعتی داخل کشور.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • دیدگاه مالکان مستقل شناورها که با ریزش قراردادهای اجاره زمانی بلندمدت روبه‌رو می‌شوند
  • نهادهای زیست‌محیطی ناظر بر پیامدهای آلایندگی توسعه ناوگان سوخت‌های فسیلی

منابع

پوشش منابع

6 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

پالایشگاه‌های دولتی 45%تحلیل‌گران لجستیک دریایی 35%حامیان صنایع بومی 20%
  1. [1]Press Trust of Indiaتحلیل‌گران لجستیک دریایی

    IOC to buy crude, LPG ships as West Asia crisis exposes shipping risks

    مطالعه در Press Trust of India →
  2. [2]The Hinduحامیان صنایع بومی

    IOC to buy crude, LPG ships as West Asia crisis exposes shipping risks

    مطالعه در The Hindu →
  3. [3]Business Standardحامیان صنایع بومی

    IOC to buy crude, LPG ships as West Asia crisis exposes shipping risks

    مطالعه در Business Standard →
  4. [4]NDTV Profitتحلیل‌گران لجستیک دریایی

    IOC To Buy Crude, LPG Ships As West Asia Crisis Exposes Shipping Risks

    مطالعه در NDTV Profit →
  5. [5]Livemintپالایشگاه‌های دولتی

    Iran war: IOC to buy crude, LPG carriers as Strait of Hormuz disruptions drive freight costs

    مطالعه در Livemint →
  6. [6]ET Nowپالایشگاه‌های دولتی

    Indian Oil Corporation plans to buy LPG carriers, crude oil amid West Asia crisis

    مطالعه در ET Now →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار کسب‌وکار با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.