شلیک موشک بالستیک کره شمالی پیش از رزمایش مشترک آمریکا و کره جنوبی

هر سال در ماه اوت، شبه‌جزیره کره وارد یک چرخه قابل پیش‌بینی اما بسیار خطرناک از تشدید نظامی می‌شود. ایالات متحده و کره جنوبی رزمایش‌های نظامی سالانه تابستانی خود را جزء ضروری آمادگی دفاعی می‌دانند که برای اطمینان از توانایی نیروهای ترکیبی‌شان برای پاسخگویی یکپارچه به هر بحران احتمالی طراحی شده است. با این حال، پیونگ‌یانگ دقیقاً همین مانورها را از منظری کاملاً متفاوت می‌بیند و استقرار دارایی‌های استراتژیک آمریکا و جابجایی گسترده نیروها را به عنوان تمرینی پنهان برای یک تهاجم پیشگیرانه توصیف می‌کند. این معضل امنیتی ریشه‌دار به این معنی است که عملیات‌های آموزشی روتین، به طور مداوم نمایش‌های متقابلی از قدرت نظامی را به دنبال دارند و منطقه را در آستانه پرتگاه نگه می‌دارند.

امسال، تنش مورد انتظار زودتر از موعد خود را نشان داد و دوره نسبی آرامش در شبه‌جزیره را شکست. عصر روز ۶ اوت ۲۰۲۶، کره شمالی یک موشک بالستیک کوتاه‌برد را از منطقه ساحلی شرقی خود، ونسان (Wonsan)، مستقیماً به سمت دریای شرق شلیک کرد. این پرتاب ناگهانی، وقفه ۴۰ روزه در آزمایش‌های تسلیحاتی کره شمالی را در هم شکست و نشان‌دهنده بازگشت عمدی به نمایش قدرت نظامی، تنها چند روز پیش از آغاز برنامه جامع آموزشی تابستانی نیروهای متحد بود. پیونگ‌یانگ با انتخاب شلیک موشک پیش از رزمایش‌ها به جای حین آن‌ها، عملاً خط مبنای تشدید تنش را تعیین کرده و تضمین می‌کند که تمرینات آتی در محیطی با هشدار بالا و نظارت شدید برگزار خواهند شد.[2][3]

سازوکار این پرتاب به سرعت توسط شبکه‌ای از منابع اطلاعاتی منطقه‌ای ردیابی و تحلیل شد. این پرتابه که حدود ساعت ۵:۰۰ عصر به وقت محلی توسط ستاد مشترک ارتش کره جنوبی شناسایی شد، در مسیری به سمت شرق حرکت کرد و سپس در آب‌هایی که با اطمینان خارج از منطقه انحصاری اقتصادی ژاپن قرار داشتند، فرود آمد. در حالی که محموله خاص و مشخصات فنی موشک همچنان تحت تحلیل دقیق آژانس‌های اطلاعاتی متحدان است، ارزیابی‌های اولیه تأیید کردند که این سلاح تهدید فیزیکی فوری برای کشتی‌های غیرنظامی، هواپیماهای تجاری یا قلمرو حاکمیتی کشورهای همسایه ایجاد نکرده است.[2][6]

با وجود عدم وجود خسارت فیزیکی، واکنش متحدان منطقه‌ای فوری و قاطع بود. در سئول، شورای امنیت ملی ریاست جمهوری به سرعت یک جلسه اضطراری تشکیل داد تا پیامدهای استراتژیک این پرتاب را ارزیابی کند. مقامات کره جنوبی با صدور بیانیه‌ای شدید، آزمایش موشک بالستیک را یک تحریک مستقیم و غیرقانونی دانستند که آشکارا قطعنامه‌های متعدد شورای امنیت سازمان ملل را نقض می‌کند. ارتش بلافاصله وضعیت نظارتی خود را در امتداد منطقه غیرنظامی تقویت کرد و با همتایان آمریکایی و ژاپنی خود برای نظارت بر هرگونه پرتاب ثانویه یا تحرکات غیرعادی نیروها در شمال مرز، هماهنگی نزدیکی انجام داد.[2]

پیامدهای دیپلماتیک به سرعت به توکیو نیز کشیده شد، جایی که دولت پروتکل‌های واکنش به بحران خود را فعال کرد. شینجیرو کویزومی، وزیر دفاع ژاپن، در جمع رسانه‌ها تأیید کرد که اگرچه این سلاح به قلمرو ژاپن نرسیده است، اما تکرار و غیرقابل پیش‌بینی بودن برنامه موشکی کره شمالی تهدیدی غیرقابل قبول برای ثبات منطقه است. ژاپن در اقدامی که نشان‌دهنده سرخوردگی دیپلماتیک بود، ارتباط مستقیم – که تا حد زیادی قطع شده است – را کنار گذاشت و در عوض، اعتراض رسمی شدیدی را از طریق کانال‌های سفارتی مستقر در پکن به پیونگ‌یانگ منتقل کرد و خواستار توقف فوری چرخه آزمایش‌های تحریک‌آمیز شد.[6]

نکته جالب توجه این است که صبح روز پس از پرتاب، خبرگزاری دولتی کره شمالی (KCNA) در مورد این موضوع کاملاً سکوت کرد. معمولاً دستگاه رسانه‌ای رژیم، آزمایش‌های موشکی خود را با عکس‌های صفحه اول و لفاظی‌های پیروزمندانه تبلیغ می‌کند و این پرتاب‌ها را دستاوردهای باشکوه بخش دفاعی کشور و پیروزی‌های شخصی برای رهبری جلوه می‌دهد. عدم اعتراف رسمی، نشان‌دهنده انحراف قابل توجهی از رویکرد تبلیغاتی استاندارد پیونگ‌یانگ است و ناظران بین‌المللی را وادار می‌کند تا هدف استراتژیک پشت این آزمایش تسلیحاتی اعلام‌نشده را حدس بزنند. این سکوت حاکی از آن است که پرتاب در درجه اول برای مصرف داخلی یا تقویت روحیه نبوده، بلکه صرفاً هدف عملیاتی یا سیگنال‌دهی خارجی داشته است.

تحلیلگران نظامی معتقدند که این حذف عمدی، اقدامی بسیار حساب‌شده است. هنگامی که یک پرتاب فاقد یک نقطه عطف تکنولوژیکی جدید و مهم باشد – مانند رونمایی از یک موتور سوخت جامد جدید یا یک وسیله گلاید مافوق صوت – پیونگ‌یانگ گاهی اوقات ترجیح می‌دهد آن را گزارش نکند. در چنین مواردی، آزمایش صرفاً برای تأیید عملیاتی توسط ارتش و به عنوان یک سیگنال ژئوپلیتیکی صریح به دشمنان استفاده می‌شود، نه به عنوان ابزاری برای بسیج سیاسی داخلی. کره شمالی با شلیک موشک بدون هیاهو، آمادگی خود برای حمله را اعلام می‌کند، در حالی که درجه‌ای از ابهام استراتژیک را در مورد قابلیت‌های خاص خود حفظ می‌نماید.

کاتالیزور اصلی این دور اخیر سیگنال‌دهی، رزمایش قریب‌الوقوع «اولچی فریدم شیلد» است. این رزمایش مشترک آمریکا و کره جنوبی که قرار است به مدت ۱۱ روز متوالی از ۱۷ اوت آغاز شود، یکی از بزرگترین و پیچیده‌ترین شبیه‌سازی‌های نظامی در جهان محسوب می‌شود. نسخه ۲۰۲۶ این رزمایش شامل حدود ۱۸,۰۰۰ نیروی کره جنوبی است که در کنار همتایان آمریکایی خود فعالیت می‌کنند و تمرینات گسترده فرماندهی شبیه‌سازی‌شده کامپیوتری را با آموزش‌های میدانی گسترده با مهمات واقعی در حوزه‌های متعدد جنگ ترکیب می‌کند. از نظر واشنگتن و سئول، مقیاس عظیم این عملیات برای حفظ قابلیت همکاری دو ارتش متمایز که باید آماده باشند تا در یک لحظه به عنوان یک واحد منسجم واحد بجنگند، ضروری است.[1][5]

با این حال، نسخه ۲۰۲۶ رزمایش اولچی فریدم شیلد صرفاً تکرار سناریوهای استاندارد جنگ متعارف نیست. مقامات نظامی متحدان صراحتاً ساختار این تمرینات را برای در نظر گرفتن قابلیت‌های نامتقارن در حال تحول سریع کره شمالی بازطراحی کرده‌اند. با درک این نکته که درگیری‌های آینده صرفاً با توپخانه و پیاده‌نظام نبرد نخواهند کرد، این رزمایش‌ها اکنون به شدت شامل دفاع در برابر تاکتیک‌های پیچیده جنگ هیبریدی هستند. این شامل ماژول‌های آموزشی جامعی است که برای مقابله با حملات هماهنگ پهپادی، کاهش تأثیر حملات سایبری دولتی بر زیرساخت‌های حیاتی، و عملیات مؤثر در محیط‌هایی که تحت اختلال شدید GPS و پارازیت الکترونیکی قرار دارند، طراحی شده است.[5]

این تغییر اساسی در تمرکز آموزشی مستقیماً با تحولات گسترده‌تر ژئوپلیتیک جهانی، به ویژه درگیری جاری در اروپای شرقی، مرتبط است. سرهنگ رایان دونالد، سخنگوی ارتش آمریکا، صراحتاً اشاره کرد که سربازان کره شمالی برای حمایت از تلاش‌های جنگی روسیه در اوکراین مستقر شده‌اند. این استقرار بی‌سابقه، فرصتی نادر و ارزشمند را برای نیروهای پیونگ‌یانگ فراهم کرده تا نبرد مدرن و با شدت بالا علیه یک دشمن پیشرفته از نظر فناوری را مشاهده کرده و در آن شرکت کنند، که این امر اساساً محاسبات استراتژیک در شبه‌جزیره کره را تغییر می‌دهد. داده‌های میدان نبرد که در اوکراین جمع‌آوری شده‌اند، فعالانه در حال شکل‌دهی مجدد رویکرد کره شمالی به جنگ هستند و آمریکا و کره جنوبی را مجبور می‌کنند تا مواضع دفاعی خود را بر این اساس تطبیق دهند.[1][5]

نیروهای کره شمالی با مشارکت در صحنه عملیات اروپا، تجربه دست اولی در استقرار مهمات پرسه زن (loitering munitions)، آسیب‌پذیری‌های زره‌پوش‌های مدرن و واقعیت‌های جنگ خندق تحت نظارت هوایی مداوم به دست آورده‌اند. دونالد در یک نشست خبری توضیح داد: «آن‌ها درس‌هایی را که در آنجا آموختند، به کره شمالی بازگردانده‌اند.» او تأکید کرد که این انتقال دانش، قابلیت‌های جمهوری دموکراتیک خلق کره را به طور اساسی تغییر می‌دهد و آموزش‌های به‌روز شده «اولچی فریدم شیلد» اکنون صراحتاً این مشخصات تهدید جدید، تقویت‌شده و آزمایش‌شده در نبرد را در نظر می‌گیرد.[1]

برای کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، آزمایش‌های موشکی ماه اوت دو هدف را دنبال می‌کنند که بسیار فراتر از صرفاً اعتراض به رزمایش‌های متحدان است. آن‌ها جزء لاینفک یک استراتژی گسترده‌تر و بلندمدت برای گسترش و تنوع بخشیدن سیستماتیک به زرادخانه‌های هسته‌ای و متعارف کشور هستند. رژیم با حفظ یک آهنگ ثابت از آزمایش‌های تسلیحاتی، از اصلاح فنی مستمر سیستم‌های پرتاب خود اطمینان حاصل می‌کند و در عین حال رفتار خود را در صحنه جهانی عادی‌سازی کرده و به تدریج مقاومت بین‌المللی در برابر وضعیت خود به عنوان یک قدرت نظامی به شدت مسلح را فرسوده می‌کند.[3]

از زمانی که دیپلماسی اجلاس پرمخاطره کیم با ایالات متحده در هانوی در سال ۲۰۱۹ شکست خورد، او پیگیری لغو فوری تحریم‌ها را به نفع یک برنامه نوسازی نظامی بی‌وقفه کنار گذاشته است. کارشناسان امنیتی منطقه‌ای ارزیابی می‌کنند که هدف نهایی رژیم این است که جامعه بین‌المللی را مجبور کند تا کره شمالی را به عنوان یک کشور هسته‌ای بالفعل و غیرقابل بازگشت به رسمیت بشناسد. پیونگ‌یانگ امیدوار است با نشان دادن یک قابلیت بازدارندگی غیرقابل انکار و قاطع، در نهایت از موضع قدرت مطلق مذاکره کند و خواستار لغو تحریم‌های اقتصادی فلج‌کننده شود، بدون اینکه مجبور به چشم‌پوشی از زرادخانه هسته‌ای خود باشد.[3]

پرتاب ۶ اوت تنها جدیدترین نقطه داده در مجموعه‌ای از نمایش‌های تسلیحاتی پیشرفته است که برای تأکید بر این استراتژی طراحی شده‌اند. در اواخر ماه ژوئن، کیم شخصاً بر آزمایش یک موشک بالستیک تاکتیکی جدید نظارت کرد که بنا بر گزارش‌ها مجهز به کلاهک «مأموریت ویژه» بود. در جریان آن رویداد، رهبر کره شمالی علناً نیاز فوری به تقویت «موضع تهاجمی مرگبار و مخرب» ارتش را اعلام کرد، که نشان‌دهنده تغییر از لفاظی صرفاً دفاعی به سمت یک دکترین نظامی تهاجمی‌تر و پیشگیرانه با هدف ارعاب سئول و واشنگتن است.[3][4]

این نمایش قدرت تهاجمی محدود به سیستم‌های مستقر در خشکی نیست. اندکی پس از آزمایش ماه ژوئن، در اوایل ماه ژوئیه، رژیم موشک‌های کروز استراتژیک را از یک ناوشکن ۵۰۰۰ تنی تازه رونمایی شده به نام «کانگ کون» (Kang Kon) آزمایش کرد. این پیشرفت دریایی نشان‌دهنده جهشی قابل توجه در توانایی فرافکنی نیروی کره شمالی است و قصد روشنی برای تنوع بخشیدن به سکوهای پرتاب و توسعه قابلیت بقای ضربه دوم در دریا را نشان می‌دهد. چنین تحولاتی معماری دفاع موشکی متحدان را پیچیده می‌کند، که اکنون باید تهدیدات ناشی از پرتابگرهای متحرک زمینی و دارایی‌های دریایی غیرقابل پیش‌بینی را در نظر بگیرد.[4]

با آغاز رسمی رزمایش‌های «اولچی فریدم شیلد»، سؤال فوری پیش روی فرماندهان متحد این است که کره شمالی تا چه حد برای تشدید واکنش خود پیش خواهد رفت. در حالی که واشنگتن و سئول قاطعانه تأکید می‌کنند که موضع نظامی آن‌ها کاملاً دفاعی است، ادغام سناریوهای جدید جنگ هیبریدی در این تمرینات ممکن است پیونگ‌یانگ را وادار کند تا در مقابل، قابلیت‌های نامتقارن پیشرفته‌تری را آزمایش کند. سازمان‌های اطلاعاتی در حالت آماده‌باش بالا برای نفوذهای سایبری احتمالی، کمپین‌های جعل GPS در امتداد مرز، یا پرتاب‌های موشک بالستیک بیشتر که برای مختل کردن برنامه آموزشی متحدان طراحی شده‌اند، باقی می‌مانند.[5]

در نهایت، شبه‌جزیره کره در یک معضل امنیتی حل‌نشدنی گرفتار شده است که در آن اقدامات دفاعی هر طرف ذاتاً توسط طرف دیگر به عنوان تحریکات تهاجمی تفسیر می‌شود. با کانال‌های دیپلماتیک که تا حد زیادی مسدود شده‌اند و هر دو طرف به شدت بر نمایش عزم نظامی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، هفته‌های آتی احتمالاً شاهد تکیه مستمر بر نمایش قدرت مسلحانه به جای گفتگو خواهد بود. تا زمانی که چارچوب جدیدی برای تعامل ایجاد نشود، فصل رزمایش‌های سالانه ماه اوت همچنان به عنوان یک نقطه اشتعال پرنوسان در یکی از نظامی‌ترین مناطق جهان عمل خواهد کرد.