تمدید هشدار آژانس ایمنی هوانوردی اروپا؛ پرهیز از آسمان ایران تا ۱۶ نوامبر

شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی در مسیرهای اروپا به آسیا، دست‌کم تا اواخر پاییز امسال مجبور به استفاده از مسیرهای جایگزین و پرداخت هزینه‌های سوخت بیشتر خواهند بود. آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا (EASA) در تازه‌ترین به‌روزرسانی خود، هشدار پرهیز از پرواز در حریم هوایی ایران را تا ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۵ آبان ۱۴۰۵) تمدید کرد.[1][2]

بر اساس بولتن رسمی این نهاد اروپایی که در ۳۰ سپتامبر منتشر شد، پرواز در تمام ارتفاعات و سطوح پروازی منطقه اطلاعات پروازی تهران (FIR OIIX) همچنان با ریسک بالا ارزیابی می‌شود. این محدودیت تنها مختص ایران نیست و حریم هوایی کشورهای عراق و لبنان نیز تا همین تاریخ مشمول هشدار مشابهی شده‌اند.[1][2]

خبرگزاری ایسنا در گزارشی با اشاره به این تصمیم می‌نویسد: «آژانس ایمنی هوانوردی اروپا هشدار خود به خطوط هوایی را برای اجتناب از حریم هوایی لبنان، ایران و عراق و همچنین آب‌های خلیج فارس تمدید کرده است.» این خبرگزاری تاکید می‌کند که این محدودیت‌ها شامل آب‌های بحرین، کویت، قطر، امارات و عمان نیز می‌شود.

تداوم این وضعیت، شبکه‌های هوانوردی را با چالش‌های عملیاتی پیچیده‌ای مواجه کرده است. خطوط هوایی برای عبور از خاورمیانه اکنون به دو کریدور اصلی محدود شده‌اند: مسیر جنوبی از فراز مصر و دریای سرخ، و مسیر شمالی از طریق قفقاز و آسیای مرکزی که هر دو زمان پرواز را به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهند.[2]

پیامدهای عملیاتی برای شبکه‌های پروازی

شرکت‌های هواپیمایی آسیایی از هم‌اکنون برنامه‌های خود را با این محدودیت‌های طولانی‌مدت تطبیق داده‌اند. به عنوان نمونه، خطوط هوایی سنگاپور (Singapore Airlines) و شرکت تابعه آن، اسکوت (Scoot)، لغو پروازهای خود به مقاصد خاورمیانه از جمله دبی و جده را تا ماه دسامبر ۲۰۲۶ تمدید کرده‌اند.[3]

نهادهای تنظیم‌گر هوانوردی دلیل اصلی این تمدید را حضور سیستم‌های پدافند هوایی در تمام ارتفاعات و خطر شناسایی اشتباه اهداف غیرنظامی عنوان می‌کنند. پایگاه تخصصی «اوی-گو» (Avi-go) در گزارش ۲ اکتبر خود می‌نویسد: «هم‌پوشانی هشدارهای منطقه‌ای باعث شده تا تیم‌های دیسپچ پروازی دائماً در حال محاسبه مجدد مسیرها و مصرف سوخت باشند.»[2]

این تغییر مسیرهای اجباری تنها به زمان پرواز محدود نمی‌شود، بلکه حق بیمه خطرات جنگی را برای شرکت‌های هواپیمایی در بالاترین سطح نگه داشته است. دور زدن حریم هوایی ایران و عربستان سعودی، ظرفیت حمل بار هواپیماها را کاهش داده و قابلیت اطمینان شبکه‌های پروازی را پایین می‌آورد.[2]

گسترش محدودیت‌ها در آسمان خاورمیانه

در کنار تمدید هشدار برای آسمان ایران، آژانس هوانوردی اروپا محدودیت‌های جدیدی را نیز برای حریم هوایی عربستان سعودی و اردن وضع کرده است. پایگاه خبری «اقتصاد نیوز» گزارش می‌دهد که شرکت‌های هواپیمایی اکنون باید از پرواز در حریم هوایی ۹ کشور منطقه خاورمیانه خودداری کنند.

این محدودیت‌های جدید پس از آن اعمال شد که حملات منطقه‌ای افزایش یافت. به عنوان یک نمونه عملیاتی، وب‌سایت ردیابی پرواز «فلایت‌رادار۲۴» (Flightradar24) گزارش داد که یک پرواز شرکت فلای‌دبی (Flydubai) در مسیر دبی به تل‌آویو مجبور شد مسیر خود را از آسمان اردن به سمت عربستان سعودی تغییر دهد و سیگنال‌های اضطراری ارسال کند.[1]

این هواپیما در کمتر از ۳۰ ثانیه نزدیک به ۱۴ هزار پا کاهش ارتفاع داد که نشان‌دهنده خطرات پیش‌بینی‌نشده در این کریدورهای هوایی است. همین حوادث باعث شده تا آژانس ایمنی هوانوردی اروپا سطح هشدار خود را برای اردن از «رعایت احتیاط» به «ممنوعیت پرواز در تمام ارتفاعات» تغییر دهد.[1]

بولتن‌های EASA به عنوان یک ثبت‌کننده ریسک پویا عمل می‌کنند و هر منطقه را بر اساس پویایی درگیری‌ها به صورت جداگانه ارزیابی می‌نمایند. هشدار مربوط به حریم هوایی اردن تا ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ تمدید شده است، در حالی که محدودیت‌های عربستان سعودی تا اواسط نوامبر به قوت خود باقی است.[1][2]

این رویکرد چندگانه، برنامه‌ریزی مسیر را برای خطوط هوایی دوربرد به یک پازل پیچیده تبدیل کرده است که نیازمند نظارت لحظه‌ای است. شرکت‌های چارتر نیز مجبور شده‌اند تا هزینه‌های مازاد ناشی از این مناطق پرهیز جدید را در قیمت‌گذاری پروازهای اروپا به آسیا لحاظ کنند.[2]

چشم‌انداز ترافیک هوایی در پاییز

در کنار هشدارهای اروپایی، اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) نیز ممنوعیت‌های سخت‌گیرانه‌ای برای اپراتورهای آمریکایی دارد. ممنوعیت پرواز شرکت‌های آمریکایی در منطقه اطلاعات پروازی تهران تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۷ معتبر است و کشورهای دیگری نظیر بریتانیا، آلمان و کانادا نیز توصیه‌های مشابهی صادر کرده‌اند.[2]

با وجود این هشدارها، حریم هوایی ایران به صورت رسمی باز است، اما در عمل توسط اکثر شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی در ماه اکتبر ۲۰۲۶ نادیده گرفته می‌شود. پروازهای عبوری که پیش از این منبع درآمدی برای بخش هوانوردی کشور بودند، اکنون به شدت کاهش یافته‌اند.[2]

بازبینی بعدی این مقررات برای آسمان ایران، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس در تاریخ ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ انجام خواهد شد. تا آن زمان، شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی باید به استفاده از کریدورهای جایگزین ادامه دهند و هزینه‌های مازاد ناشی از افزایش مسافت را مدیریت کنند.[1][2]