۷۰ درصد تالاب هورالعظیم خشک شد؛ هشدار محیط زیست درباره وضعیت بحرانی

در روزهای نخست مهرماه ۱۴۰۵، علی‌سجاد جلالی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست دشت‌آزادگان، آمار دقیقی از وضعیت یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های جنوب غربی ایران ارائه داد. وی اعلام کرد: «در حال حاضر ۳۵ درصد از تالاب هورالعظیم آب دارد و ۶۵ تا ۷۰ درصد آن خشک است و اصلا وضعیت خوبی ندارد.» این ارقام نشان می‌دهد که بیش از دو سوم از مساحت این تالاب استراتژیک رطوبت خود را از دست داده است.[1][2][3]

کاهش حق‌آبه‌های تخصیصی و تبخیر بالای آب در ماه‌های گرم سال، چرخه هیدرولوژیک این حوضه آبریز را با اختلال مواجه کرده است. جلالی با تاکید بر اینکه حق‌آبه هورالعظیم باید در هر شرایطی و به صورت دائمی تامین شود، خواستار تغییر رویکرد در مدیریت منابع آبی استان خوزستان شد. بدون جریان مستمر آب، بخش‌های وسیعی از این تالاب به بیابان‌های خشک تبدیل شده‌اند.[1][3][4]

با ورود به فصل پاییز و پیش‌بینی افزایش بارش‌ها، احتمال وقوع سیلاب در حوضه آبریز کرخه افزایش می‌یابد. مقامات محیط زیست دشت‌آزادگان امیدوارند از این ظرفیت طبیعی برای احیای نسبی تالاب استفاده کنند. هدایت آب‌های سطحی و روان‌آب‌ها به سمت هورالعظیم، علاوه بر تامین بخشی از نیاز آبی تالاب، به عنوان یک راهکار زیرساختی برای مدیریت سیلاب و کاهش خطر آبگرفتگی مناطق مسکونی و روستاهای پایین‌دست عمل می‌کند.[1][2]

اجرای این راهکار زیرساختی نیازمند آماده‌سازی مسیرهای انتقال آب است. رئیس اداره حفاظت محیط زیست دشت‌آزادگان با اشاره به اینکه تاکنون تنها ۲ تا ۳ قسمت از ورودی‌های تالاب لایروبی شده است، بر ضرورت لایروبی کامل رودخانه کرخه و نهرهای منتهی به آن تاکید کرد. بازگشایی این مسیرها می‌تواند جریان آب را با سرعت و حجم بیشتری به سمت بستر خشک تالاب هدایت کند.[2][4]

خشک شدن بخش اعظم هورالعظیم پیامدهای مستقیمی بر کیفیت هوای منطقه دارد. بستر خشک این تالاب اکنون به یکی از کانون‌های اصلی تولید ریزگرد تبدیل شده است. با وزش بادهای منطقه‌ای، حجم عظیمی از ذرات معلق از این بستر برخاسته و هوای شهرهای خوزستان را آلوده می‌کند، پدیده‌ای که در سال‌های اخیر هزینه‌های بهداشتی و اقتصادی سنگینی به همراه داشته است.[3]

از منظر اقتصادی و اجتماعی، این تغییرات هیدرولوژیک زندگی ساکنان بومی را دگرگون کرده است. اقتصاد سنتی منطقه که بر پایه صیادی، گاومیش‌داری و کشاورزی استوار بوده، با کاهش سطح آب تالاب به شدت آسیب دیده است. آمارهای غیررسمی نشان می‌دهد که معیشت هزاران خانوار بومی به دلیل مرگ‌ومیر آبزیان و خشک شدن نیزارها در معرض نابودی قرار گرفته است.[3]

تالاب بین‌المللی هورالعظیم که در مرز مشترک ایران و عراق واقع شده، نقش کلیدی در حفظ تعادل اکولوژیک خاورمیانه ایفا می‌کند. این منطقه یکی از باارزش‌ترین زیست‌گاه‌های پرندگان مهاجر است و تخریب آن می‌تواند تنوع زیستی کل منطقه را تحت تاثیر قرار دهد.[1][2]

تثبیت وضعیت این تالاب نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف اجرایی است. کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که اگر اقدامات پیشگیرانه برای هدایت روان‌آب‌های پاییزی و تامین حق‌آبه دائمی به سرعت عملیاتی نشود، روند تخریب هورالعظیم شتاب بیشتری خواهد گرفت و پیامدهای آن به شکل طوفان‌های گرد و غبار و مهاجرت‌های اقلیمی، بخش‌های وسیع‌تری از کشور را درگیر خواهد کرد.[2][3]