ارتش ایران یک فروند پهپاد شناسایی «اوربیتر» را بر فراز تنگه هرمز سرنگون کرد

در حالی که طی هفته‌های گذشته تمرکز رهگیری‌های هوایی در جنوب ایران بر سرنگونی پهپادهای رزمی و سنگین آمریکایی نظیر ام‌کیو-۱ (MQ-1) و ام‌کیو-۹ (MQ-9) توسط سپاه پاسداران قرار داشت، رویداد عصر یکشنبه از دو جنبه با موارد پیشین متفاوت بود: هدف یک پهپاد شناسایی تاکتیکی از نوع «اوربیتر» بود و عملیات رهگیری مستقیماً توسط سامانه‌های پدافندی ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام گرفت. این تغییر در نوع هدف و یگان عمل‌کننده، نشان‌دهنده لایه‌بندی جدید در ساختار دفاعی ایران بر فراز یکی از پرتنش‌ترین آب‌راه‌های جهان است.[2]

بر اساس اطلاعیه رسمی روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی ایران که روز یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ (۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶) منتشر شد، این رهگیری در ساعات پایانی روز رخ داده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) به نقل از این بیانیه گزارش داد: «ساعت ۱۸:۳۰ امروز، یک فروند پهپاد شناسایی پیشرفته اوربیتر با آتش سامانه‌های بومی نیروی پدافند هوایی ارتش در منطقه جنوب شرق کشور، تحت شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور، بر فراز تنگه هرمز مورد اصابت قرار گرفت و منهدم شد.» این بیانیه به صراحت بر استفاده از تجهیزات بومی تاکید دارد.

اگرچه ارتش ایران در بیانیه اولیه خود به کشور سازنده یا هدایت‌کننده این پهپاد اشاره‌ای نکرد، اما برخی رسانه‌های داخلی جزئیات بیشتری را منتشر کردند. پایگاه خبری «خبرفوری» در گزارش روز دوشنبه خود اعلام کرد که این پهپاد پیشرفته مدل اوربیتر «متعلق به امارات» بوده است. اوربیتر یک سیستم پهپادی شناسایی و تاکتیکی است که در اصل توسط شرکت اسرائیلی «آیروناتیکس» طراحی شده و حضور آن در آسمان تنگه هرمز، پیچیدگی‌های اطلاعاتی و امنیتی میان کشورهای حاشیه خلیج فارس را به شدت برجسته می‌کند.

پهپادهای خانواده اوربیتر به دلیل ابعاد کوچک، سطح مقطع راداری پایین و موتور الکتریکی کم‌صدا، برای ماموریت‌های شناسایی پنهان در ارتفاع پایین و متوسط طراحی شده‌اند. این پرنده‌ها معمولاً می‌توانند تا چندین ساعت مداومت پروازی داشته باشند و داده‌های تصویری را به صورت درنگ‌-آنی (Real-time) به ایستگاه‌های کنترل زمینی ارسال کنند. رهگیری و انهدام چنین هدفی با سطح مقطع راداری ناچیز، نیازمند رادارهای کشف و سامانه‌های الکترواپتیکال بسیار حساس است که موفقیت ارتش ایران در این زمینه، نشان‌دهنده ارتقای قابلیت‌های کشف اهداف پنهان‌کار در شبکه پدافندی جنوب کشور است.

این رویداد بخشی از یک روند گسترده‌تر در تقابل‌های هوایی منطقه است. به گزارش شبکه خبری «شفق نیوز»، ایران در روزهای اخیر چندین پهپاد متخاصم را در حریم هوایی خود و اطراف این آب‌راه استراتژیک سرنگون کرده است. همزمان، نشریه «پلسطین کرونیکل» با اشاره به تحولات اخیر گزارش داد که تنها یک روز پیش از این رویداد، سپاه پاسداران از انهدام یک پهپاد آمریکایی ام‌کیو-۱ خبر داده بود و پیش از آن نیز پهپادهای ام‌کیو-۹ هدف قرار گرفته بودند. منابع مطلع پیشتر مدعی شده بودند که پهپاد سرنگون‌شده در ۱۷ سپتامبر، پنجاه و سومین پهپاد از این دست بوده که توسط نیروهای ایرانی رهگیری شده است.[1][2]

از منظر ساختاری، واگذاری و اعلام رسمی این عملیات توسط ارتش (و نه سپاه پاسداران) پیام مشخصی در زمینه یکپارچگی شبکه پدافند هوایی ایران دارد. خبرگزاری «مهر» در پوشش این خبر تاکید کرد که این عملیات در چارچوب «شبکه یکپارچه پدافند هوایی ملی» انجام شده است. این امر نشان می‌دهد که تهران در تلاش است تا آمادگی نیروهای کلاسیک خود را در کنار نیروهای سپاه به نمایش بگذارد و ثابت کند که پوشش راداری و پدافندی در نوار ساحلی جنوب، متکی به یک سیستم واحد، هماهنگ و بدون شکاف عملیاتی است.

تنگه هرمز به عنوان مجرای عبور بخش عمده‌ای از انرژی جهان، همواره کانون پروازهای شناسایی نیروهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بوده است. پایگاه خبری «ایلکا» در تحلیل این رویداد می‌نویسد که این رهگیری «اهمیت فزاینده توانمندی‌های پدافند هوایی بومی ایران را در بحبوحه تشدید تنش‌ها در اطراف تنگه هرمز برجسته می‌کند.» پرواز پهپادهای شناسایی سبک مانند اوربیتر، معمولاً با هدف جمع‌آوری داده‌های سیگنالی و تصویری از آرایش نیروهای ساحلی و تحرکات شناورها انجام می‌شود و انهدام آن‌ها، خطای محاسباتی در این ماموریت‌های اطلاعاتی را به شدت افزایش می‌دهد.[3]

سکوت فعلی ایالات متحده و امارات متحده عربی در قبال از دست رفتن این پهپاد، نشان‌دهنده ماهیت پنهان این جنگ اطلاعاتی است. تا زمانی که اپراتور اصلی این پرنده بدون سرنشین مشخصاً مسئولیت آن را بر عهده نگیرد، این رویداد به عنوان یک پیام تاکتیکی از سوی تهران در تثبیت خطوط قرمز حریم هوایی‌اش عمل می‌کند. متغیر کلیدی در روزهای آینده، تغییر احتمالی در الگوهای پروازی پهپادهای شناسایی ائتلاف و کشورهای همسایه در واکنش به فعال شدن سامانه‌های پدافندی ارتش ایران خواهد بود.