بریتانیا در تله دفاعی ریاض؛ چرا اعزام تایفون‌ها به عربستان یک قمار پرخطر است؟

روز سه‌شنبه، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، وزارت دفاع بریتانیا رسماً اعلام کرد که جنگنده‌های تایفون نیروی هوایی سلطنتی را برای رهگیری پهپادها و موشک‌های انصارالله به عربستان سعودی اعزام می‌کند. این تصمیم که با هدف حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و شهرهای عربستان اتخاذ شده، نقطه عطفی در مداخله نظامی غرب در بحران یمن محسوب می‌شود.[4]

وس استریتینگ، وزیر دفاع بریتانیا، در توجیه این اقدام، حملات اخیر حوثی‌ها را «کاملاً شرورانه» خواند. او با اشاره به حمله مرگبار ۱۰ اکتبر به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض که ۱۳ کشته و بیش از ۳۰۰ مجروح بر جای گذاشت، تأکید کرد که بریتانیا در برابر هدف قرار گرفتن غیرنظامیان سکوت نخواهد کرد.[3]

اما باید واقع‌بین باشیم؛ در یک جنگ نامتقارن و زنده، چیزی به نام استقرار «صرفاً دفاعی» وجود ندارد. دولت اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، با صدور دستور شلیک مستقیم خلبانان بریتانیایی به پرتابه‌های حوثی در آسمان عربستان، عملاً از یک تأمین‌کننده تسلیحات به یک طرف فعال در میدان نبرد تبدیل شده است.[2]

آسیب‌پذیری سپر موشکی ریاض

ضرورت این اعزام، یک واقعیت تلخ را برای ریاض آشکار می‌کند. با وجود صرف میلیاردها دلار برای خرید پیشرفته‌ترین سیستم‌های پدافند هوایی، عربستان سعودی قادر نیست به تنهایی از حریم هوایی پهناور خود در برابر انبوه پهپادهای ارزان‌قیمت و موشک‌های بالستیک انصارالله محافظت کند.[1][3]

ناتوانی سیستم‌های دفاعی موجود در دفع کامل حملات، متحدان غربی را مجبور به مداخله فیزیکی کرده است. علاوه بر جنگنده‌های تایفون، بریتانیا یک هواپیمای ترابری نظامی اطلس ای۴۰۰ام و تعدادی مستشار نظامی را نیز برای پشتیبانی لجستیکی و عملیاتی از افسران سعودی به منطقه اعزام می‌کند.

پیش از این نیز در ماه سپتامبر، بریتانیا یک هواپیمای سوخت‌رسان هوایی از نوع وویجر را برای پشتیبانی از عملیات‌های عربستان اعزام کرده بود. همچنین در ماه مارس، چهار جنگنده بریتانیایی برای پوشش دفاعی در برابر موشک‌های ایرانی به منطقه اعزام شدند تا به چهار تایفون مستقر در قطر بپیوندند.[2]

جنگنده‌های تایفون که اکنون به این مأموریت اضافه شده‌اند، از پیشرفته‌ترین رهگیرهای هوایی اروپا به شمار می‌روند. این هواپیماها با رادارهای قدرتمند و موشک‌های هوا به هوای پیشرفته، توانایی شناسایی و انهدام اهداف کوچک و سریع مانند پهپادهای انتحاری را در فواصل دور دارند.[2][4]

با این وجود، استفاده از چنین فناوری گران‌قیمتی برای مقابله با تسلیحات ارزان‌قیمت، انتقادات زیادی را برانگیخته است. هزینه هر ساعت پرواز یک جنگنده تایفون ده‌ها هزار پوند برآورد می‌شود، در حالی که ساخت یک پهپاد تهاجمی حوثی تنها چند هزار دلار هزینه در بر دارد.[1]

التهاب در بازارهای انرژی و خلأ امنیتی

این اقدام نظامی در شرایطی صورت می‌گیرد که بازارهای جهانی انرژی به شدت ملتهب هستند. حملات مستمر حوثی‌ها به تأسیسات نفتی عربستان، قیمت هر بشکه نفت خام برنت را به ۱۱۰ دلار رسانده است. برای لندن، حفاظت از شریان‌های انرژی به همان اندازه اهمیت دارد که دفاع از یک متحد استراتژیک.

از منظر ژئوپلیتیک، این تصمیم یک مانور هوشمندانه اما پرخطر برای بریتانیا است. در شرایطی که دولت دونالد ترامپ در واشینگتن تمایل چندانی به گسترش حضور نظامی مستقیم در درگیری‌های روزمره خلیج فارس نشان نمی‌دهد، لندن فرصت را برای تثبیت جایگاه خود به عنوان شریک امنیتی قابل اعتماد ریاض غنیمت شمرده است.

اندرو لیبر، پژوهشگر برنامه خاورمیانه در بنیاد کارنگی، معتقد است که این لحظه برای بریتانیا فرصتی طلایی جهت ایجاد حسن نیت و تضمین قراردادهای کلان فروش سلاح در آینده است. برای عربستان نیز، این مداخله راهی برای تنوع بخشیدن به چتر امنیتی خود و کاهش وابستگی مطلق به ایالات متحده محسوب می‌شود.

عربستان سعودی برای مقابله با این حملات فزاینده، دست به دامن متحدان منطقه‌ای و غربی خود شده است. فرانسه با استقرار تجهیزات دفاعی موافقت کرده و بیش از ۱۰۰ مستشار نظامی آمریکایی نیز در قالب یک فرماندهی مشترک، در حال ارائه اطلاعات و پشتیبانی هدف‌گیری هستند. پارلمان مصر نیز در حال بررسی اعزام کمک‌های نظامی است.[3]

حضور نیروهای چندملیتی در عربستان، نشان‌دهنده نگرانی عمیق کشورهای منطقه از الگوبرداری از تاکتیک‌های انصارالله است. اگر حوثی‌ها بتوانند با موفقیت شریان‌های اقتصادی بزرگترین صادرکننده نفت جهان را مختل کنند، سایر گروه‌های شبه‌نظامی در خاورمیانه نیز ممکن است به استفاده از استراتژی‌های مشابه روی بیاورند.[3]

تناقض در استراتژی دفاعی غرب

قوی‌ترین استدلال متقابل که توسط دولت بریتانیا مطرح می‌شود، وظیفه اخلاقی و قانونی در قبال جان غیرنظامیان است. وقتی پایتخت یک کشور متحد زیر آتش موشک قرار می‌گیرد، رهگیری این تهدیدات در هوا، بدون بمباران خاک یمن، یک اقدام متناسب و ضروری برای جلوگیری از تلفات انسانی بیشتر به نظر می‌رسد.[2]

با این حال، این منطق، تله استراتژیک نهفته در این نبرد را نادیده می‌گیرد. از نظر اقتصادی، استفاده از جنگنده‌های چند میلیون پوندی تایفون برای سرنگونی پهپادهای ارزان‌قیمت حوثی‌ها، یک معادله کاملاً نامتقارن و ناپایدار است که در درازمدت تنها به فرسایش توان نظامی مدافعان منجر خواهد شد.[1]

تنش‌ها از ماه ژوئیه، زمانی که حوثی‌ها اعلام کردند در تلافی حمله عربستان به فرودگاه صنعا، کشتیرانی در دریای سرخ و زیرساخت‌های داخل پادشاهی را هدف قرار خواهند داد، به شدت افزایش یافته است. انصارالله که اخیراً در یک حمله موشکی به یک اردوگاه آموزشی ۷۳ نفر را کشت، نشان داده است که ظرفیت بالایی برای تداوم جنگ دارد.[2][3]

علاوه بر این، تلفات غیرنظامی و نظامی در داخل یمن نیز به شدت رو به افزایش است. تشدید حملات هوایی ائتلاف به رهبری عربستان در پاسخ به پرتابه‌های حوثی، چرخه خشونتی را ایجاد کرده است که در آن هر اقدام دفاعی، بهانه‌ای برای یک ضدحمله ویرانگرتر می‌شود.[2]

در نهایت، اعزام تایفون‌ها به جای حل ریشه‌ای بحران، تنها مسکنی موقت بر علائم آن است. تا زمانی که یک راهکار دیپلماتیک جامع برای پایان دادن به درگیری‌ها یافت نشود، لندن تنها خود را در باتلاقی گرفتار می‌کند که خروج از آن به مراتب دشوارتر از ورود به آن خواهد بود.[4]