چگونه آمریکا، کانادا و مکزیک «کمربند باتری» آمریکای شمالی را می‌سازند

جغرافیای صنعتی آمریکای شمالی در حال تجربه چشمگیرترین بازآرایی خود در دهه‌های اخیر است. آنچه به عنوان خوشه‌ای از کارخانه‌های باتری خودروهای برقی در جنوب و غرب میانه آمریکا آغاز شد، به سرعت به یک ابرپروژه قاره‌ای گسترش یافته است. این «کمربند باتری» در حال ظهور اکنون از سپر کانادایی غنی از مواد معدنی، از طریق قطب‌های تولیدی ایالات متحده، تا کریدورهای مونتاژ رو به رشد مکزیک امتداد یافته است.[6]

مقیاس محض سرمایه‌گذاری مالی در این پروژه تاریخی است. تنها ایالات متحده، با حمایت مشوق‌های فدرال، در سال‌های اخیر بیش از ۱۱۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در بخش خودروهای برقی و باتری جذب کرده است. در سال ۲۰۲۵، تخمین زده می‌شود که ایالات متحده ۱۶۰ گیگاوات ساعت ظرفیت جدید تولید باتری اضافه کرده باشد که زیرساخت فیزیکی مورد نیاز برای گذار انرژی را تثبیت می‌کند. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، کل بازار خودروهای برقی آمریکای شمالی به حدود ۲۳۰ میلیارد دلار برسد.[2]

اما این رونق صنعتی صرفاً در مورد ساخت خودرو نیست؛ بلکه یک ضرورت استراتژیک است. سال‌هاست که زنجیره تامین جهانی مواد معدنی حیاتی – لیتیوم، کبالت، نیکل و مس که باتری‌های مدرن را تغذیه می‌کنند – به شدت تحت سلطه چین بوده است، به ویژه در مراحل حیاتی پالایش و فرآوری. سیاست‌گذاران آمریکای شمالی با درک این آسیب‌پذیری، در تلاش هستند تا یک زنجیره تامین امن و حلقه‌بسته را به طور کامل در داخل قاره ایجاد کنند.[1][3][6]

فوریت این تغییر در فوریه ۲۰۲۶، زمانی که ایالات متحده و مکزیک یک برنامه اقدام دوجانبه در مورد مواد معدنی حیاتی امضا کردند، متبلور شد. این توافق به هر دو کشور یک بازه ۶۰ روزه داد تا سیاست‌های تجاری هماهنگ را توسعه دهند، کف قیمت‌های تعدیل‌شده مرزی را بررسی کنند و پروتکل‌های ذخیره‌سازی مشترک را ایجاد کنند. مقامات تجاری ایالات متحده این پیمان را گامی ضروری برای محافظت از زنجیره‌های تامین آمریکای شمالی در برابر اختلالات بازار جهانی و ظرفیت مازاد خارجی دانستند.[4][5]

این مشارکت جنوبی، چارچوب مشابه و بسیار موفقی را که در شمال ایجاد شده است، منعکس می‌کند. برنامه اقدام مشترک کانادا و ایالات متحده در مورد مواد معدنی حیاتی، که در سال ۲۰۲۰ آغاز شد، میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری فرامرزی را بسیج کرده است. کانادا با ذخایر قابل توجهی از لیتیوم، نیکل، کبالت و عناصر خاکی کمیاب، همراه با یک بخش معدنی قوی و بسیار قانونمند، غنای زمین‌شناسی قابل توجهی را به این میز می‌آورد.[1][3]

در همین حال، مکزیک نقاط قوت مکملی را ارائه می‌دهد. مکزیک فراتر از نقش تثبیت‌شده خود به عنوان یک قدرت مونتاژ خودرو، دارای ذخایر حیاتی مس، نقره و روی است – موادی که برای سیم‌کشی الکتریکی و اجزای باتری ضروری هستند. با ادغام قابلیت‌های «نزدیک‌سپاری» (Nearshoring) مکزیک با مواد خام کانادا و سرمایه ایالات متحده، این سه کشور در تلاشند تا زنجیره تامینی بسازند که هیچ کشوری به تنهایی قادر به دستیابی به آن نبود.[1][4][6]

بافت همبندی که این استراتژی صنعتی بزرگ را در کنار هم نگه می‌دارد، توافقنامه ایالات متحده-مکزیک-کانادا (USMCA) است. این پیمان تجاری در حال حاضر مستلزم آن است که درصد بالایی از اجزای یک وسیله نقلیه در آمریکای شمالی تولید شود تا واجد شرایط تعرفه صفر باشد. اکنون، با نزدیک شدن این توافق به بازنگری اجباری مشترک شش ساله خود در ژوئیه ۲۰۲۶، مواد معدنی حیاتی از یک موضوع حاشیه‌ای به مرکز مطلق مذاکرات تبدیل شده‌اند.[1][2][5]

کارشناسان تجاری و تحلیلگران استراتژیک به طور فزاینده‌ای بازنگری آتی USMCA را نه تنها به عنوان یک ممیزی معمول، بلکه به عنوان فرصتی برای گنجاندن رسمی امنیت منابع در قوانین قاره‌ای می‌بینند. پیشنهادهایی برای افزودن یک فصل اختصاصی مواد معدنی حیاتی به این توافق در حال بررسی است که می‌تواند استانداردهای نظارتی را هماهنگ کند، تعرفه‌های باقی‌مانده بر عناصر ضروری را حذف کند و یک سپر واحد در برابر شوک‌های عرضه ایجاد نماید.[1][3]

یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌های مورد بحث، اجرای کف قیمت‌های تعدیل‌شده مرزی است. از آنجا که استخراج و فرآوری مواد معدنی حیاتی نیازمند سرمایه اولیه هنگفت است، تولیدکنندگان داخلی در برابر کاهش ناگهانی قیمت‌ها که توسط انحصارات خارجی تحت حمایت دولت مهندسی می‌شوند، بسیار آسیب‌پذیر هستند. یک کف قیمت هماهنگ، حداقل بازدهی را برای تولیدکنندگان آمریکای شمالی تضمین می‌کند و اطمینان می‌دهد که معادن تازه افتتاح شده از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باقی می‌مانند.[4][6]

با وجود همسویی سیاسی بی‌سابقه، موانع بزرگی باقی مانده‌اند. استخراج مواد معدنی تنها گام اول است؛ پالایش آنها به مواد شیمیایی با درجه باتری، فرآیندی بسیار پیچیده و انرژی‌بر است که آمریکای شمالی هنوز در آن به شدت از آسیا عقب است. ساخت این ظرفیت فرآوری میانی نیازمند مهندسی تخصصی، هزینه‌های سرمایه‌ای عظیم و سال‌ها توسعه است.[1][6]

علاوه بر این، جدول زمانی برای افتتاح معادن جدید در ایالات متحده و کانادا به دلیل بررسی‌های دقیق زیست‌محیطی و چالش‌های صدور مجوز، به طور بدنامی کند است و اغلب بیش از یک دهه طول می‌کشد. در حالی که سرمایه آماده است و اراده سیاسی قوی است، واقعیت فیزیکی جابجایی میلیون‌ها تن خاک را نمی‌توان با قانون تسریع کرد.[6]

چالش تکامل فناوری نیز وجود دارد. صنعت باتری به سرعت در حال پیشرفت است، با فناوری‌های نسل بعدی مانند باتری‌های حالت جامد، سلول‌های سدیم-یون و باتری‌های جریان آهن-هوا در افق. یک زنجیره تامین انعطاف‌پذیر در آمریکای شمالی باید به اندازه کافی منعطف باشد تا با این شیمی‌های جدید سازگار شود، که به ترکیبات کاملاً متفاوتی از مواد خام و تکنیک‌های فرآوری نیاز خواهد داشت.[2]

در نهایت، ساخت کمربند باتری آمریکای شمالی نشان‌دهنده یک تغییر عمیق در فلسفه اقتصادی است. دوران اولویت دادن به ارزان‌ترین اجزای جهانی ممکن به پایان رسیده و با دستورالعملی برای امنیت، انعطاف‌پذیری و یکپارچگی منطقه‌ای جایگزین شده است. اگر ایالات متحده، کانادا و مکزیک بتوانند سیاست‌های خود را در تابستان امسال با موفقیت هماهنگ کنند، پایه فیزیکی حاکمیت تکنولوژیکی قاره را برای دهه‌های آینده خواهند گذاشت.[1][3][6]