ابتکار جهانی آلمان برای مهار مخربترین گاز گلخانهای؛ پایان عصر هگزافلوئورید گوگرد در شبکههای برق
دولت آلمان با راهاندازی «پیمان جهانی اسافسیکس»، کارزاری بینالمللی را برای توقف انتشار گاز هگزافلوئورید گوگرد که ۲۴ هزار برابر مخربتر از دیاکسید کربن است، آغاز کرد.
به قلم پریسا مرادی
این خبر را به اشتراک بگذارید
دولت آلمان در اقدامی بیسابقه، یک کارزار بینالمللی را برای مهار انتشار گاز هگزافلوئورید گوگرد (SF6) آغاز کرده است. این ابتکار که با نام «پیمان جهانی اسافسیکس» شناخته میشود، هفته گذشته در حاشیه سیوهشتمین نشست اعضای پروتکل مونترال (MOP38) در شهر کیگالی، پایتخت رواندا، به طور رسمی معرفی شد.[1][2]
هدف اصلی این پیمان، ترغیب کشورهای جهان به نظارت دقیق، گزارشدهی شفاف و کاهش سریع انتشار این گاز مصنوعی در بخش تولید و توزیع نیروی برق است. هگزافلوئورید گوگرد دهههاست که به عنوان یک عایق الکتریکی بسیار کارآمد در تجهیزات فشار قوی و پستهای برق مورد استفاده قرار میگیرد.[1]
هگزافلوئورید گوگرد یک ترکیب معدنی بیرنگ، بیبو و غیرقابل اشتعال است که از ترکیب گوگرد و فلوئور به دست میآید. این گاز به دلیل چگالی بالا و پایداری شیمیایی فوقالعاده، از اواسط قرن بیستم به عنوان یک عایق بینظیر برای جلوگیری از ایجاد قوس الکتریکی در تاسیسات ولتاژ بالا شناخته شد.
اهمیت مهار این گاز به قدرت تخریب بینظیر آن بازمیگردد. بر اساس ارزیابیهای علمی، هر کیلوگرم از گاز اسافسیکس در یک دوره صد ساله، معادل ۲۴۳۰۰ کیلوگرم دیاکسید کربن باعث گرمایش زمین میشود. این ویژگی، آن را به قویترین و مخربترین گاز گلخانهای شناختهشده در جهان تبدیل کرده است.[1]
علاوه بر قدرت گرمایش خیرهکننده، پایداری این گاز در جو زمین نیز به شدت نگرانکننده است. هگزافلوئورید گوگرد پس از نشت، تا هزار سال در اتمسفر باقی میماند. به عبارت دیگر، هر گرم از این گاز که امروز وارد هوا میشود، تا دهها نسل بعد به گرمایش سیاره ادامه خواهد داد.[1]
با وجود اینکه سازمان ملل متحد در دهه ۱۹۹۰ میلادی این ماده را به عنوان یکی از شش گاز گلخانهای کلیدی و خطرناک شناسایی کرد، اما سیاستگذاران اقلیمی در سه دهه گذشته توجه چندانی به آن نداشتهاند. اکنون آلمان تلاش میکند این غفلت تاریخی را با یک ائتلاف جهانی جبران کند.[1]
فیلیپ لمپ، از مدیران آژانس توسعه بینالمللی آلمان (GIZ) که اجرای این پیمان را بر عهده دارد، در این باره میگوید: «این یک شکاف بزرگ در سیاستهای اقلیمی است. ما باید به این مسئله رسیدگی کنیم، زیرا این موضوعی نیست که بتوانیم برای حل آن تنها به خود کشورها متکی باشیم.»[1]
پارادوکس توسعه شبکههای برق پاک
جهان در حال حاضر با یک پارادوکس بزرگ در مسیر گذار به انرژیهای پاک مواجه است. برای انتقال برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر مانند باد و خورشید، شبکههای برق در سراسر جهان با سرعتی بیسابقه در حال توسعه و نوسازی هستند.[2]
این توسعه سریع شبکهها، به معنای نصب هزاران تجهیزات فشار قوی جدید است که به طور سنتی با گاز اسافسیکس عایقبندی میشوند. اگر این روند بدون تغییر فناوری ادامه یابد، زیرساختهای انرژی پاک عملاً باعث قفل شدن انتشار این گاز مخرب برای دهههای آینده خواهند شد.[2]
دلیل محبوبیت گسترده اسافسیکس در صنعت برق این است که استفاده از آن اجازه میدهد پستهای برق بسیار فشردهتر و کوچکتر از پستهای عایقشده با هوا ساخته شوند. این ویژگی به ویژه در کلانشهرهای متراکم که زمین ارزش بالایی دارد، یک مزیت مهندسی و اقتصادی غیرقابل چشمپوشی برای شرکتهای توزیع برق بوده است.[2]
مشکل اصلی زمانی بروز میکند که این تجهیزات در طول دههها فعالیت مستمر، دچار فرسودگی و نشتی میشوند. ارزیابیها نشان میدهد که حتی با بهترین شیوههای نگهداری، سالانه بین ۰.۱ تا ۱ درصد از گاز موجود در هر دستگاه به بیرون نشت میکند که در مقیاس میلیونها دستگاه در سراسر جهان، رقم وحشتناکی است.[1]
علاوه بر نشتیهای دورهای، چالش بزرگتر مربوط به پایان عمر مفید این تجهیزات است. تخلیه ایمن و بازیافت گاز اسافسیکس نیازمند پمپهای تخصصی، سیلندرهای تحت فشار و تکنسینهای آموزشدیده است. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، به دلیل فقدان این زیرساختها، گاز مستقیماً در هوا رها میشود.[1][2]
کشورهای امضاکننده این پیمان متعهد میشوند که با بازیافت گازهای مصرفی به جای رهاسازی آنها در هوا، جلوگیری از نشتی در تجهیزات فرسوده و استفاده از فناوریهای جایگزین، انتشار این آلاینده را به حداقل برسانند. این اقدامات میتواند تاثیر فوری و ملموسی بر کاهش سرعت گرمایش زمین داشته باشد.[1]
فناوریهای جایگزین و بدون اسافسیکس، مانند استفاده از خلأ یا مخلوطهای گازی پاکتر، اکنون در بسیاری از کاربردهای صنعتی به بلوغ تجاری رسیدهاند. با این حال، هزینه اولیه بالاتر و نیاز به آموزشهای تخصصی برای تکنسینها، مانع از پذیرش گسترده آنها در کشورهای در حال توسعه شده است.[2]
پیشگامی اروپا در ممنوعیت تجهیزات جدید
اتحادیه اروپا و بریتانیا نخستین قدرتهای اقتصادی هستند که رسماً حمایت خود را از این پیمان جهانی اعلام کردهاند. اروپا پیش از این نیز با تصویب مقررات سختگیرانه، گامهای عملی و الزامآوری را برای حذف تدریجی این گاز از زیرساختهای انرژی خود برداشته است.[1][2]
بر اساس مقررات جدید گازهای فلوئوردار در اتحادیه اروپا، نصب و راهاندازی تجهیزات جدید کلیدزنی (Switchgear) با ولتاژ متوسط تا سقف ۲۴ کیلوولت که از گاز اسافسیکس استفاده میکنند، از اول ژانویه سال ۲۰۲۶ به طور کامل ممنوع خواهد شد.[1][2]
این ممنوعیت در مرحله بعدی گسترش یافته و از سال ۲۰۳۰ میلادی، تجهیزات فشار قویتر تا سقف ۵۲ کیلوولت را نیز در بر خواهد گرفت. این زمانبندی مشخص، سیگنال قدرتمندی به تولیدکنندگان تجهیزات الکتریکی ارسال کرده تا سرمایهگذاری روی فناوریهای جایگزین را به شدت افزایش دهند.[2]
در سالهای اخیر، شرکتهای بزرگ مهندسی برق مانند زیمنس و ایبیبی سرمایهگذاریهای هنگفتی برای توسعه جایگزینهای پاک انجام دادهاند. یکی از موفقترین راهکارها، استفاده از فناوری «قطعکننده در خلأ» ترکیبشده با عایقهای هوای خشک یا گازهای طبیعی مانند نیتروژن و اکسیژن است که هیچ اثر گلخانهای ندارند.[2]
راهکار دیگر، استفاده از مخلوطهای گازی فلوئوردار جدید با پتانسیل گرمایش جهانی بسیار پایینتر است. اگرچه این گازهای جایگزین همچنان اثرات زیستمحیطی اندکی دارند، اما قدرت تخریب آنها تا ۹۹ درصد کمتر از اسافسیکس است و میتوانند به عنوان یک راهکار موقت در دوره گذار انرژی مورد استفاده قرار گیرند.[2]
مقررات جدید اتحادیه اروپا و فشارهای ناشی از پیمان جهانی، دینامیک بازار تجهیزات الکتریکی را به شدت تغییر داده است. پیشبینی میشود که تقاضا برای تجهیزات بدون اسافسیکس در پنج سال آینده رشد چشمگیری داشته باشد و این امر به کاهش قیمت تمامشده این فناوریهای نوین کمک شایانی خواهد کرد.[2]
با این وجود، ایالات متحده آمریکا هنوز موضع رسمی خود را در قبال این پیمان اعلام نکرده است. بر اساس دادههای آژانس حفاظت از محیطزیست آمریکا، این کشور تنها در سال ۲۰۲۳ میلادی حدود ۳۲۸ تن متریک هگزافلوئورید گوگرد را عمدتاً از طریق بخش برق خود وارد جو کرده است.[1]
چالش بزرگ چین و انتشار نیمی از گازهای جهان
موفقیت نهایی این ابتکار بینالمللی به شدت در گرو همکاری کشورهای آسیایی، به ویژه چین است. آمارهای جهانی نشان میدهد که بیش از نیمی از کل انتشار گاز اسافسیکس در جهان از سوی چین صورت میگیرد که در حال اجرای بزرگترین پروژه توسعه شبکه برق در تاریخ است.[1]
شرکتهای دولتی برق در چین در حال حاضر تنها حدود ۳۰ درصد از گازهای اسافسیکس مصرفی خود را در پایان عمر تجهیزات بازیافت میکنند. رهاسازی ۷۰ درصد باقیمانده در جو، اثرات ویرانگری بر تعادل اقلیمی زمین میگذارد که تلاشهای سایر کشورها را خنثی میکند.[1]
ریچارد فریس، مشاور ارشد مؤسسه حاکمیت و توسعه پایدار (IGSD) در واشنگتن، با اشاره به این چالش میگوید: «این پیمان سرانجام توجهات را به اسافسیکس جلب کرد، اما تا زمانی که بزرگترین سازنده شبکههای برق جهان با این جاهطلبی همراه نشود، ما تنها نیمی از این نشتی را درمان کردهایم.»[1]
مقامات چینی حاضر در نشست رواندا تاکنون پاسخ روشنی درباره احتمال پیوستن پکن به این پیمان جهانی ارائه نکردهاند. کارشناسان معتقدند که بدون یک مکانیسم الزامآور برای انتقال فناوریهای جایگزین به چین و هند، مهار کامل این گاز در کوتاهمدت بسیار دشوار خواهد بود.[1]
مسیر دشوار جایگزینی و تامین مالی
پیمانهای داوطلبانه اقلیمی، مانند پیمان جهانی متان که تاکنون بیش از ۱۵۰ کشور به آن پیوستهاند، بستر مناسبی برای دیپلماسی محیطزیست فراهم میکنند. اما منتقدان هشدار میدهند که بدون قوانین ملی و جریمههای مالی، این تعهدات روی کاغذ باقی خواهند ماند.[1]
آویپسا ماهاپاترا، مدیر کارزارهای اقلیمی در آژانس تحقیقات محیطزیست (EIA)، در این زمینه تاکید میکند: «تعهدات داوطلبانه باید با مقررات ملی و پاسخگویی پشتیبانی شوند. موفقیت نباید با تعداد کشورهای امضاکننده سنجیده شود، بلکه با سرعت توقف نصب تجهیزات وابسته به اسافسیکس ارزیابی میگردد.»[1]
برای غلبه بر موانع مالی، نهادهایی مانند بانک جهانی و مرکز فناوری آبوهوای سازمان ملل (CTCN) به این ابتکار پیوستهاند. هدف آنها ارائه کمکهای فنی و مالی به کشورهای در حال توسعه است تا بتوانند بدون به خطر انداختن پایداری شبکههای برق خود، از فناوریهای پاکتر استفاده کنند.[2]
برای غلبه بر موانع مالی، نهادهایی مانند بانک جهانی و مرکز فناوری آبوهوای سازمان ملل (CTCN) به این ابتکار پیوستهاند.
این نهادهای بینالمللی در حال حاضر پروژههای آزمایشی متعددی را در کشورهایی مانند کنیا و سنگال آغاز کردهاند. این پروژهها شامل ایجاد پایگاههای داده برای ردیابی تجهیزات حاوی اسافسیکس، آموزش تکنسینها برای جلوگیری از نشت گاز و تدوین استانداردهای ملی برای واردات تجهیزات جدید است.[2]
پیمان جهانی اسافسیکس قرار است در تاریخ ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، همزمان با برگزاری اجلاس جهانی تغییرات اقلیمی سازمان ملل (COP31) در شهر آنتالیای ترکیه، در غرفه اختصاصی آلمان به طور رسمی راهاندازی شود و پذیرای امضای رهبران جهان باشد.[2]
تصمیماتی که در ماههای آینده پیرامون این پیمان گرفته میشود، نقشی حیاتی در آینده زیرساختهای انرژی جهان خواهد داشت. انتخاب امروز میان تداوم استفاده از مخربترین گاز گلخانهای یا گذار به فناوریهای پاک، میراثی است که تا هزار سال آینده در جو زمین باقی خواهد ماند.[2]
نکات کلیدی
- دولت آلمان با راهاندازی «پیمان جهانی اسافسیکس»، کارزاری را برای توقف انتشار مخربترین گاز گلخانهای جهان آغاز کرد.
- گاز هگزافلوئورید گوگرد ۲۴۳۰۰ برابر بیشتر از دیاکسید کربن باعث گرمایش زمین میشود و تا هزار سال در جو باقی میماند.
- اتحادیه اروپا از ابتدای سال ۲۰۲۶ استفاده از این گاز را در تجهیزات جدید شبکههای برق ممنوع کرده است.
- موفقیت این پیمان به پیوستن چین وابسته است که به تنهایی بیش از نیمی از انتشار جهانی این گاز را به خود اختصاص داده است.
آنچه نمیدانیم
- آیا چین به عنوان بزرگترین تولیدکننده و توسعهدهنده شبکههای برق در جهان، رسماً به این پیمان خواهد پیوست؟
- ایالات متحده آمریکا چه زمانی موضع رسمی خود را در قبال این ابتکار بینالمللی اعلام خواهد کرد؟
- مکانیسم دقیق تامین مالی برای کمک به کشورهای در حال توسعه جهت خرید تجهیزات گرانترِ بدون اسافسیکس چگونه خواهد بود؟
- ناظران مستقل اقلیمی
- بر لزوم ایجاد قوانین ملی الزامآور و توقف فوری نصب تجهیزات جدید تاکید دارند.
- نهادهای دولتی و بینالمللی
- به دنبال ایجاد ائتلافهای جهانی و ارائه کمکهای فنی و مالی برای تسهیل دوره گذار هستند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- تولیدکنندگان تجهیزات الکتریکی سنتی
- وزارتخانههای انرژی کشورهای در حال توسعه
منابع
[1]Inside Climate Newsناظران مستقل اقلیمیGlobal Campaign Seeks to Curb Emissions of World's Most Potent Greenhouse Gas
مطالعه در Inside Climate News →
[2]International Climate Initiativeنهادهای دولتی و بینالمللیAddressing the Other Half of Warming by Slashing Super Pollutants: Zooming in on Sulfur Hexafluoride
مطالعه در International Climate Initiative →
بیشتر در محیط زیست
مشاهده همه →تابآوری لرزهای
زلزله ۶.۷ ریشتری در منطقه خونین پرو؛ عمق زیاد زمینلرزه مانع از فاجعه انسانی شد
2 منبع
بحران النینو
اعلام وضعیت فاجعه ملی در فیجی در پی خشکسالی شدید ناشی از پدیده النینو
5 منبع
سامانههای هشدار زودهنگام
گزارش جدید سازمان ملل در کاپ۳۱: کاهش ۶ برابری تلفات بلایای طبیعی با توسعه سامانههای هشدار زودهنگام
3 منبع
معرفی برندگان جایزه محیطزیستی «ارثشات» ۲۰۲۶؛ اعطای پنج جایزه یک میلیون پوندی برای نجات زمین
2 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار محیط زیست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





