افتتاح پارک خورشیدی «ال الگاروبو» در کوبا؛ عبور از مرز ۲۰ درصد انرژی تجدیدپذیر در بحبوحه بحران برق

در رویدادی که نشان‌دهنده یک چرخش راهبردی در زیرساخت‌های انرژی کوبا است، این کشور در اوایل سپتامبر ۲۰۲۶ از مرز تامین ۲۰ درصد از برق ملی خود از طریق منابع تجدیدپذیر عبور کرد. این دستاورد با افتتاح رسمی پارک خورشیدی ۲۱.۸ مگاواتی «ال الگاروبو» (El Algarrobo) در استان گوانتانامو در روز شنبه، ۵ سپتامبر، توسط ویسنته د لا او لوی، وزیر انرژی و معادن کوبا، به نقطه عطفی کلیدی رسید. این پروژه که با سرمایه‌گذاری ۵۸ میلیون دلاری (معادل بیش از ۱.۴ میلیارد پزوی کوبا) ساخته شده است، مستقیما به شبکه برق ملی (SEN) متصل شده و گامی عملی برای عبور از خاموشی‌های گسترده ناشی از کمبود سوخت فسیلی محسوب می‌شود. این گذار سریع، نشان‌دهنده تلاش هاوانا برای ایجاد یک شبکه غیرمتمرکز و مقاوم در برابر شوک‌های خارجی است.[1][2][4][6]

پارک خورشیدی ال الگاروبو که در کیلومتر ۱۰ جاده منتهی به منطقه پاراگوئه احداث شده، قادر است در زمان فعالیت با ظرفیت کامل، حدود ۲۵ درصد از تقاضای روزانه برق استان گوانتانامو را تامین کند. گوانتانامو به عنوان یکی از آسیب‌پذیرترین استان‌های کوبا از نظر انرژی، پیش از این تنها به یک خط انتقال ۱۱۰ کیلوولتی از سانتیاگو د کوبا وابسته بود که قطعی آن در ماه ژوئن کل استان را در تاریکی فرو برد. اکنون با وارد مدار شدن این نیروگاه که دارای هفت اینورتر پیشرفته است، انتظار می‌رود خاموشی‌های روزانه در این منطقه به میزان چشمگیری کاهش یابد و پایداری شبکه محلی تضمین شود.[1][2][4]

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های این پروژه، استقلال فنی مهندسان کوبایی در راه‌اندازی آن است. پس از خروج غیرمنتظره متخصصان خارجی و سرمایه‌گذاران در ماه اوت، تیمی متشکل از ۱۰ تکنسین کوبایی توانستند برای نخستین بار فرآیند پیچیده همگام‌سازی (Synchronization) اینورترها با شبکه ملی برق را به طور مستقل و با موفقیت به انجام برسانند. این فرآیند که حدود یک ماه به طول انجامید و نیازمند تنظیمات نرم‌افزاری متعددی بود، نشان‌دهنده ارتقای توانمندی‌های داخلی کوبا در مدیریت زیرساخت‌های نوین انرژی و کاهش وابستگی به پیمانکاران خارجی در مراحل حساس بهره‌برداری است.[1][2][4]

توسعه ال الگاروبو تنها بخشی از یک برنامه کلان‌تر به نام «پروژه بی» (Project B) است که با همکاری راهبردی چین در حال اجراست. هدف این برنامه، احداث ۹۲ پارک خورشیدی در سراسر کوبا تا سال ۲۰۲۸ و رساندن ظرفیت تولید انرژی خورشیدی به ۲ گیگاوات (۲۰۰۰ مگاوات) است. بر اساس داده‌های منتشر شده، ال الگاروبو سی و هفتمین سایت از ۴۶ سایت برنامه‌ریزی شده در فاز نخست این طرح است که با موفقیت وارد مدار شده است. این سطح از توسعه زیرساختی، معادل نیمی از کل ظرفیت تولید برق فسیلی فعلی کوبا است و می‌تواند ساختار تامین انرژی جزیره را به طور کامل دگرگون کند.[1][4]

در کنار احداث نیروگاه‌های بزرگ‌مقیاس متصل به شبکه، چین در ماه اوت ۲۰۲۶ دومین محموله اهدایی خود شامل ۵۰۰۰ سیستم فتوولتائیک خورشیدی مستقل از شبکه را به کوبا تحویل داد. هر یک از این سیستم‌ها دارای ظرفیت تولید ۳.۶ کیلووات و باتری‌های ذخیره‌سازی با ظرفیت ۱۴.۳ کیلووات‌ساعت هستند که نسبت به محموله قبلی تحویل شده در سال ۲۰۲۵، ظرفیت ذخیره‌سازی دو برابری دارند. این سیستم‌ها در ۱۶۹ شهرداری کوبا توزیع شده و اولویت نصب آن‌ها با خانه‌های روستایی دورافتاده، مراکز بهداشتی، ایستگاه‌های اورژانس، مهدکودک‌ها و یتیم‌خانه‌هایی است که به شبکه ملی برق دسترسی ندارند یا با قطعی‌های مکرر مواجه‌اند.[3][5]

این گذار سریع به سمت انرژی خورشیدی، پاسخی مستقیم به بحران‌های ناشی از تحریم‌های ایالات متحده و دشواری در واردات نفت است. در حالی که در آغاز سال ۲۰۲۵ تنها ۴ درصد از برق کوبا از منابع تجدیدپذیر تامین می‌شد، این رقم اکنون به بیش از ۲۰ درصد رسیده است. واردات پنل‌های خورشیدی از چین در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و از ۱۶.۶ میلیون دلار در سال ۲۰۱۹ به ۱۱۷ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است. پکن اکنون با در اختیار داشتن نزدیک به ۸۰ درصد از زنجیره تامین جهانی خورشیدی، تامین‌کننده اصلی فناوری‌های پاک برای هاوانا محسوب می‌شود.[6]

دولت کوبا برای تسریع این روند و تشویق مشارکت عمومی، مشوق‌های مالی بی‌سابقه‌ای نیز وضع کرده است. بر اساس مصوبات اخیر وزارت دارایی، تعرفه خرید برق تجدیدپذیر از تولیدکنندگان خانگی و تجاری به ۹۰ پزو (۳.۳۰ دلار) به ازای هر کیلووات‌ساعت افزایش یافته است. علاوه بر این، تجهیزات خورشیدی، پمپ‌های آب فتوولتائیک، توربین‌های بادی کوچک، سیستم‌های بیوگاز و شارژرهای خودروهای الکتریکی از پرداخت عوارض گمرکی معاف شده‌اند. این معافیت‌های مالیاتی که تا هشت سال اعتبار دارند، با هدف تشویق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و خانوارها در تولید برق پاک و کاهش فشار بر شبکه دولتی طراحی شده‌اند.[3][5]

مقامات کوبایی امیدوارند با تداوم این روند سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری، منطقه شرقی کشور بتواند تا سال ۲۰۳۰ سهم انرژی‌های تجدیدپذیر خود را از ۱۵ درصد کنونی به ۳۷ درصد ارتقا دهد. در همین راستا، اخیرا سومین ایستگاه شارژ سریع خورشیدی برای وسایل نقلیه الکتریکی نیز در مرکز استان گوانتانامو افتتاح شد که دارای ۱۵ کیلووات پنل خورشیدی و ۱۲ کیلووات ظرفیت ذخیره‌سازی است. این اقدامات هماهنگ، نشان‌دهنده عزم جدی کوبا برای تبدیل یک بحران عمیق انرژی به فرصتی برای نوسازی پایدار و کاهش وابستگی به سوخت‌های وارداتی در تمامی بخش‌های زیربنایی است.[2][4]