اعلام عملیات نظامی سراسری دولت یمن علیه حوثی‌ها در پی قطع شریان حیاتی و محاصره تعز

در ۴ اکتبر ۲۰۲۶، شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن در پاسخ به پیشروی حوثی‌ها و محاصره شهر تعز در جنوب غربی کشور، آغاز یک عملیات نظامی سراسری را اعلام کرد. این تصمیم نشان‌دهنده تشدید چشمگیر جنگ داخلی یمن پس از یک دوره آرامش نسبی چهارساله است که در ماه ژوئیه شکسته شد.[1][2]

جرقه این بسیج عمومی زمانی زده شد که نیروهای حوثی در روزهای پایانی هفته منطقه الصافیه را به تصرف درآوردند. این پیشروی مسیر اصلی تدارکاتی تعز به عدن، پایتخت موقت دولت قانونی، را مسدود و رفت‌وآمد غیرنظامیان و انتقال تجهیزات نظامی را متوقف کرد.[1][3]

چهار منبع امنیتی تأیید کردند که نیروهای حوثی با کنترل پاسگاه محلی در الصافیه، در سراسر این مسیر ایست‌های بازرسی مستقر کرده‌اند. از دست رفتن این شریان جنوبی، صدها هزار غیرنظامی و هزاران نیروی دولتی مستقر در شهر را در انزوای کامل قرار داده است.[2][3]

تعز، سومین شهر بزرگ یمن، از سال ۲۰۱۵ از سه جهت شمال، شرق و غرب تحت محاصره حوثی‌ها بوده است. قطع مسیر عدن حلقه محاصره را تکمیل کرده و خطر قطع کامل خطوط پشتیبانی و کمک‌های بشردوستانه را برای جمعیتی که پیش‌تر نیز با کمبود شدید روبه‌رو بودند، در پی دارد.[1][3]

بسیج نیروهای دولتی

رشاد العلیمی، رئیس شورای رهبری ریاست‌جمهوری، از خاک عربستان سعودی آغاز تحرکات نظامی نیروهای دولتی را اعلام کرد. او هدفی بزرگ تعیین کرد: عقب راندن نیروهای حوثی از مناطق تصرف‌شده اخیر و بازگرداندن حاکمیت دولت بر تمام قلمرو این کشور چندپاره.[4][5]

العلیمی در یک سخنرانی رسمی تلویزیونی خطاب به ملت گفت: «امروز آغاز عملیات نظامی برای بازپس‌گیری سایر مناطق جمهوری و بسط حاکمیت دولت و نهادهای قانونی بر سراسر خاک میهن را اعلام می‌کنم.»[5]

العلیمی از تمامی یگان‌های نظامی خواست مأموریت‌های تعیین‌شده را تا رهایی کامل کشور از سلطه حوثی‌ها پیگیری کنند. او همچنین با درخواست کمک از جامعه جهانی، تأکید کرد که نیروهای دولتی به نیابت از جهان امنیت آبراه‌های بین‌المللی را تضمین خواهند کرد.[4][5]

حمله متقابل دولت پس از پیشروی‌های سریع ماه سپتامبر حوثی‌ها صورت می‌گیرد؛ عملیاتی که طی آن بخش‌های گسترده‌ای از نوار ساحلی دریای سرخ به تصرف این گروه درآمد. این پیشروی سریع تصرف تنگه باب‌المندب را نیز در پی داشت، گذرگاه دریایی استراتژیکی به عرض ۲۰ مایل که نقشی محوری در کشتیرانی جهانی دارد.[1][2]

اهمیت راهبردی سواحل

تنگه باب‌المندب که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند، معبر نزدیک به ۱۰ درصد از تجارت جهانی نفت از طریق دریاست. کنترل حوثی‌ها بر این آبراه، به‌ویژه در شرایطی که تنگه هرمز نیز تحت تأثیر تنش‌های منطقه‌ای قرار دارد، نگرانی‌های بین‌المللی را به اوج رسانده است.[1][3]

شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها در یمن در بستری از رویارویی‌های گسترده‌تر در خاورمیانه رخ می‌دهد. حوثی‌ها با همسو کردن عملیات خود با منازعات منطقه‌ای میان ایران و شبکه شبه‌نظامیان متحد آن، بیش از پیش مسیرهای کشتیرانی و کشورهای همسایه را هدف قرار داده‌اند.[2][3]

این تشدید تنش پای عربستان سعودی، رهبر ائتلاف نظامی حامی دولت یمن، را نیز به میان کشیده است. گزارش‌ها حاکی است ائتلاف در تدارک لشکرکشی با مشارکت حداکثر ۱۰۰ هزار سرباز یمنی تحت نظارت عربستان و با پشتیبانی گسترده هوایی است تا مناطق ساحلی را بازپس گیرد.[1]

در اواخر هفته گذشته، یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، مدعی شد این گروه به تأسیسات نفتی آرامکو در عربستان حملات موشکی بالستیک و پهپادی انجام داده است. وی اعلام کرد اهداف این حمله در ریاض و منطقه خریص، مجتمع عظیم نفتی در ۹۰ مایلی جنوب شرقی پایتخت سعودی، واقع بوده است.[1][5]

در پاسخ، جنگنده‌های ائتلاف به رهبری عربستان مواضع حوثی‌ها را هدف حملات تلافی‌جویانه قرار دادند. ارتش یمن وقوع حملات هوایی به «اهداف حیاتی» در صنعا، پایتخت تحت تصرف حوثی‌ها، و استان شمالی صعده در مرز عربستان را تأیید کرد؛ حملاتی که با انفجارهای مهیب همراه بود.[1][2]

بحران عمیق‌تر انسانی

تجدید درگیری‌ها وخامت یکی از شدیدترین بحران‌های انسانی جهان را تشدید می‌کند. سازمان ملل متحد و نهادهای امدادرسان هشدار داده‌اند که محاصره کامل تعز ورود مواد غذایی، آب آشامیدنی سالم و تجهیزات درمانی را به‌شدت محدود خواهد ساخت.[2][3]

برنامه جهانی غذا اخیراً گزارش داد که سه‌چهارم خانواده‌ها در مناطق قابل دسترسی در تعز قادر به تأمین نیازهای اولیه غذایی خود نیستند. این رقم بالاترین سطح ناامنی غذایی ثبت‌شده در این منطقه طی سال جاری است و هم‌زمان نرخ سوءتغذیه میان کودکان رشدی جهشی داشته است.[3]

به‌رغم اهداف بلندپروازانه دولت، عقب راندن حوثی‌ها از نظر تاکتیکی چالش دشواری است. این گروه با تثبیت مواضع خود در ارتفاعات مسلط بر نواحی ساحلی و حفظ ابتکار عمل میدانی، هزاران رزمنده را در خطوط مقدم مستقر کرده است.[1][2]

نبرد بر سر تعز اکنون در چندین جبهه جریان دارد و طی ۴۸ ساعت گذشته تلفات سنگینی به هر دو طرف وارد شده است. نیروهای دولتی، از جمله تیپ‌های العمالقه و نیروهای سپر وطن، در تلاش‌اند با ضدحملات هماهنگ محاصره را بشکنند.[1][3]

مسئولان نظامی گزارش دادند حوثی‌ها با شلیک صدها پرتابه از انواع سلاح‌ها، مناطق تحت تسلط دولت در استان تعز را به‌شدت گلوله‌باران کردند. شدت این آتش‌باری نشان می‌دهد این عملیات مستقیماً توسط فرماندهان ارشد حوثی و با هدف به زانو درآوردن شهر هدایت می‌شود.[1][2]

بازگشت به جنگ تمام‌عیار

با تشدید جنگ، سرنوشت تحولات احتمالاً به میزان پشتیبانی هوایی عربستان و میزان پایداری خطوط دفاعی حوثی‌ها بستگی خواهد داشت. فروپاشی آتش‌بس چهارساله نویدبخش بازگشت به جنگ تمام‌عیار است و تلاش‌های دیپلماتیک چندساله برای تثبیت ثبات را نقش بر آب می‌کند.[1][2]

هفته‌های آینده آزمونی سرنوشت‌ساز برای توانایی دولت یمن در تداوم این عملیات نظامی خواهد بود. بدون دستیابی به دستاوردی راهبردی در تعز، دولت به رسمیت شناخته‌شده در معرض به حاشیه‌رانده‌شدن بیشتر قرار می‌گیرد، در حالی که حوثی‌ها کنترل خود را بر حیاتی‌ترین شریان‌های اقتصادی و دریایی یمن تثبیت می‌کنند.[4][5]

پیامدهای اقتصادی جنگ از هم‌اکنون رنج غیرنظامیان را دوچندان کرده است. ارزش ریال یمن طی یک ماه گذشته در مناطق تحت کنترل دولت بیش از ۱۵ درصد در برابر ارزهای خارجی افت کرده و موجب جهش قیمت اقلام اساسی وارداتی شده است.[2][3]

ناظران بین‌المللی هشدار می‌دهند گسترش نبردها ساختار امنیتی دریای سرخ را دچار تزلزل می‌کند. با استقرار حوثی‌ها در نقاط اشرافی ساحلی، تهدید علیه دریانوردی تجاری همچنان جدی است و ضرورت مداخله دیپلماتیک فوری پیش از فراگیرتر شدن آتش جنگ را دوچندان می‌سازد.[1][5]