آغاز عملیات گسترده نظامی دولت یمن و ائتلاف سعودی علیه حوثی‌ها در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای

تصمیم راهبردی شورای ریاستی یمن برای صدور فرمان آغاز عملیات نظامی همه‌جانبه علیه مواضع حوثی‌ها، نقطه عطفی است که معادلات میدانی این کشور را وارد مرحله‌ای تازه می‌کند. این فرمان که با پشتیبانی مستقیم ائتلاف سعودی صادر شده، با هدف بازپس‌گیری مناطق کلیدی و تغییر موازنه قدرت اتخاذ شده است.[1][8]

رشاد العلیمی، رئیس این شورا، روز یکشنبه رسما آغاز این عملیات گسترده را اعلام کرد؛ اقدامی که نشان‌دهنده پایان دوره مدارا و آغاز یک کارزار نظامی هماهنگ است. ائتلاف عربی به رهبری ریاض نیز بلافاصله با اعزام ۱۰۰ فروند جنگنده، پوشش هوایی سنگینی برای پیشروی نیروهای پیاده‌نظام ارتش یمن فراهم آورد.[2][8]

پیشروی در جبهه‌های جنوبی

ارتش یمن در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که طی ۹۷ عملیات نظامی هدفمند علیه مواضع و خطوط تدارکاتی حوثی‌ها در جبهه‌های استان‌های تعز و لحج، تلفات سنگینی به آن‌ها وارد کرده است. بر اساس این گزارش، در جریان این درگیری‌ها دست‌کم ۲۶۰ نفر از نیروهای حوثی کشته شده‌اند.[3]

علاوه بر تلفات انسانی، ارتش یمن مدعی انهدام ده‌ها خودروی زرهی و تجهیزات نظامی متعلق به شورشیان شده است. همچنین نیروهای تحت حمایت عربستان اعلام کرده‌اند که پس از یک درگیری قاطع، کنترل منطقه راهبردی «ذوباب» در نزدیکی تنگه حیاتی باب‌المندب را به دست گرفته‌اند که یک دستاورد استراتژیک محسوب می‌شود.[3][6]

در سوی دیگر میدان، نیروهای حوثی (انصارالله) نیز بیکار ننشسته و دست به حملات تلافی‌جویانه گسترده‌ای زده‌اند. سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، اعلام کرد که در پاسخ به حملات هوایی ائتلاف، تاسیسات نفتی شرکت آرامکو در شهرهای ریاض و خریص عربستان سعودی را با موشک‌های بالستیک هدف قرار داده‌اند.[4]

یحیی سریع همچنین مدعی شد که ائتلاف سعودی طی تنها ۲۴ ساعت گذشته، بیش از ۱۰۶ حمله هوایی و موشکی به مناطق تحت کنترل حوثی‌ها، از جمله پایتخت این کشور، صنعا، انجام داده است. رسانه‌های وابسته به حوثی‌ها تصاویری از انفجارهای شدید در اطراف صنعا و صعده منتشر کرده‌اند.[4][5]

بحران انسانی و آوارگی گسترده

همزمان با تشدید بی‌سابقه درگیری‌های نظامی در جبهه‌های غربی و جنوبی یمن، نهادهای بشردوستانه نسبت به وقوع یک فاجعه انسانی جدید هشدار داده‌اند. گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که هزاران غیرنظامی یمنی برای حفظ جان خود مجبور به ترک خانه‌هایشان در مناطق درگیری شده‌اند.[7]

بر اساس برآوردهای اولیه سازمان‌های امدادی، تنها در چند روز اخیر نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر از ساکنان استان‌های غربی یمن آواره شده‌اند. این موج جدید آوارگی در کشوری که سال‌هاست با قحطی، کمبود دارو و شیوع بیماری‌های واگیردار دست و پنجه نرم می‌کند، فشار مضاعفی بر زیرساخت‌های امدادرسانی وارد کرده است.[7]

در عرصه دیپلماتیک، این عملیات نظامی همزمان با تلاش‌های منطقه‌ای برای مهار بحران صورت می‌گیرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد که مقامات ارشد عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان قرار است در چارچوب «پیمان دفاع مشترک مکه» نشست اضطراری در ریاض برگزار کنند تا درباره تحولات امنیتی منطقه رایزنی نمایند.[1]

با این حال، به نظر می‌رسد دولت یمن و ائتلاف سعودی تصمیم گرفته‌اند پیش از هرگونه توافق سیاسی جدید، توازن قوا را در میدان نبرد به نفع خود تغییر دهند. هدف اصلی این عملیات، دور کردن تهدید حوثی‌ها از خطوط کشتیرانی بین‌المللی در دریای سرخ و تامین امنیت تنگه باب‌المندب عنوان شده است.[2][6]

واکنش‌های بین‌المللی و منطقه‌ای

آغاز این عملیات نظامی گسترده، واکنش‌های متفاوتی را در سطح بین‌المللی به همراه داشته است. ایالات متحده آمریکا که پیشتر ناوگان دریایی خود را در منطقه تقویت کرده بود، اعلام کرده است که از تلاش‌های دولت قانونی یمن برای بازگرداندن ثبات و امنیت به این کشور حمایت می‌کند.[8]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، واشنگتن با ارائه اطلاعات ماهواره‌ای و کمک به تعیین اهداف نظامی، به صورت غیرمستقیم از عملیات نیروهای یمنی و ائتلاف سعودی پشتیبانی می‌کند. مقامات آمریکایی معتقدند که کاهش توان نظامی حوثی‌ها برای تضمین امنیت تجارت جهانی در دریای سرخ امری کاملا ضروری و اجتناب‌ناپذیر است.[8]

در مقابل، جمهوری اسلامی ایران که همواره از سوی ائتلاف سعودی و کشورهای غربی به حمایت تسلیحاتی و مالی از حوثی‌ها متهم می‌شود، خواستار توقف فوری حملات نظامی شده است. مقامات تهران تاکید کرده‌اند که بحران یمن راهکار نظامی ندارد و تنها از طریق گفت‌وگوهای فراگیر سیاسی قابل حل است.[1]

با این وجود، شدت گرفتن حملات متقابل نشان می‌دهد که هیچ‌یک از طرفین درگیری در مقطع کنونی تمایلی به بازگشت به میز مذاکره ندارند. حوثی‌ها با شلیک موشک‌های ضدهوایی به سمت جنگنده‌های اف-۱۵ عربستان بر فراز استان تعز، نشان داده‌اند که همچنان از توانمندی‌های پدافندی قابل توجهی برخوردار هستند.[4]

پیامدهای اقتصادی و بازار انرژی

هدف قرار گرفتن مجدد تاسیسات نفتی آرامکو در عمق خاک عربستان سعودی، نگرانی‌ها را درباره امنیت عرضه انرژی در بازارهای جهانی افزایش داده است. اگرچه مقامات سعودی هنوز میزان دقیق خسارات وارده به پالایشگاه‌های ریاض و خریص را به صورت رسمی تایید نکرده‌اند، اما بازارها ملتهب شده‌اند.[4]

کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که تداوم این حملات متقابل می‌تواند به نوسانات شدید در قیمت جهانی نفت خام منجر شود. در شرایطی که اقتصاد جهانی با چالش‌های تورمی متعددی روبرو است، هرگونه اختلال در تولید و صادرات نفت عربستان سعودی می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری برای کشورهای مصرف‌کننده انرژی به همراه داشته باشد.[1]

از سوی دیگر، تسلط فیزیکی بر تنگه باب‌المندب و مناطق مشرف به آن، به یک نقطه کلیدی در استراتژی نظامی هر دو طرف تبدیل شده است. نیروهای دولت یمن با پیشروی به سمت منطقه ذوباب، تلاش می‌کنند تا حلقه محاصره را بر حوثی‌ها در سواحل غربی تنگ‌تر کرده و مسیرهای تدارکاتی آن‌ها را مسدود نمایند.[6]

این پیشروی‌ها در صورت تثبیت، می‌تواند توانایی حوثی‌ها را برای انجام حملات موشکی و پهپادی علیه کشتی‌های تجاری عبوری از دریای سرخ به شدت محدود کند. با این حال، جغرافیای کوهستانی و پیچیده یمن همواره پیشروی نیروهای مهاجم را با کندی و تلفات بالا مواجه ساخته است که این امر پیش‌بینی نتیجه را دشوار می‌سازد.[3][6]

چشم‌انداز مبهم صلح

با گذشت سال‌ها از آغاز جنگ داخلی یمن، این دور جدید از درگیری‌های نظامی نشان‌دهنده شکست تلاش‌های دیپلماتیک پیشین برای برقراری یک آتش‌بس پایدار است. به نظر می‌رسد توافقات موقتی که در گذشته با میانجی‌گری سازمان ملل متحد به دست آمده بود، اکنون به طور کامل فروپاشیده است.[1][8]

در نهایت، آنچه در میدان نبرد یمن در حال رقم خوردن است، تنها یک درگیری داخلی نیست، بلکه بازتابی از رقابت‌های ژئوپلیتیک گسترده‌تر در خاورمیانه است. تا زمانی که قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به یک تفاهم جامع دست نیابند، چشم‌انداز پایان دادن به رنج و آوارگی میلیون‌ها شهروند بی‌گناه یمنی همچنان تیره و تار باقی خواهد ماند.[1][7]