انفجار دومین ابرنفتکش در تنگه هرمز؛ سپاه علت را برخورد با مین دریایی اعلام کرد

تنش‌های فزاینده در آب‌راه‌های استراتژیک خاورمیانه با وقوع یک حادثه دریایی دیگر وارد مرحله تازه‌ای و خطرناک‌تری شده است. روابط عمومی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صبح روز شنبه ۲۵ مهرماه با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که یک ابرنفتکش متخلف در تنگه هرمز دچار انفجار و آتش‌سوزی مهیب شده است.[1][2]

بر اساس جزئیات منتشر شده در این اطلاعیه رسمی، این سوپرنفتکش غول‌پیکر حامل بیش از دو میلیون بشکه نفت خام بوده است. این نهاد نظامی تاکید کرده که کشتی مذکور با فریب ارتش آمریکا و خاموش کردن تمامی سامانه‌های موقعیت‌یاب و راداری خود، قصد عبور پنهانی از مسیرهای غیرمجاز را داشته است.[1][3]

سپاه پاسداران علت اصلی این انفجار مهیب را برخورد مستقیم کشتی با یک مین دریایی در منطقه ممنوعه اعلام کرده است. در بیانیه نیروی دریایی سپاه به صراحت آمده است که این دومین ابرنفتکشی است که طی روزهای اخیر به دلیل سرپیچی از مقررات عبور و مرور، با مین برخورد کرده و شعله‌ور می‌شود.[1][7]

در پی وقوع این حادثه، نیروی دریایی سپاه با انتشار پیام جداگانه‌ای در رسانه‌های داخلی، لحن هشدارهای خود را به شدت تشدید کرد. این نیرو اعلام کرد که تنگه هرمز بسته است و عاقبت سرپیچی کشتی‌های متخلف از مقررات تعیین‌شده توسط ایران، «سوختن در آتش اعتماد به ارتش تروریست آمریکا» خواهد بود.[6]

تضاد روایت‌ها میان تهران و واشنگتن

ادعای برخورد با مین‌های دریایی در حالی از سوی مقامات نظامی تهران مطرح می‌شود که فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) روایت کاملا متفاوتی از حوادث اخیر ارائه داده است. سنتکام پیش‌تر ادعای مشابه سپاه درباره غرق شدن یک کشتی تجاری دیگر در این آب‌راه را به شدت رد و تکذیب کرده بود.[4]

به گفته مقامات ارشد سنتکام، کشتی غیرنظامی و تجاری «جی‌اف‌اس پراید» که روز پنجشنبه در آب‌های خلیج فارس غرق شد، بر اثر برخورد با مین آسیب ندیده بود. ارتش ایالات متحده با انتشار بیانیه‌ای تاکید دارد که این شناور مستقیما هدف اصابت پرتابه‌ای شلیک‌شده از سوی نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفته است.[4]

این تضاد در روایت‌ها نشان‌دهنده جنگ اطلاعاتی و رسانه‌ای موازی با درگیری‌های میدانی است. در حالی که تهران تلاش می‌کند حوادث را نتیجه ورود غیرقانونی به میادین مین‌گذاری‌شده معرفی کند، واشنگتن این رویدادها را حملات عامدانه و مستقیم نظامی به خطوط کشتیرانی بین‌المللی و تجارت آزاد دریایی قلمداد می‌کند.[2][4]

هم‌زمان با این تحولات میدانی، ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز بر لزوم رعایت دقیق مقررات تعیین‌شده از سوی تهران تاکید کرده است. تیم‌های رصد نیروی دریایی ارتش اعلام کرده‌اند که یک فروند نفتکش متخلف را در حال عبور از محدوده شرق تنگه هرمز که دچار حریق شده بود، شناسایی و رصد کرده‌اند.[8]

تشدید تدابیر امنیتی و هشدارهای نظامی

سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی ایران با مقصر دانستن حضور نیروهای آمریکایی در ناامنی‌های شرق تنگه هرمز، موضع سخت‌گیرانه‌ای اتخاذ کرده است. وی از تمامی کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های بین‌المللی خواسته است تا برای حفظ امنیت خود، عبور از این تنگه را منحصرا با هماهنگی نیروهای مسلح ایران انجام دهند.[9]

این هشدارها در شرایطی صادر می‌شود که نیروی دریایی ارتش به صورت مستمر در حال پایش و کنترل تحرکات در شرق تنگه هرمز است. مقامات نظامی ایران تاکید دارند که هرگونه تردد بدون مجوز در مناطق اعلام‌شده به عنوان منطقه ممنوعه، با خطرات جدی از جمله برخورد با تله‌های انفجاری و مین‌های دریایی همراه خواهد بود.[7][8]

از سوی دیگر، حضور ناوگان دریایی ایالات متحده و متحدانش در منطقه نتوانسته است مانع از وقوع این حوادث شود. با وجود گشت‌زنی‌های مداوم ائتلاف‌های بین‌المللی، شناورهای تجاری همچنان در معرض آسیب‌های جدی قرار دارند و شرکت‌های بیمه دریایی ریسک تردد در این آب‌راه را به بالاترین سطح ممکن ارتقا داده‌اند.[3][4]

کارشناسان امنیت دریایی معتقدند که خاموش کردن سامانه‌های شناسایی خودکار توسط برخی نفتکش‌ها، که با هدف پنهان ماندن از دید رادارهای نظامی انجام می‌شود، نه تنها امنیت آن‌ها را تامین نکرده، بلکه خطر برخورد با موانع فیزیکی و مین‌های سرگردان را در این آب‌راه پرتردد به شدت افزایش داده است.[1][3]

پیامدهای اقتصادی در بازارهای جهانی انرژی

این حوادث پی‌درپی در بستر یک درگیری گسترده‌تر و جنگی ۴۰ روزه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده رخ می‌دهد. محدودیت‌های فزاینده اعمال‌شده بر تردد دریایی و هدف قرار گرفتن مکرر شناورهای تجاری، نگرانی‌های عمیق و دامنه‌داری را در بازارهای جهانی انرژی و بورس‌های بین‌المللی ایجاد کرده است.[2][3]

تنگه هرمز به عنوان یکی از مهم‌ترین شریان‌های انتقال انرژی در جهان شناخته می‌شود که روزانه میلیون‌ها بشکه نفت خام از آن عبور می‌کند. هرگونه اختلال طولانی‌مدت در این مسیر می‌تواند به جهش ناگهانی قیمت جهانی نفت، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و در نهایت بروز تورم در اقتصادهای وابسته به واردات انرژی منجر شود.[1][7]

داده‌های منتشر شده از سوی نهادهای ناظر بر امنیت دریانوردی نشان می‌دهد که حجم تردد کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز در هفته‌های اخیر به شدت کاهش یافته است. بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی در تلاشند تا با ارزیابی مجدد خطرات، مسیرهای جایگزین و طولانی‌تری را برای عبور از این منطقه بحرانی انتخاب کنند.[3][4]

در غیاب یک توافق دیپلماتیک جامع یا کاهش سطح تنش‌های نظامی میان طرفین درگیر، انتظار می‌رود رویارویی‌های دریایی در آب‌های جنوبی ایران همچنان ادامه یابد. اصرار تهران بر کنترل کامل مسیرهای عبوری و مخالفت سرسختانه واشنگتن با این رویه، خلیج فارس را به یکی از خطرناک‌ترین نقاط جهان برای تجارت آزاد تبدیل کرده است.[6][9]

اطلاعیه نیروی دریایی سپاه به طور مشخص نام این دومین ابرنفتکش آسیب‌دیده را فاش نکرده است، اما حجم محموله دو میلیون بشکه‌ای آن نشان‌دهنده ابعاد فاجعه‌بار زیست‌محیطی احتمالی در صورت نشت نفت به آب‌های خلیج فارس است. تاکنون هیچ نهاد مستقلی میزان دقیق نشت آلاینده‌ها را در این منطقه ارزیابی نکرده است.[1][5]

ناظران بین‌المللی بر این باورند که استراتژی مین‌گذاری در مسیرهای خاص و اعلام آن‌ها به عنوان مناطق ممنوعه، ابزاری است که تهران برای اعمال فشار بر واشنگتن و متحدانش به کار گرفته است. این رویکرد، هزینه‌های حضور نظامی و اقتصادی غرب را در منطقه به شدت بالا برده و معادلات امنیتی را پیچیده‌تر ساخته است.[2][6]