انتشار بینالمللی خاطرات نرگس محمدی؛ روایتی از مقاومت که برگبهبرگ از زندان خارج شد
کتاب خاطرات نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، با عنوان «یک زن هرگز از مبارزه دست نمیکشد» پس از خروج مخفیانه دستنوشتهها از زندان، در اروپا منتشر شد. او در مصاحبهای تازه تأکید کرده است که بهرغم تهدیدهای امنیتی، سکوت در برابر نقض حقوق بشر را نمیپذیرد.
به قلم شاهین زند
این خبر را به اشتراک بگذارید
کتاب خاطرات نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، با عنوان «یک زن هرگز از مبارزه دست نمیکشد» سرانجام به دست خوانندگان بینالمللی رسید تا پیروزی اراده بر سانسور و دیوارهای زندان را رقم بزند. این اثر که از یادداشتهای پراکنده و دستنوشتههای مخفیانه او در زندان اوین شکل گرفته، روایتی بیپرده از دههها مبارزه برای حقوق بشر و واقعیتهای تلخ حبس انفرادی است.[3]
روند انتشار این کتاب با برگزاری مراسمهای رونمایی در سراسر اروپا همراه بوده است؛ از جمله مراسم ویژهای که در نوزدهم آبان ۱۴۰۵ در «دویچس تئاتر» برلین برگزار شد. این رویداد که با همکاری انجمن قلم برلین و انتشارات «بیتیبی» ترتیب یافته بود، با خوانش بخشهایی از کتاب توسط یاسمین طباطبایی، بازیگر سرشناس، توجه افکار عمومی آلمان را به بحران حقوق بشر در ایران جلب کرد.[2]
این مراسم تنها یک رونمایی ادبی نبود، بلکه به تریبونی برای انعکاس صدای زندانیان سیاسی تبدیل شد. در این نشست، فعالان مدنی و چهرههای فرهنگی به بررسی وضعیت جاری در ایران پرداختند و بر اهمیت حمایت جهانی از مقاومت زنانی تأکید کردند که در خط مقدم مبارزه با استبداد ایستادهاند. حضور پررنگ رسانهها نشان از برد بینالمللی پیام این برنده نوبل داشت.[2]
هزینه سنگین برای ثبت حقیقت
نرگس محمدی که در حال حاضر پس از تحمل دو حمله قلبی در زندان، در مرخصی درمانی موقت به سر میبرد، در مصاحبهای ویدیویی و پرخطر با روزنامه اسپانیایی «الپائیس» که در شانزدهم آبان ۱۴۰۵ منتشر شد، از تهران درباره بهای سنگین این مبارزه سخن گفت. او با آگاهی کامل از اینکه انتشار این کتاب و مصاحبه با رسانههای خارجی میتواند به قیمت بازگشت دوبارهاش به زندان تمام شود، بر موضع خود پافشاری کرد.[1]
او در این گفتوگو فاش کرد که در آخرین بازداشتش در مشهد، آسیبهای بسیار جدی دیده است. محمدی توضیح داد که مأموران بارها به سر او ضربه زدند و پس از آن دو ماه را در شرایط وخیم سلول انفرادی گذراند. با این وجود، او تأکید میکند که مستندسازی حقیقت و افشای روشهای سرکوب، وظیفهای است که بر امنیت شخصیاش ارجحیت دارد و او تحت هیچ شرایطی از این مسیر عقبنشینی نخواهد کرد.[1]
خروج این دستنوشتهها از زندان، فرآیندی بسیار پیچیده و خطرناک بود. محمدی پیشتر توضیح داده بود که چگونه برگبهبرگ این خاطرات را با کمک دوستان و همبندیهایش به بیرون میفرستاد. در یک مورد، مأموران امنیتی زندان سه برگه کاغذ را در روز ملاقات از یکی از دوستانش کشف و ضبط کردند، اما این اتفاقات نتوانست مانع از ادامه کار او شود.[3]
در حادثهای دیگر، پس از آنکه او بهشدت مورد ضربوشتم قرار گرفت و به اجبار از زندان اوین به زندان زنجان تبعید شد، بیش از بیست دفترچه یادداشت او توسط مأموران از بین رفت. با وجود این فشارهای خردکننده، او نوشتن را متوقف نکرد و یادداشتهای پراکنده باقیمانده را به کتابی منسجم تبدیل کرد تا صدای زنانی باشد که در کنار او حبس را تجربه کردهاند.[3]
بازتاب جهانی صدای زنان زندانی
این کتاب خاطرات، تنها روایتگر چهارده بار بازداشت، مجموع چهل و چهار سال حکم زندان و صد و پنجاه و چهار ضربه شلاق نرگس محمدی نیست؛ بلکه سندی تاریخی از همبستگی و مقاومت زنان زندانی سیاسی در ایران محسوب میشود. او در این اثر، جزئیات دقیقی از شکنجههای روانی، سلولهای انفرادی و محرومیتهای سیستماتیک از درمان پزشکی را به تصویر میکشد.[1][3]
محمدی در این کتاب نشان میدهد که چگونه نهادهای امنیتی تلاش میکنند با استفاده از انزوا و قطع ارتباط زندانی با دنیای بیرون، هویت و انسانیت او را در هم بشکنند. با این حال، روایتهای او از درون بند زنان، تصویری از امید، شجاعت و حمایت متقابل را ارائه میدهد که در تاریکترین روزهای حبس نیز زنده مانده است.[3]
اعطای جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۲۳ به نرگس محمدی، در حالی که او پشت میلههای زندان حضور داشت، توجه بیسابقهای را به وضعیت فعالان مدنی در ایران جلب کرد. غیبت او در مراسم اسلو و حضور صندلی خالیاش روی سن، نمادی قدرتمند از سرکوب آزادی بیان بود. اکنون، انتشار این کتاب به منزله پر کردن همان صندلی خالی با کلماتی است که مستقیماً از قلب محدودیتها به گوش جهان میرسد.[1][2]
محرومیت از حقوق اولیه مادری، یکی از دردناکترین بخشهای این روایت است. نهادهای امنیتی بارها تلاش کردهاند تا با استفاده از اهرم فشار خانواده و فرزندان، او را به سکوت وادارند. اما محمدی در کتاب خود توضیح میدهد که چگونه عشق به فرزندانش، به جای آنکه نقطه ضعف او باشد، به نیروی محرکهای برای ادامه مبارزه در راه ساختن آیندهای بهتر و آزادتر تبدیل شده است.[1]
موج آگاهی و مقاومت مدنی
برای نرگس محمدی که از سال ۲۰۱۵ تاکنون دوقلوهای نوزده سالهاش، علی و کیانا، را در آغوش نگرفته است، این کتاب معنایی دوگانه دارد. این اثر هم یک مانیفست سیاسی در دفاع از دموکراسی است و هم نامهای عاشقانه از یک مادر به فرزندان تبعیدیاش در فرانسه؛ نامهای که ثابت میکند ضخیمترین دیوارهای زندان نیز نمیتوانند مانع از پرواز کلمات شوند.[1]
نسخههای فرانسوی، آلمانی و چندین زبان اروپایی دیگرِ این کتاب در پاییز امسال روانه بازار شدهاند و قرار است نسخههای انگلیسی و فارسی آن در سال ۲۰۲۷ منتشر شوند. انتخاب زمانبندی این انتشارها با هدف زنده نگهداشتن یاد و خاطره جنبشهای اعتراضی اخیر در ایران و جلب توجه مستمر جامعه جهانی به وضعیت حقوق بشر صورت گرفته است.[1][2]
برگزارکنندگان مراسم برلین تأکید کردند که این کتاب فراتر از یک سرگذشتنامه فردی است. در شرایطی که اخبار بینالمللی بیشتر بر تنشهای ژئوپلیتیک و نظامی متمرکز است، روایت نرگس محمدی یادآوری میکند که مبارزه روزمره شهروندان برای حقوق بنیادین خود در جریان است. این رویداد با حضور چهرههای برجسته حقوق بشری، به کانونی برای همصدایی با جامعه مدنی ایران تبدیل شد.[2]
او در پایان مصاحبه خود با الپائیس یادآور شد که جامعه ایران دیگر تحمل رویههای فعلی را ندارد و موجی از آگاهی و مقاومت در میان نسل جوان شکل گرفته است. انتشار این کتاب، گامی دیگر در مسیر همین مقاومت مدنی است؛ مسیری که نرگس محمدی با وجود تمام تهدیدها، با قدمهایی استوار در آن گام برمیدارد.[1]
نکات کلیدی
- انتشار بینالمللی کتاب «یک زن هرگز از مبارزه دست نمیکشد» و برگزاری مراسم رونمایی آن در برلین در آبان ۱۴۰۵.
- خروج مخفیانه و پرخطر دستنوشتههای این کتاب از زندان اوین با کمک همبندیها و دوستان نرگس محمدی.
- تأکید نرگس محمدی در مصاحبه تازه با الپائیس بر ادامه مبارزه و ثبت حقیقت، بهرغم خطر بازگشت به زندان.
- ارائه روایتی دستاول از شرایط سخت زندان، شکنجههای روانی و همبستگی زنان زندانی سیاسی در ایران.
آنچه نمیدانیم
- هنوز مشخص نیست که واکنش رسمی مقامات قضایی ایران به انتشار این کتاب و مصاحبههای اخیر نرگس محمدی چه خواهد بود و آیا این موضوع به تشکیل پرونده جدیدی علیه او منجر میشود یا خیر.
- تاریخ دقیق انتشار نسخه فارسی کتاب در داخل یا خارج از ایران هنوز بهطور قطعی اعلام نشده است.
روند رویداد
پاییز ۱۴۰۱
آغاز نگارش مخفیانه یادداشتها در زندان اوین و تلاش برای خروج برگبهبرگ آنها.
آذر ۱۴۰۴
ضربوشتم شدید نرگس محمدی در مشهد و انتقال به سلول انفرادی به مدت دو ماه.
اردیبهشت ۱۴۰۵
آزادی موقت و مرخصی درمانی پس از تحمل دو حمله قلبی در زندان.
شهریور ۱۴۰۵
آغاز انتشار نسخههای اروپایی کتاب خاطرات در کشورهای مختلف.
۱۹ آبان ۱۴۰۵
برگزاری مراسم رونمایی از نسخه آلمانی کتاب در برلین با حضور چهرههای فرهنگی.
- حامیان حقوق بشر
- تأکید بر اهمیت مستندسازی جنایات و رساندن صدای زندانیان به جهان.
- نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی
- تلاش برای جلوگیری از انتشار اطلاعات و سرکوب صداهای مخالف.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- مقامات رسمی قوه قضاییه ایران
- مدیران سازمان زندانها
منابع
[1]El Paísحامیان حقوق بشرNarges Mohammadi, 2023 Nobel Peace Prize winner: 'Iranian society no longer tolerates the Islamic Republic'
مطالعه در El País →
[2]PEN Berlinحامیان حقوق بشرGerman Premiere of Nobel Peace Prize Laureate Narges Mohammadi's Autobiography
مطالعه در PEN Berlin →
[3]Radio Zamanehنهادهای امنیتی جمهوری اسلامینرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، به سیانان گفته است با وجود آگاهی از پیامدهای انتشار این روایتهای خارجشده از زندان، خود را موظف میداند درباره آنچه بر او و دیگر زندانیان گذشته، سکوت نکند.
مطالعه در Radio Zamaneh →
بیشتر در فرهنگ
مشاهده همه →سلامت روان دیجیتال
«بلوماسکرولینگ»؛ چگونه نسل زد الگوریتمهای شبکههای اجتماعی را برای آرامش تربیت میکند
3 منبع
سینمای نوستالژیک
بازگشت مکالی کالکین به «تنها در خانه»؛ ساخت دنباله جدید با تهیهکنندگی ست روگن
4 منبع
بازار هنر
رکوردشکنی تاریخی تابلوی هیلما آف کلینت با حراج ۱۲.۷ میلیون دلاری
7 منبع
هوش مصنوعی و زبان
«انسان» واژه سال ۲۰۲۶ دیکشنری کمبریج شد؛ واکنشی به هجوم هوش مصنوعی
5 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار فرهنگ با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





