گزارش جدید پیو: شکاف جنسیتی در رشد اشتغال مشاغل مرتبط با هوش مصنوعی

به ازای هر یک واحد افزایش در میزان قرارگیری یک شغل در معرض هوش مصنوعی، نرخ اشتغال مردان در آن حوزه ۶.۳ درصد رشد کرده است، در حالی که این رقم برای زنان تنها ۰.۲ درصد بوده است. این آمار که بر اساس مقایسه داده‌های پیش از فراگیری هوش مصنوعی مولد با دوران پس از آن به دست آمده، نشان‌دهنده یک شکاف جنسیتی قابل‌توجه است.[1]

مرکز تحقیقات پیو در جدیدترین تحلیل خود از بازار کار ایالات متحده، پرده از این تفاوت معنادار برداشته است. این نهاد پژوهشی با بررسی داده‌های دولتی و تطبیق آن‌ها با توانمندی‌های فعلی سیستم‌های هوش مصنوعی، نشان داد که چگونه ورود ابزارهایی مانند چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) به محیط‌های کاری، مسیرهای متفاوتی را رقم زده است.[1]

پژوهشگران برای رسیدن به این نتایج، پایگاه داده‌های مشاغل را با آمارهای ماهانه نظرسنجی جمعیت فعلی ترکیب کردند. آن‌ها با حذف سال‌های استثنایی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ که تحت تاثیر همه‌گیری کرونا بود، یک خط پایه معتبر از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ ایجاد کردند تا تغییرات واقعی ناشی از هوش مصنوعی را تا اواسط ۲۰۲۶ بسنجند.[1]

برای درک این پدیده، ابتدا باید مکانیزم اندازه‌گیری «میزان قرارگیری در معرض هوش مصنوعی» را بررسی کرد. پژوهشگران به جای تمرکز بر عناوین شغلی، وظایف روزمره درون هر شغل را با قابلیت‌های هوش مصنوعی مولد تطبیق داده‌اند. مشاغلی که شامل پردازش داده‌ها و کارهای اداری روتین هستند، بالاترین امتیاز را دریافت می‌کنند.[2]

مکانیزم تاثیرگذاری بر مشاغل دفتری

این مکانیزم تحلیلی نشان می‌دهد که چرا زنان سهم بیشتری از مشاغلِ در معرض خطر را به خود اختصاص داده‌اند. به گزارش نشریه کوارتز، دلیل اصلی این امر تمرکز تاریخی زنان در مشاغل اداری و دفتری است که بالاترین میزان هم‌پوشانی را با توانمندی‌های نرم‌افزارهای پردازش زبان دارند.[2]

به عنوان مثال، در میان مشاغلی که بیشترین مواجهه را با هوش مصنوعی دارند، حدود ۸۲۵ هزار مرد تنها در جایگاه «نماینده فروش» مشغول به کار هستند. پنج شغل برتر مردان در این دسته، در مجموع ۳.۶ میلیون موقعیت شغلی را در بر می‌گیرد که نشان‌دهنده توزیع متفاوت نیروی کار است.[1]

با این حال، قرار گرفتن در معرض هوش مصنوعی لزوماً به معنای از دست دادن شغل نیست، بلکه نشان‌دهنده تغییر در نحوه انجام کارهاست. هوش مصنوعی در مشاغل با مواجهه بالا، ابتدا بخش‌های روتین مانند پیش‌نویس‌سازی و مدیریت داده‌ها را جذب می‌کند و وظایف پیچیده‌تر را برای انسان باقی می‌گذارد.[2]

آنچه پس از این خودکارسازی اولیه باقی می‌ماند، وظایفی است که به قضاوت انسانی، راستی‌آزمایی و تعامل مستقیم با مشتریان یا همکاران نیاز دارد. نرم‌افزارها به تنهایی قادر به انجام این بخش از کارها نیستند و کارمندانی که بتوانند این مهارت‌ها را تقویت کنند، در بازار کار جدید موفق‌تر خواهند بود.[2]

ریشه‌های شکاف در پذیرش فناوری

تفاوت در نرخ رشد اشتغال تنها به نوع مشاغل محدود نمی‌شود، بلکه به نحوه تعامل و پذیرش این فناوری در محیط کار نیز بستگی دارد. داده‌های مرکز پیو نشان می‌دهد که مردان به طور منظم‌تری از چت‌بات‌ها استفاده می‌کنند و تمایل بیشتری برای به کارگیری آن‌ها در وظایف شغلی خود دارند.[4]

این شکاف در استفاده از ابزارهای خاص نیز مشهود است. بررسی‌ها حاکی از آن است که ۲۲ درصد از مردان از ابزارهایی مانند کوپایلوت (Copilot) استفاده کرده‌اند، در حالی که این رقم در میان زنان تنها ۱۳ درصد است. این تفاوت در پذیرش اولیه می‌تواند به معنای کسب مهارت‌های جدیدتر توسط مردان باشد.[4]

مرکز شورنستاین در دانشگاه هاروارد نیز در گزارش اخیر خود به ابعاد دیگری از این نابرابری پرداخته است. بر اساس این پژوهش، زنان کمتر از مردان گزارش داده‌اند که در محیط کار برای استفاده از هوش مصنوعی تشویق شده‌اند یا به آموزش‌ها و برنامه‌های منتورینگ در این زمینه دسترسی داشته‌اند.[3]

تحلیل محتوای رسانه‌ای نیز نشان می‌دهد که گفتمان عمومی پیرامون هوش مصنوعی به شدت تحت سلطه مردان است. زمانی که رسانه‌ها به بررسی آینده کار و فناوری می‌پردازند، کارشناسان و مدیران مرد بیشترین سهم از نقل‌قول‌ها و مصاحبه‌ها را به خود اختصاص می‌دهند که این امر بر تصویرسازی جامعه تاثیر می‌گذارد.[3]

علاوه بر این، حضور کمرنگ زنان در نقش‌های فنی و مدیریتیِ مرتبط با توسعه هوش مصنوعی، بر این شکاف دامن می‌زند. داده‌ها نشان می‌دهد که زنان کمتر از یک‌سوم نیروی کار دارای مهارت‌های مهندسی هوش مصنوعی را تشکیل می‌دهند. این عدم توازن باعث می‌شود تصمیم‌گیری‌ها عمدتاً توسط مردان انجام شود.[3]

تاثیر بر دستمزدها و نابرابری‌های ساختاری

پژوهشکده رشد برابر نیز با تایید این یافته‌ها، تاکید می‌کند که تاثیر هوش مصنوعی بر بازار کار به شدت با متغیرهای جمعیتی گره خورده است. تحلیل‌های این نهاد نشان می‌دهد که استفاده‌های افزاینده از هوش مصنوعی با افزایش دستمزدها همراه است، در حالی که استفاده‌های خودکارساز به کاهش دستمزدها می‌انجامد.[5]

این پژوهشکده همچنین دریافت که مواجهه با هوش مصنوعی در میان افرادی که مشاغل پردرآمد و نیازمند تحصیلات عالی دارند، صرف‌نظر از جنسیت، بیشتر است. با این حال، همبستگی مثبت و معناداری بین میزان مواجهه با این فناوری و سطح درآمد وجود دارد که پویایی‌های بازار کار را پیچیده‌تر می‌کند.[5]

پیامدهای اقتصادی و چشم‌انداز آینده

اگر روند فعلی ادامه یابد، شکاف جنسیتی در رشد اشتغال می‌تواند به نابرابری‌های اقتصادی گسترده‌تری منجر شود. مشاغلی که بیشترین ترکیب را با هوش مصنوعی دارند، معمولاً در دسته‌بندی مشاغل با درآمد بالاتر قرار می‌گیرند و جا ماندن زنان از این بخش‌ها، به معنای از دست دادن فرصت‌های اقتصادی ارزشمند است.[1][5]

کارشناسان هشدار می‌دهند که این نابرابری در پذیرش فناوری، نیازمند مداخلات هدفمند است. ایجاد برنامه‌های سوادآموزی هوش مصنوعی با رویکرد حساس به جنسیت و برقراری ارتباطات شفاف درباره امنیت شغلی، می‌تواند به کاهش تردیدهای زنان کمک کند و سازمان‌ها باید فرصت‌های آموزشی را به طور برابر ارائه دهند.[4]

چشم‌انداز آینده و فرصت‌های پیش‌رو

با وجود این داده‌های نگران‌کننده، هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی درباره تاثیر نهایی هوش مصنوعی بر اشتغال زنان زود است. فناوری‌های هوش مصنوعی مولد همچنان در مراحل اولیه تکامل خود قرار دارند و نحوه ادغام آن‌ها در فرآیندهای تجاری به طور مداوم در حال تغییر و تکامل است.[1]

همچنین باید در نظر داشت که هوش مصنوعی می‌تواند فرصت‌های جدیدی را نیز خلق کند. با خودکارسازی وظایف روتین، کارکنان می‌توانند زمان بیشتری را به فعالیت‌های استراتژیک، خلاقانه و مبتنی بر هوش هیجانی اختصاص دهند؛ حوزه‌هایی که زنان به طور سنتی در آن‌ها عملکرد بسیار قدرتمندی داشته‌اند.[2]

در نهایت، گزارش مرکز پیو زنگ خطری برای سیاست‌گذاران و رهبران کسب‌وکارهاست. این داده‌ها نشان می‌دهند که تاثیر فناوری بر بازار کار هرگز خنثی نیست و بدون برنامه‌ریزی آگاهانه، می‌تواند نابرابری‌های موجود را تشدید کند. درک دقیق مکانیزم‌های این تاثیرگذاری، اولین گام برای طراحی محیط‌های کاری عادلانه‌تر است.[1]

آنچه در ماه‌های آینده تعیین‌کننده خواهد بود، واکنش شرکت‌ها به این داده‌هاست. آیا آن‌ها برنامه‌های بازآموزی خود را برای پوشش دادن این شکاف جنسیتی تطبیق خواهند داد، یا اجازه می‌دهند که پویایی‌های طبیعی بازار، برندگان و بازندگان این انقلاب فناوری را تعیین کنند؟[3]