حمله پهپادی اوکراین به پایگاه هوایی خانسکایا؛ انهدام جنگنده‌های سوخو-۳۵ و سوخو-۳۴ روسیه

با طی مسافتی معادل ۵۰۰ کیلومتر در عمق حریم هوایی روسیه، پهپادهای انتحاری اوکراین موفق شدند دو فروند از ارزشمندترین دارایی‌های تاکتیکی مسکو را روی باند پرواز نابود کنند. در ساعات بامداد چهارم اکتبر ۲۰۲۶، پایگاه هوایی خانسکایا در جمهوری آدیغیه هدف این عملیات نفوذی قرار گرفت.[1][4]

این حمله که توسط مرکز عملیات ویژه «آلفا» وابسته به سرویس امنیتی اوکراین (SBU) اجرا شد، یک جنگنده چندمنظوره سوخو-۳۵ و یک بمب‌افکن سوخو-۳۴ را هدف قرار داد. تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده در روز پنجم اکتبر، انهدام کامل این دو هواپیما و آسیب به یک انبار مهمات را تایید می‌کنند.[2][3]

مرکز عملیات ویژه «آلفا» که مسئولیت این حمله را بر عهده داشته، پیشگام بسیاری از عملیات‌های نفوذی پیچیده در خاک روسیه بوده است. این یگان با استفاده از پهپادهای انتحاری دوربرد که مسیرهای پروازی آن‌ها برای فرار از رادارهای هشدار زودهنگام برنامه‌ریزی می‌شود، توانسته است شبکه‌های پدافندی چندلایه روسیه را دور بزند.[1][4]

ارزش استراتژیک ناوگان سوخو

سوخو-۳۵ با ارزش صادراتی حدود ۱۰۰ میلیون دلار، یکی از پیشرفته‌ترین جنگنده‌های برتری هوایی روسیه محسوب می‌شود. در کنار آن، بمب‌افکن ۵۰ میلیون دلاری سوخو-۳۴ ستون فقرات عملیات‌های تهاجمی تاکتیکی این کشور را تشکیل می‌دهد. از دست دادن همزمان این دو پلتفرم، ضربه‌ای قابل‌توجه به ظرفیت‌های جایگزینی نیروی هوایی روسیه است.[2][4]

دلیل اصلی تمرکز اوکراین بر این پایگاه‌ها، نقش مستقیم این جنگنده‌ها در پرتاب بمب‌های هدایت‌شونده (KAB) است. سرویس امنیتی اوکراین در بیانیه رسمی خود اعلام کرد: «هر دو هواپیما حامل بمب‌های هدایت‌شونده هوایی هستند که دشمن به طور گسترده در امتداد خط مقدم و علیه شهرهای اوکراین استفاده می‌کند.»[1][4]

بمب‌های هدایت‌شونده سری KAB که توسط این جنگنده‌ها حمل می‌شوند، به دلیل سرعت بالا و سطح مقطع راداری کوچک، پس از رهاسازی تقریباً غیرقابل رهگیری هستند. بنابراین، استراتژی اوکراین به جای تلاش برای انهدام بمب‌ها در آسمان، بر از بین بردن پلتفرم‌های پرتاب‌کننده یعنی سوخو-۳۴ و سوخو-۳۵ پیش از برخاستن متمرکز شده است.[2][4]

این بمب‌های گلایدکننده که از فاصله‌ای حدود ۸۰ تا ۹۰ کیلومتری رها می‌شوند، به روسیه اجازه می‌دهند بدون ورود به حریم پدافندی اوکراین، مواضع این کشور را با محموله‌های انفجاری سنگین هدف قرار دهند. انهدام پلتفرم‌های پرتاب‌کننده روی زمین، در حال حاضر تنها راهکار موثر کی‌یف برای مقابله با این تهدید است.[4]

آسیب‌پذیری زیرساخت‌های هوایی

پایگاه هوایی خانسکایا که در نزدیکی شهر مایکوپ واقع شده، پیش از این نیز در اکتبر ۲۰۲۴ و دسامبر ۲۰۲۵ هدف حملات مشابهی قرار گرفته بود. با این حال، استقرار مداوم جنگنده‌های گران‌قیمت در فضای باز و بدون آشیانه‌های بتنی محافظ، نشان‌دهنده ضعف ساختاری در حفاظت از دارایی‌های هوایی روسیه است.[1][3]

گزارش‌های محلی از شهر مایکوپ حاکی از آن است که صدای موتور پهپادها در حدود ساعت یک بامداد شنیده شده و پس از آن شلیک ممتد پدافند هوایی و وقوع انفجارهای ثانویه آغاز شده است. این انفجارهای ثانویه که ناشی از اشتعال انبار مهمات پایگاه بود، تا ساعت‌ها پس از حمله اولیه ادامه داشت.[1][3]

تحلیلگران نظامی معتقدند که فقدان پناهگاه‌های مستحکم باعث شده تا پهپادهای ارزان‌قیمت بتوانند خسارات ده‌ها میلیون دلاری به بار بیاورند. تصاویر ماهواره‌ای پورتال «میلیتارنی» نشان می‌دهد که علاوه بر لاشه هواپیماها، نشانه‌هایی از آتش‌سوزی گسترده در محوطه پارکینگ جنگنده‌ها و انبار مهمات مجاور آن وجود دارد.[3][4]

در واکنش به این رویدادها، وزارت دفاع روسیه از تایید رسمی از دست دادن جنگنده‌های خود امتناع کرده است. با این حال، مقامات مسکو ادعا کردند که پدافند هوایی این کشور بین ساعات ۲۰ روز سوم اکتبر تا ۸ صبح چهارم اکتبر ۲۰۲۶، موفق به رهگیری و انهدام ۵۵۹ پهپاد اوکراینی در مناطق مختلف شده است.[1]

تغییر موازنه در جنگ فرسایشی

این عملیات بخشی از یک کمپین سیستماتیک بزرگتر است که زیرساخت‌های لجستیکی و هوانوردی روسیه را هدف می‌گیرد. تنها چند هفته پیش از این، در اواخر آگوست ۲۰۲۶، نیروهای اوکراینی یک بمب‌افکن استراتژیک توپولف-۹۵ را در پایگاه انگلس و یک سوخو-۳۴ دیگر را در پایگاه آختوبینسک در فاصله ۶۵۰ کیلومتری مرز هدف قرار داده بودند.[2]

ستاد کل نیروهای مسلح اوکراین تاکید دارد که این حملات سیستماتیک با هدف کاهش توانایی مسکو در استقرار پهپادهای تهاجمی و هواپیماهای حامل بمب طراحی شده‌اند. هدف نهایی این استراتژی، دور کردن ناوگان هوایی روسیه از مرزها و افزایش زمان و هزینه عملیاتی برای هر سورتی پرواز است.[3]

با انتقال پایگاه‌های عملیاتی روسیه به فواصل دورتر، جنگنده‌های سوخو-۳۴ مجبورند سوخت بیشتری حمل کرده و در نتیجه محموله تسلیحاتی کمتری با خود ببرند. این تغییرات لجستیکی، به طور مستقیم بر حجم آتش پشتیبانی نیروهای روسی در خطوط مقدم تاثیر می‌گذارد و فشار را بر مدافعان اوکراینی کاهش می‌دهد.[1][4]

چشم‌انداز آینده پدافند منطقه‌ای

موفقیت مداوم پهپادهای دوربرد اوکراینی در نفوذ به عمق ۵۰۰ کیلومتری حریم هوایی روسیه، سوالات جدی را درباره کارایی شبکه‌های راداری و سامانه‌های پدافند نقطه‌ای این کشور مطرح می‌کند. عبور از لایه‌های متعدد دفاعی برای رسیدن به پایگاهی مانند خانسکایا، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق مسیر و استفاده از نقاط کور راداری است.[1][4]

در نهایت، تا زمانی که روسیه نتواند راهکاری جامع برای محافظت فیزیکی از ناوگان تاکتیکی خود در پایگاه‌های زمینی پیدا کند، این روند فرسایشی ادامه خواهد یافت. اوکراین نشان داده است که با وجود محدودیت در تسلیحات غربی، می‌تواند با اتکا به تولیدات داخلی پهپادی، هزینه‌های سنگینی را بر نیروی هوایی روسیه تحمیل کند.[2][3]