هشدار وزارت بهداشت: واکسن آنفلوانزای معتبر هنوز توزیع نشده؛ مراقب سودجویی و واکسن‌های غیرمجاز باشید

ایمنی و اثربخشی یک واکسن مدت‌ها پیش از تزریق آن به بازوی شما تعیین می‌شود؛ دقیقاً در طول سفر حساس و کنترل‌شده‌ای که به عنوان «زنجیره سرد» شناخته می‌شود. در حال حاضر، هر واکسن آنفلوانزایی که خارج از داروخانه‌های رسمی ایران به فروش می‌رسد، این مرحله حیاتی را دور زده است. در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با انتشار اطلاعیه‌ای رسمی هشدار داد که تا این لحظه هیچ واکسن آنفلوانزای معتبری وارد شبکه توزیع کشور نشده است و شهروندان نباید فریب بازار سیاه را بخورند.[1][2]

دلیل این هشدار صریح، حساسیت بالای فرآورده‌های بیولوژیک است. واکسن‌هایی مانند «واکسی‌گریپ» (Vaxigrip) و «اینفلوواک» (Influvac) باید در تمام مراحل انتقال و نگهداری در دمای دقیق ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد حفظ شوند. اگر این محموله‌ها در چمدان مسافران قاچاق شوند یا برای چند ساعت در دمای محیط قرار گیرند، پروتئین‌های فعال آن‌ها تخریب شده و واکسن عملاً بی‌اثر یا حتی خطرساز می‌شود.[2][4]

با وجود این خطرات، تأخیر در واردات رسمی باعث شکل‌گیری یک بازار غیررسمی و خطرناک شده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که برخی داروخانه‌ها و صفحات مجازی از چند هفته پیش اقدام به بازاریابی و حتی دریافت «بیعانه» برای پیش‌فروش واکسن‌های قاچاق اروپایی کرده‌اند. قیمت این واکسن‌های غیرمجاز در بازار آزاد گاهی به مرز ۱۰ میلیون تومان نیز می‌رسد؛ در حالی که مصرف‌کننده هیچ راهی برای تأیید اصالت یا سلامت شرایط نگهداری آن‌ها ندارد.[2]

دکتر حسین کرمانپور، رئیس مرکز روابط عمومی وزارت بهداشت، در واکنش به این سودجویی‌ها با انتشار پیامی صریح اعلام کرد: «هنوز هیچ واکسن آنفلوانزای معتبری در نظام سلامت ایران توزیع نشده است. واکسن‌های خارج از شبکه رسمی، از نظر اصالت و زنجیره سرد قابل اطمینان نیستند و برخی نیز بر اساس تصاویر دریافتی، مربوط به فرمولاسیون نیمکره جنوبی‌اند نه ما! اسیر قاچاقچی و سودجو نشویم.»[1][2]

اما چرا توزیع رسمی واکسن در سال ۱۴۰۵ با تأخیر مواجه شد؟ به گفته مقامات سازمان غذا و دارو، فرآیند سفارش‌گذاری از ماه‌ها قبل آغاز شده بود، اما تولیدکنندگان اصلی اروپایی به دلایلی از جمله محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، چالش‌های نقل‌وانتقال مالی و افزایش قیمت‌ها، نتوانستند به تعهدات زمان‌بندی‌شده خود عمل کنند. این موضوع باعث شد تا وزارت بهداشت به سرعت به دنبال منابع جایگزین معتبر باشد.[2][3]

دکتر محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، در حاشیه مراسم پنجاه و یکمین سالروز تأسیس اورژانس در ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، جزئیات این جایگزینی را تشریح کرد. وی توضیح داد که به دلیل عدم همکاری شرکت‌های اروپایی، واکسن‌های مورد نیاز امسال از کشورهای چین و روسیه تأمین شده است. بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، این محموله‌ها از اواخر شهریورماه به تدریج وارد سیستم بهداشتی کشور می‌شوند.[1][2]

در همین راستا، سازمان غذا و دارو تایید کرده است که حدود ۱ میلیون دوز واکسن از منابع جدید در حال تامین است. واکسن‌های چینی از تولیدکنندگان معتبری مانند شرکت «سینوفارم» خریداری شده‌اند و پس از طی مراحل قانونی ثبت و کنترل کیفیت، وارد چرخه توزیع خواهند شد. این واکسن‌ها در مرحله اول در اختیار معاونت‌های بهداشتی قرار می‌گیرند تا به صورت رایگان برای گروه‌های هدف تزریق شوند.[3][4]

اولویت تزریق در این مرحله با گروه‌های پرخطر است. سالمندان، زنان باردار، بیماران مبتلا به نقص سیستم ایمنی و کارکنان خط مقدم درمان در صدر این فهرست قرار دارند. به گفته دکتر محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، توزیع واکسن در داروخانه‌ها برای استفاده عموم مردم نیز در طول ماه مهر انجام خواهد شد و نیازی به تعجیل یا نگرانی برای تهیه آن از مجاری غیررسمی نیست.[4]

در نهایت، کارشناسان سلامت تاکید می‌کنند که زمان طلایی برای تزریق واکسن آنفلوانزا، اواسط مهر تا اواسط آبان است تا ایمنی بدن پیش از رسیدن به نقطه اوج شیوع بیماری در فصل زمستان به سطح مطلوب برسد. بنابراین، انتظار چند روزه برای دریافت واکسن معتبر از شبکه‌های رسمی، بسیار ایمن‌تر و منطقی‌تر از پرداخت هزینه‌های نجومی برای واکسن‌های قاچاقی است که ممکن است هیچ‌گونه ایمنی در برابر ویروس‌های پاییز امسال ایجاد نکنند.[2][4]