هشدار عمران خان نسبت به مرگ خاموش در زندان؛ دادخواهی از قضات ارشد پاکستان برای مداوای فوری
عمران خان، نخستوزیر پیشین و زندانی پاکستان، با ارسال نامهای سرگشاده به بالاترین مراجع قضایی کشور هشدار داد که وخامت شرایط جسمانی و حبس انفرادی طولانیمدت ممکن است به مرگ او در بازداشت منجر شود. این چهره سیاسی ۷۴ ساله خواستار اجرای احکام پیشین دادگاه برای دریافت خدمات درمانی و رسیدگی به وضعیت سلامت خود و همسرش، بشری بی بی، شده است.
به قلم حسین زارعی
این خبر را به اشتراک بگذارید
عمران خان، نخستوزیر پیشین و محبوس پاکستان، با صدور درخواستی فوری خطاب به بالاترین نهادهای قضایی این کشور هشدار داد که افت شدید سلامت او در حبس انفرادی میتواند به مرگ وی ختم شود. در این نامه سرگشاده که در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، رهبر ۷۴ ساله پیشین به تشریح بحرانهای حاد پزشکی خود و همسرش، بشری بی بی، پرداخته است.[1][5]
مخاطب این نامه رؤسای دیوان عالی پاکستان، دادگاه عالی قانون اساسی و دادگاه عالی اسلامآباد بودند. متن دادخواهی پس از ملاقاتی سهساعته در زندان آدیالا در راولپندی، توسط وکیل مدافع خان، باریستر سلمان صفدر، در اختیار رسانهها قرار گرفت.[1][6]
خان در این نامه آورده است: «در ۷۴ سالگی، این وضعیت فرساینده و بیرحمانه مرا به سمتی سوق میدهد که شاید هرگز زنده از آن بازنگردم.» او تأکید کرده که به دنبال امتیازات ویژه سیاسی نیست، بلکه تنها اجرای احکام موجود قضایی را مطالبه میکند؛ احکامی که دسترسی به حقوق پایه انسانی و خدمات اولیه پزشکی را برای زندانیان تضمین کردهاند.[2][5]
خان از اوت ۲۰۲۳ در بازداشت به سر میبرد و با بیش از ۱۰۰ پرونده قضایی روبهرو است؛ اتهاماتی که حزب متبوعش، تحریک انصاف، آنها را کاملاً سیاسی میداند. او و همسرش در دسامبر ۲۰۲۵ در پرونده مربوط به هدایای دولتی به ۱۷ سال حبس محکوم شدند.[4][5]
هشدارهای قلبی و عروقی و خطر سکته مغزی
بخش عمده دادخواست نخستوزیر پیشین بر خطرات حاد قلبی، عروقی و مغزی متمرکز است که در دوره بازداشت تشدید شدهاند. خان فاش کرده که فشار خون او در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ به ارقام نگرانکننده ۱۹۲ و ۱۹۳ جهش یافته و زنگ هشدار جدی را برای پزشکان به صدا درآورده است.[3][6]
خان در نامه خود مینویسد: «پزشکان صراحتاً به من گفتهاند که در معرض خطر بالای سکته مغزی و ایست قلبی قرار دارم و قلبم دچار آسیب جدی شده است.» او اشاره کرده که این عوارض بر اثر فشارهای روانی ناشی از انزوای مطلق و طولانیمدت به شدت تشدید شده است.[1][4]
علاوه بر نارساییهای قلبی، خان از افت فاحش بینایی خود خبر داده است. به گفته او، ۸۵ درصد از بینایی چشم راستش از بین رفته است؛ مشکلی که تا پیش از دیدار بهمنماه با صفدر (که به عنوان مشاور امین دادگاه تعیین شده بود)، از تیم حقوقیاش پنهان مانده بود.[5][6]
با وجود این گزارشهای نگرانکننده پزشکی، خان تصریح میکند که مدیریت زندان به صورت سازمانیافته مانع از دسترسی او به خدمات تخصصی درمانی شده است. دیوان عالی کشور در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ صراحتاً به دولت دستور داده بود که او را ظرف دو روز برای معاینه توسط متخصصان قلب و چشم به بیمارستان بینالمللی شفا در اسلامآباد منتقل کند.[2][5]
این حکم قضایی هرگز اجرایی نشد. مقامات به جای انتقال خان به این مرکز تخصصی، او را صرفاً برای چند ساعت در اواخر ۱۰ نوامبر جهت تزریق داروی چشمی به انستیتوی دولتی علوم پزشکی پاکستان منتقل کرده و سپس بلافاصله به سلول انفرادی بازگرداندند.[5][6]
در مقابل، مسئولان دولتی همواره ادعاهای مربوط به بیتوجهی پزشکی را رد کردهاند. طارق فضل چودری، وزیر امور پارلمانی، علناً اعلام کرده است که تمامی مراقبتهای بهداشتی لازم در اختیار خان قرار دارد و انتقال کوتاه او به بیمارستان را دلیلی بر رعایت پروتکلهای بهداشتی از سوی حاکمیت دانست.[5]
وخامت بینایی و انزوای بشری بی بی
خان ضمن برشمردن بحرانهای جسمی خود، تأکید کرد که وضعیت سلامت همسرش، بشری بی بی، اولویت اصلی و مایه نگرانی عمیق اوست. بی بی از ژانویه ۲۰۲۵ بازداشت شده و پس از صدور حکم محکومیت مشترک، در انزوای مشابهای نگهداری میشود.[1][6]
طبق مندرجات دادخواست، بی بی در آوریل ۲۰۲۶ دچار پارگی و جداشدگی شبکیه چشم شد. خان نوشته است که همسرش تحت یک «عمل جراحی پیچیده و محرمانه» قرار گرفته و بلافاصله بدون مراقبتهای پس از عمل یا دسترسی به پروندههای پزشکی، مجدداً به انفرادی منتقل شده است.[3][4]
خان در دیدار کوتاه ۱۱ نوامبر متوجه شد که همسرش توانایی تحمل نور طبیعی را ندارد و قادر به باز کردن کامل چشمانش نیست. او به قضات هشدار داد که بدون مداخله پزشکی فوری و جراحی ترمیمی، خطر نابینایی دائمی همسرش قطعی خواهد بود.[5][6]
خان با اشاره به گذشته عامالمنفعه خود افزود: «تمام عمرم را صرف ساخت بیمارستانهایی کردم تا نیازمندان بتوانند رایگان درمان شوند. امروز تنها خواستهام این است که به من و همسرم اجازه درمان داده شود.»[1][6]
محرومیت حقوقی گریبانگیر بشری بی بی نیز شده و او عملاً از دسترسی به وکلای خود بازمانده است. خان در رنجنامه خود تصریح کرده که همسرش در طول ۱۰ ماه حبس در زندان آدیالا، تنها یک بار اجازه ملاقات با تیم دفاعیاش را دریافت کرده است.[1][6]
انزوای شدید و پیامدهای روانی
فراتر از امراض جسمانی، نامه سرگشاده پرده از حبس انفرادی شدیدی برمیدارد که با هدف درهم شکستن پایداری این رهبر سیاسی اعمال شده است. خان اظهار داشت که از دسامبر ۲۰۲۵ روزانه تا ۲۲ ساعت در انزوای کامل نگه داشته شده و ارتباط انسانی او قطع شده است.[2][6]
گفته میشود مسئولان زندان او را از دسترسی به کتاب، تلویزیون یا هرگونه تماس منظم با محیط پیرامون محروم کردهاند. خان توضیح داده که در طول یک سال گذشته فقط چهار بار اجازه ملاقات با وکلای خود را داشته که این امر توان دفاعی او را به شدت تضعیف کرده است.[4][5]
نامه خان مستقیماً به نتایج معاینات کمیسیون پزشکی خود زندان اشاره میکند؛ کمیسیونی که اضطراب فزاینده او را ثبت کرده و رسماً پیشنهاد داده بود برای تعدیل فشارهای روانی ناشی از انزوا، امکان ارتباط بیشتر با خانواده و دسترسی به تلویزیون فراهم شود.[6]
با وجود این توصیههای درمانی که توسط پزشکان مورد اعتماد دولت ارائه شده بود، مقامات زندان از تغییر شرایط بازداشت سر باز زدند. خان استدلال میکند که این نادیدهانگاری عامدانه، ماهیت تنبیهی و سیاسی حبس او را آشکار میسازد.[5][6]
ارتباط خانوادگی نیز با وجود احکام مکرر قضایی مسدود مانده است. دیوان عالی کشور پیشتر اجازه ملاقاتهای هفتگی با خانواده و دو نوبت تماس تلفنی در هفته با فرزندانش، قاسم و سلیمان که مقیم بریتانیا هستند، را صادر کرده بود.[1][6]
خان نوشت: «هیچکس در این زندان حق ندارد با من کلمهای سخن بگوید؛ نه وقتی سلام میدهم و نه حتی زمانی که آیهای از قرآن تلاوت میکنم.» او هدف کلی این رفتارها را تضعیف سیستماتیک سلامت روانی و جسمانی خود توصیف کرده است.[3][6]
آزمونی پیش روی دستگاه قضایی
انتشار این نامه فشاری سنگین بر ساختار نوین قضایی پاکستان وارد میکند. این دادخواهی دادگاه عالی قانون اساسی و دیوان عالی را با این چالش مواجه ساخته که آیا میتوانند تصمیمات خود را در برابر ساختار قدرت اجرایی که مکرراً آنها را نادیده گرفته، به کرسی بنشانند یا خیر.[5][6]
تحلیلگران امور سیاسی معتقدند ماجرا از مجادلات حقوقی متعارف فراتر رفته است. حبیب اکرم، تحلیلگر سیاسی، یادآور میشود که هر دو نهاد دیوان عالی و دادگاه عالی اسلامآباد احکام روشنی برای ملاقات صادر کردهاند، اما سیستم اداری زندان به راحتی از تمکین به قانون امتناع میورزد.[5]
محکومیت دسامبر ۲۰۲۵ که به این انزوای سخت انجامید، به پرونده موسوم به «توشهخانه ۲» مربوط است. در این پرونده، خان و همسرش متهم شدند که سرویس جواهرات اعطایی از سوی ولیعهد عربستان را با قیمتی بسیار پایینتر از ارزش واقعی تملک کردهاند.[1][5]
علاوه بر پرونده توشهخانه، خان در شبکه گستردهای از دادرسیهای قضایی گرفتار است؛ از جمله اجرای حکم در پرونده فساد مالی ۱۹۰ میلیون پوندی و محاکمههای معوقه ذیل قانون ضدتروریسم که به تظاهرات گسترده ۹ مه ۲۰۲۳ مربوط میشود.[1][6]
به دنبال درز مفاد این نامه، کادر رهبری حزب تحریک انصاف اقدام به تشدید موضعگیریهای خود کرد. کمیته مرکزی این تشکل با انتشار بیانیهای، خواستار پایان فوری رفتاری شد که آن را «تلاش دولتی برای حذف فیزیکی از طریق محرومیت عامدانه پزشکی» نامید.[1][5]
نکات کلیدی
- عمران خان به قضات ارشد پاکستان هشدار داده که فشار خون او به ۱۹۳ جهش یافته و با خطر قریبالوقوع ایست قلبی و سکته مغزی روبهرو است.
- نخستوزیر پیشین تصریح کرد همسرش، بشری بی بی، در پی یک عمل جراحی پنهانی و بیتوجهی پس از آن، در معرض نابینایی کامل قرار دارد.
- خان تأکید دارد که مسئولان زندان از دسامبر ۲۰۲۵ او را ۲۲ ساعت در شبانهروز در انفرادی نگه داشته و ارتباطش را با خانواده قطع کردهاند.
- این دادخواهی فاش میکند که مسئولان زندان حکم ۲۸ مرداد دیوان عالی برای انتقال خان به بیمارستانی خصوصی را نادیده گرفتهاند.
آنچه نمیدانیم
- آیا دیوان عالی یا دادگاه عالی قانون اساسی که به تازگی شکل گرفته، برای اجرای احکام معطلمانده انتقال پزشکی مداخله خواهند کرد یا خیر.
- وضعیت دقیق بالینی بینایی بشری بی بی، چرا که هنوز به پزشکان مستقل اجازه معاینه و ثبت گزارش داده نشده است.
- چگونگی توجیه کادر اداری زندان در زیر پا گذاشتن توصیههای شفاف کمیسیون پزشکی رسمی درباره اصلاح شرایط حبس خان.
روند رویداد
اوت ۲۰۲۳
عمران خان در پی نخستین محکومیت خود در پرونده فساد مالی روانه زندان شد.
۲۰ دسامبر ۲۰۲۵
خان و بشری بی بی در پرونده «توشهخانه ۲» به ۱۷ سال زندان محکوم و به انفرادی منتقل شدند.
۱۰ فوریه ۲۰۲۶
سلمان صفدر در قامت مشاور امین دادگاه با خان دیدار کرد و متوجه کاهش ۸۵ درصدی دید چشم راست او شد.
آوریل ۲۰۲۶
بشری بی بی دچار جداشدگی شبکیه چشم شد و بدون تکمیل درمان پس از جراحی مخفیانه، به انفرادی بازگردانده شد.
۱۸ اوت ۲۰۲۶
دیوان عالی حکم انتقال دوساعته خان به بیمارستان شفا را صادر کرد؛ دستوری که هرگز اجرا نشد.
۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
فشار خون خان به مرز ۱۹۳ رسید؛ او موقتاً برای تزریق چشمی به بیمارستانی دولتی برده و فوراً بازگردانده شد.
۱۶ نوامبر ۲۰۲۶
تیم حقوقی خان نامه سرگشاده او به قضات عالی پاکستان درباره خطر مرگ در بازداشت را منتشر کرد.
- تیم حقوقی عمران خان
- معتقد است حکومت به عمد سلامت نخستوزیر پیشین را نادیده میگیرد تا اراده سیاسی او را در هم بشکند، و این اقدام را نقض آشکار حقوق بنیادین بشر و سرپیچی از احکام قضایی میداند.
- حقوقدانان مستقل
- این بحران را نشانه فروپاشی اقتدار قضایی میدانند و هشدار میدهند نادیدهگرفتن مستمر و بدون بازخواست دستورات عالیترین دادگاههای کشور توسط مسئولان زندان، استقلال قضایی را بیمعنا کرده است.
- مقامات دولتی
- تأکید دارند که کلیه مراقبتهای پزشکی لازم در چارچوب سازمان زندانها ارائه میشود و مراجعات بیمارستانی اخیر را نشانهای از پایبندی دولت به وظایف بهداشتی و درمانی قلمداد میکنند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- پزشکان مستقلی که برای ارزیابی بالینی وضعیت سلامت زندانیان اجازه دسترسی پیدا نکردهاند.
- سازمانهای مستقل حقوق بشری که وضعیت زندانها و شرایط نگهداری محبوسان در پاکستان را پایش میکنند.
منابع
[1]Dawnتیم حقوقی عمران خان'I may not return alive': In open letter to top judges, Imran pleads for medical treatment for him and Bushra Bibi
مطالعه در Dawn →
[2]The Washington Postتیم حقوقی عمران خانPakistan's imprisoned ex-leader Imran Khan appeals for urgent medical care
مطالعه در The Washington Post →
[3]The Indian Expressحقوقدانان مستقلImran Khan fears brain haemorrhage, cardiac arrest in jail; what he told Pakistan's top judges
مطالعه در The Indian Express →
[4]The New Indian Expressحقوقدانان مستقل'May not return alive': Former Pak PM Imran Khan warns Pakistan SC, seeks medical treatment
مطالعه در The New Indian Express →
[5]Al Jazeeraمقامات دولتیJailed Pakistan ex-PM Imran Khan writes to judges, seeks vital medical care
مطالعه در Al Jazeera →
[6]The Hinduتیم حقوقی عمران خانFormer Pakistan PM Imran Khan warns he may not 'return alive', seeks medical treatment for himself, wife
مطالعه در The Hindu →
بیشتر در اخبار و سیاست
مشاهده همه →دور زدن تحریمها
کانادا حکم اخراج امین یوسفیجم، افسر پیشین پلیس ایران را به اتهام دور زدن تحریمها صادر کرد
4 منبع
نهاد مرجعیت
درگذشت آیتالله شبیری زنجانی؛ پیامدهای ساختاری فقدان یک مرجع تقلید مستقل در قم
5 منبع
جامعه مدنی
چرا نهادهای مدنی قوی مهمتر از رهبران کاریزماتیک هستند؟
7 منبع
معمای امنیت
تله ساختاری معمای امنیت: چرا اقدامات دفاعی دولتها به تشدید تنش میانجامد
7 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





