هشدار دانشمندان درباره آسیب به یخ‌کره زمین و مسیر احیای آن در گزارش جدید سازمان ملل

برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد و ابتکار بین‌المللی اقلیم یخ‌کره در دوم نوامبر ۲۰۲۶ دو گزارش جامع و هشداردهنده منتشر کردند. این گزارش‌ها نشان می‌دهند که مناطق یخ‌زده جهان با نزدیک شدن به مرز گرمایش ۱.۵ درجه سانتی‌گراد، با آسیب‌های جبران‌ناپذیری روبرو هستند.[4][6]

این ارزیابی‌های علمی که با عناوین «وضعیت یخ‌کره ۲۰۲۶» و «عبور از مرز و یخ‌کره» منتشر شده‌اند، بر پیامدهای عبور موقت از این آستانه دمایی تمرکز دارند. دانشمندان تاکید می‌کنند که حتی یک عبور موقت و کوتاه‌مدت نیز عواقب بلندمدتی برای صفحات یخی و یخچال‌های طبیعی سیاره به همراه خواهد داشت.[4][6]

جیمز کرکهام، مشاور ارشد علمی در ابتکار بین‌المللی اقلیم یخ‌کره، در یک نشست خبری اعلام کرد که یخ‌کره یکی از حساس‌ترین اجزای سیستم اقلیمی زمین است. او هشدار داد که پیامدهای از دست رفتن این منابع یخی، تمام سیاره را از شهرهای ساحلی گرفته تا جوامع کوهستانی تحت تاثیر قرار می‌دهد.[1][2]

داده‌های جدید نشان می‌دهند که صفحات یخی قطبی که گرینلند و قطب جنوب را پوشانده‌اند، اکنون حدود شش برابر سریع‌تر از دهه ۱۹۹۰ در حال ذوب شدن هستند. این شتاب بی‌سابقه در از دست دادن یخ‌ها، از هم‌اکنون به افزایش قابل‌توجه و نگران‌کننده سطح آب دریاها در سراسر جهان کمک کرده است.[1][2]

پیامدهای عبور از مرز دمایی

بر اساس یافته‌های این گزارش‌ها، حتی اگر گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد محدود شود، بیش از نیمی از یخچال‌های طبیعی جهان از نظر تعداد ممکن است به طور کامل ناپدید شوند. این حجم گسترده از ذوب یخ‌ها، این باور نادرست را که عبور از هدف پاریس تا ۲ یا ۳ درجه قابل مدیریت است، باطل می‌کند.[1][3]

در کشور سوئیس به تنهایی، یخچال‌های طبیعی در طول تنها پنج سال گذشته حدود ۲۰ درصد از حجم کل یخ خود را از دست داده‌اند. این ناپدید شدن سریع به عنوان یک شاخص زنده و واقعی از تغییرات عمیقی عمل می‌کند که در محیط‌های مرتفع و کوهستانی در سطح جهانی در حال رخ دادن است.[4][5]

این ارزیابی‌ها خطرات شدیدی را برای یخچال‌های کوهستانی، به ویژه در منطقه هندوکش هیمالیا و آسیای مرکزی برجسته می‌کنند. این مناطق برای تامین آب میلیاردها نفر در پایین‌دست حیاتی هستند و از دست رفتن آن‌ها می‌تواند به کمبود شدید آب و بحران‌های امنیت غذایی منجر شود.[3][4]

در مناطقی مانند قفقاز، اسکاندیناوی، ایسلند و کوه‌های راکی در آمریکای شمالی، تنها ۱۸ تا ۳۵ درصد از یخی که در سال ۲۰۲۰ وجود داشت، پس از چند قرن در سطح گرمایش ۱.۵ درجه باقی خواهد ماند. انتظار می‌رود یخچال‌های عرض‌های جغرافیایی میانی به روند نزولی شدید خود برای چندین دهه ادامه دهند.[3][6]

ذوب شدن خاک منجمد (پرمافروست) یکی دیگر از نگرانی‌های عمده‌ای است که در این ارزیابی‌ها برجسته شده است. با ذوب شدن این لایه‌های یخی، مقادیر عظیمی از گازهای گلخانه‌ای ذخیره شده آزاد می‌شود که یک حلقه بازخورد خطرناک ایجاد کرده و گرمایش جهانی را بیش از پیش تسریع می‌کند.[4][5]

ذوب شدن خاک منجمد نه تنها دی‌اکسید کربن و متان را آزاد می‌کند، بلکه چشم‌انداز فیزیکی مناطق را نیز به طور اساسی تغییر می‌دهد. مناطقی که دهه‌ها پیش امن در نظر گرفته می‌شدند، اکنون به دلیل شیب‌های ناپایدار و افزایش خطر رانش زمین به مکان‌هایی به شدت پرخطر تبدیل شده‌اند.[5][6]

سقوط ویرانگر یخ و صخره در مرز نپال و چین در ماه اوت که به کشته شدن هزاران نفر انجامید، به عنوان یک نمونه بارز از این تاثیرات ذکر شده است. چنین رویدادهایی نشان می‌دهند که چگونه بی‌ثباتی یخ‌کره به طور مستقیم جان انسان‌ها و زیرساخت‌های حیاتی را تهدید می‌کند.[2][4]

مسیر بازگشت و امید به احیا

با وجود هشدارهای شدید، این گزارش‌ها یک مسیر روشن و عملی برای کاهش بدترین پیامدها ارائه می‌دهند. دانشمندان استدلال می‌کنند که بازگرداندن دمای جهانی به زیر ۱.۵ درجه و در حالت ایده‌آل به سمت ۱ درجه تا پایان قرن، با اراده سیاسی کافی همچنان امکان‌پذیر است.[2][6]

اقدام قاطع برای کاهش انتشار دی‌اکسید کربن به نصف تا سال ۲۰۳۰ می‌تواند روند احیای یخ‌های دریایی را در عرض چند دهه آغاز کند. علاوه بر این، این کاهش سریع می‌تواند به برخی از یخچال‌های کوهستانی اجازه دهد تا در طول قرن‌های آینده روند رشد مجدد خود را آغاز کنند.[4][6]

کاهش دما همچنین می‌تواند سرعت افزایش چند متری سطح آب دریاها را به میزان قابل‌توجهی کند کرده و تاثیرات آن را به جای چند قرن، در طول هزاران سال پخش کند. این بازه زمانی طولانی‌تر، به جوامع ساحلی آسیب‌پذیر در سراسر جهان زمان بسیار مورد نیاز برای سازگاری یا جابجایی را می‌دهد.[1][6]

نویسندگان گزارش «عبور از مرز و یخ‌کره» خاطرنشان می‌کنند که تقریباً به محض کاهش غلظت دی‌اکسید کربن در جو، دما نیز شروع به کاهش می‌کند. این واکنش فوری جوی، انگیزه قدرتمندی برای گذار فوری و همه‌جانبه از سوخت‌های فسیلی به سمت انرژی‌های پاک فراهم می‌کند.[4][6]

برای دستیابی به این هدف، انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای باید حداقل ۵ درصد در سال کاهش یابد و این روند باید فوراً آغاز شود. این گذار نیازمند توسعه سریع فناوری‌های انرژی تجدیدپذیر و باتری‌ها و در عین حال توقف تدریجی اتکا به زغال‌سنگ و نفت است.[2][5]

کارشناسان تاکید می‌کنند که حذف و ذخیره‌سازی پایدار دی‌اکسید کربن در کنار کاهش عمیق انتشار گازهای گلخانه‌ای کاملاً ضروری خواهد بود. اگر این اقدامات به طور موثر اجرا شوند، دمای زمین می‌تواند تا سال ۲۱۰۰ به ۱.۲ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیش از انقلاب صنعتی کاهش یابد.[4][6]

اهمیت اقدام فوری جهانی

اجماع علمی ارائه‌شده در این گزارش‌ها هیچ جایی برای تاخیر باقی نمی‌گذارد. بیل هیر، دانشمند اقلیم‌شناس و مدیرعامل موسسه «کلایمت آنالیتیکس»، هشدار داد که عبور از مرز دمایی برای یخ‌کره، زیست‌کره و توسعه انسانی به شدت خطرناک و غیرقابل پیش‌بینی است.[1][6]

این گزارش‌ها درست پیش از سی و یکمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تغییرات اقلیمی (COP31) در ترکیه منتشر شده‌اند تا بر مذاکرات جهانی تاثیر بگذارند. از مذاکره‌کنندگان خواسته شده است تا مسیرهای با «بالاترین جاه‌طلبی ممکن» را برای جلوگیری از بدترین سناریوها برای نسل‌های آینده اتخاذ کنند.[3][4]

نشست آینده در ترکیه یک نقطه عطف حیاتی برای سیاست‌گذاری بین‌المللی در زمینه اقلیم محسوب می‌شود. انتظار می‌رود رهبران جهان از این یافته‌های جدید برای ایجاد یک معماری قانونی و عملی جهت پاسخگویی و تسریع اقدامات اقلیمی در سطح ملی و بین‌المللی استفاده کنند.[3][4]

اگرچه پنجره فرصت برای جلوگیری کامل از عبور از مرز ۱.۵ درجه ممکن است بسته شده باشد، اما محدود کردن میزان و مدت زمان این عبور کاملاً در کنترل انسان است. هر کسری از درجه و هر سالی که در وضعیت عبور از مرز سپری شود، پیامدهای ویرانگرتری به همراه خواهد داشت.[2][5]

در نهایت، بقای مناطق یخ‌زده زمین به اقداماتی بستگی دارد که امروز برای کاهش انتشار کربن انجام می‌شود. پیام جامعه علمی کاملاً روشن است: ما نمی‌توانیم با نقطه ذوب یخ مذاکره کنیم، اما همچنان می‌توانیم با تصمیم‌گیری درست، آینده‌ای امن‌تر را برای سیاره خود انتخاب کنیم.[4][5]