جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ به ناوی پیلای، قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی اعطا شد

کمیته نوبل نروژ روز جمعه، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ (۹ اکتبر ۲۰۲۶)، جایزه صلح نوبل را به ناوانتم «ناوی» پیلای، حقوقدان ۸۵ ساله اهل آفریقای جنوبی اعطا کرد. این جایزه به پاس دهه‌ها تلاش او برای ترویج صلح، تقویت حقوق بین‌الملل و اطمینان از محاکمه عاملان جنایات جنگی و نسل‌کشی به وی اهدا شد.[2][5]

یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته نوبل نروژ، در مراسم اعلام این جایزه در اسلو تاکید کرد که تعهد پیلای به اصول حقوقی جهان‌شمول و قطب‌نمای اخلاقی محکم او، در طول یک حرفه طولانی ثابت بوده است. او پیلای را یکی از بزرگترین مدافعان اصول حقوقی بین‌المللی در عصر حاضر توصیف کرد.[5]

این انتخاب در یکصد و بیست و پنجمین سالگرد اهدای جوایز نوبل و از میان ۲۸۷ نامزد معرفی‌شده در سال جاری صورت گرفت. جایزه صلح نوبل که شامل یک مدال طلا و مبلغ ۱۲ میلیون کرون سوئد (حدود ۱.۲ میلیون دلار آمریکا) است، در تاریخ ۱۰ دسامبر در اسلو به این قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی اهدا خواهد شد.[3]

مسیر مبارزه با آپارتاید

ناوی پیلای در سال ۱۹۴۱ در یک خانواده هندی‌تبار تامیلی در دوران آپارتاید در شهر دوربان آفریقای جنوبی متولد شد. او در سال ۱۹۶۷ به عنوان نخستین زن غیرسفیدپوست در استان ناتال، دفتر وکالت خود را تأسیس کرد، زیرا به دلیل رنگ پوستش هیچ دفتر حقوقی حاضر به استخدام او نبود.[5]

او در دوران آپارتاید به عنوان وکیل مدافع فعالان ضد نژادپرستی فعالیت می‌کرد. در سال ۱۹۷۳، پیلای در یک پرونده حقوقی تاریخی موفق شد حق دسترسی به وکیل را برای زندانیان سیاسی در جزیره بدنام روبن، از جمله نلسون ماندلا، برنده پیشین جایزه صلح نوبل، تضمین کند.[2]

پس از فروپاشی نظام آپارتاید، پیلای در سال ۱۹۹۵ به عنوان نخستین زن رنگین‌پوست به عضویت دیوان عالی آفریقای جنوبی درآمد. کمیته نوبل در بیانیه خود تاکید کرد که یک رشته مشترک از کارهای اولیه او در دفاع از ماندلا تا خدمت به عنوان قاضی در دادگاه‌های کلیدی بین‌المللی وجود دارد.[5]

پیلای پنجمین شهروند آفریقای جنوبی است که موفق به دریافت جایزه صلح نوبل می‌شود. پیش از او چهره‌های تاریخی مانند آلبرت لوتولی، دزموند توتو، نلسون ماندلا و اف. دبلیو. دکلرک این جایزه را برای مبارزه با آپارتاید و گذار به دموکراسی دریافت کرده بودند، اما جایزه پیلای تمرکزی جهانی‌تر دارد.[2][3]

شکل‌دهی به حقوق کیفری بین‌المللی

حضور پیلای در عرصه جهانی با انتخاب او به عنوان قاضی دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا توسط مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۹۵ آغاز شد. او در فاصله سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ ریاست این دادگاه را بر عهده داشت و نقش کلیدی در توسعه رویه قضایی بین‌المللی ایفا کرد.[4]

در دوران ریاست او بر دادگاه رواندا، احکام پیشگامانه‌ای صادر شد که برای نخستین بار در تاریخ حقوق بین‌الملل، تجاوز جنسی را به عنوان جنایت علیه بشریت و در شرایطی خاص، به عنوان یکی از مصادیق نسل‌کشی به رسمیت شناخت. این احکام استانداردهای جدیدی برای محاکمه خشونت‌های مبتنی بر جنسیت ایجاد کرد.[1]

تصمیمات دادگاه رواندا تحت هدایت پیلای نشان داد که چگونه ابزارهای حقوقی می‌توانند به عنوان بازدارنده‌ای در برابر اعمال جنگی و خشونت‌آمیز عمل کنند. او با استقلال، تخصص و پایداری خود ثابت کرد که حتی در پیچیده‌ترین مناقشات قومی، عدالت کیفری می‌تواند فراتر از مرزهای ملی اعمال شود.[5]

پیلای سپس از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ به عنوان قاضی در دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه خدمت کرد. او پس از آن، به مدت شش سال از سپتامبر ۲۰۰۸ تا اوت ۲۰۱۴، سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد را بر عهده گرفت و صدای قربانیان را در نهادهای جهانی تقویت کرد.[2]

پیام سیاسی به مخالفان نهادها

اهدای جایزه صلح نوبل به پیلای در سال ۲۰۲۶، دارای پیامدهای سیاسی روشنی است. رئیس کمیته نوبل نروژ با اشاره به فشارهای فزاینده بر نهادهای حقوقی، تصریح کرد که این انتخاب قطعا پیامی به کسانی است که سیستم و نهادهای بین‌المللی را تضعیف می‌کنند.[3]

دیوان کیفری بین‌المللی در یک سال گذشته با فشارهای شدیدی از سوی دولت دونالد ترامپ در ایالات متحده مواجه بوده است. پس از صدور حکم جلب برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل در سال ۲۰۲۴، واشنگتن تحریم‌هایی را علیه کارکنان این دادگاه سازمان ملل اعمال کرد و اقدامات آن را نامشروع خواند.[3]

دولت ایالات متحده با متهم کردن دیوان کیفری بین‌المللی به هدف قرار دادن غیرمنصفانه آمریکا و متحد نزدیکش اسرائیل، تلاش کرده است تا صلاحیت این دادگاه را زیر سوال ببرد. دیوان کیفری در پاسخ، این تحریم‌ها را تلاشی برای آسیب رساندن به استقلال و کار بی‌طرفانه قضایی خود توصیف کرده است.[3]

پیلای همچنین ریاست کمیسیون تحقیق سازمان ملل در مورد سرزمین‌های اشغالی فلسطین را بر عهده داشت که سال گذشته نتیجه‌گیری کرد اسرائیل در نوار غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. به دنبال اعلام نام پیلای به عنوان برنده نوبل صلح، مقامات اسرائیلی به سرعت این تصمیم را محکوم کردند.[2][3]

واکنش‌ها و ادامه مسیر عدالت‌خواهی

سخنگوی کاخ سفید در واشنگتن نیز از تصمیم کمیته نوبل انتقاد کرد و مدعی شد که این کمیته با انتخاب یکی از منتقدان سرسخت اسرائیل، سیاست را بالاتر از صلح قرار داده است. این واکنش‌ها نشان‌دهنده شکاف عمیق میان نهادهای حقوقی بین‌المللی و برخی از قدرت‌های غربی در سال‌های اخیر است.

در مقابل، فولکر ترک، کمیسر عالی فعلی حقوق بشر سازمان ملل، این جایزه را کاملا شایسته توصیف کرد. او در ژنو گفت که در زمانه‌ای که حقوق بشر از جبهه‌های مختلف، به ویژه از سوی صاحبان قدرت‌های عظیم، مورد حمله قرار گرفته است، این جایزه اهمیت و معنای تکان‌دهنده‌ای دارد.[1][2]

ناوی پیلای که اکنون ۸۵ سال دارد، همچنان به عنوان قاضی در دیوان بین‌المللی دادگستری در پرونده اتهام نسل‌کشی علیه میانمار فعالیت می‌کند. او در واکنش به دریافت این جایزه و در پاسخ به این پرسش که چه زمانی از کار دست می‌کشد، تاکید کرد که قصد بازنشستگی ندارد.[2]

پیلای پس از شنیدن خبر پیروزی خود گفت که بدیهی است نمی‌تواند کار خود را در حمایت از اصول نورنبرگ متوقف کند. این جایزه، به گفته کمیته نوبل، یادآوری به جهان است که سنگ بنای یک جهان صلح‌آمیزتر، تقویت حقوق بین‌الملل و پاسخگو کردن قدرتمندان است.[3]

کمیته نوبل نروژ در بیانیه پایانی خود یادآوری کرد که نخستین جایزه صلح نوبل ۱۲۵ سال پیش اهدا شد و از همان زمان، اهمیت حل و فصل مناقشات از طریق حقوق بین‌الملل مورد تاکید قرار گرفت. جایزه امسال به پیلای، بازگشتی به همین آرمان اولیه و هشداری درباره فروپاشی نظم قانون‌محور است.[5]