نشت عظیم نفت از نفتکش تحریم‌شده به سواحل عمان رسید و ذخیره‌گاه دریایی را تهدید می‌کند

یک بحران زیست‌محیطی عظیم در دریای عرب در حال وقوع است، زیرا نفت ناشی از نفتکش زمین‌گیر شده کارولین بژنگی (Caroline Bezengi) رسماً به سواحل اصلی عمان رسیده است. این نفت خام سنگین پس از نشت کنترل‌نشده برای هفته‌ها، سواحل در امتداد مرکز خط ساحلی نزدیک رأس مدرکه را آلوده کرده و مقامات محیط زیست محلی را وادار به واکنش‌های فوری کرده است. این لکه نفتی که اولین بار در اواخر ماه ژوئن پس از به گل نشستن کشتی ظاهر شد، با سرعتی نگران‌کننده گسترش یافته است. تحلیل‌های اخیر تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که منطقه آلودگی اکنون مساحتی حدود ۲۰۰۰ کیلومتر مربع از آب را پوشش می‌دهد و به لکه‌های متعددی تقسیم شده که با جریان‌های اقیانوسی در حال حرکت هستند. وسعت این نشت، اقدامات اولیه مهار را تحت‌الشعاع قرار داده و آنچه را که به عنوان یک حادثه دریایی محلی آغاز شد، به یک فاجعه زیست‌محیطی گسترده تبدیل کرده که صدها کیلومتر از خط ساحلی بکر را تهدید می‌کند.[1][2]

کشتی در کانون این بحران، کارولین بژنگی ۲۵ ساله، نشان‌دهنده یک ریسک سیستمی رو به رشد در کشتیرانی جهانی است. این نفتکش به طور گسترده‌ای به عنوان بخشی از «ناوگان سایه» شناخته می‌شود؛ شبکه‌ای از کشتی‌های قدیمی و با نگهداری ضعیف که برای حمل نفت خام تحریم‌شده روسیه خارج از نظارت استاندارد بین‌المللی استفاده می‌شوند. این کشتی که حامل محموله‌ای بین ۸۰۰,۰۰۰ تا ۱ میلیون بشکه نفت تخمین زده می‌شود، در حال پیمودن یک مسیر پیچیده بود که در تاریخ ۸ ژوئن در سواحل یمن دچار انفجاری نامشخص شد. پس از انفجار، خدمه کشتی از آن خارج شدند و آن را رها کردند تا به طور سرگردان در خلیج عمان حرکت کند. در نهایت، این کشتی در نزدیکی جزایر الحلانیات به یک صخره برخورد کرد و به گل نشست، جایی که ضربات بی‌امان دریا شروع به شکافتن مخازن بار آن و آزاد کردن نفت خام در آب‌های اطراف کرد.[1][2][3]

محل به گل نشستن کشتی، پتانسیل تخریب زیست‌محیطی را به حداکثر رسانده است. مجمع‌الجزایر الحلانیات یک ذخیره‌گاه طبیعی دریایی تعیین شده است که به طور خاص برای حفاظت از برخی از حساس‌ترین و متنوع‌ترین اکوسیستم‌های منطقه تأسیس شده است. این جزایر به عنوان مکان‌های حیاتی لانه‌گذاری برای لاک‌پشت‌های دریایی در معرض خطر و پرندگان دریایی مهاجر عمل می‌کنند، در حالی که آب‌های اطراف آن زیستگاه جمعیتی نادر و متمایز ژنتیکی از نهنگ‌های گوژپشت دریای عرب است. سازمان‌های محیط زیست هشدار می‌دهند که نفت خام سنگین نه تنها صخره‌های مرجانی و علفزارهای دریایی را در کوتاه‌مدت خفه خواهد کرد، بلکه عمیقاً در رسوبات ساحلی نیز نفوذ خواهد کرد. این بقایای شیمیایی سمی می‌توانند برای دهه‌ها باقی بمانند و شبکه غذایی دریایی را از پایین به بالا مسموم کنند، انعطاف‌پذیری اکولوژیکی بلندمدت ذخیره‌گاه را به خطر انداخته و معیشت جوامع ماهیگیری محلی وابسته به این آب‌ها را تهدید کنند.[1][2][3]

تلاش‌ها برای نجات کشتی و مهار نشت نفت به دلیل ترکیبی از آب و هوای شدید و موانع حقوقی بی‌سابقه به شدت مختل شده است. این فاجعه همزمان با فصل سالانه موسمی خریف (Khareef) رخ داده است که بادهای شدید و امواج سنگین چهار متری به همراه دارد و دائماً به نفتکش بی‌ثبات ضربه می‌زند، که نزدیک شدن خدمه نجات را فوق‌العاده خطرناک می‌کند. پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی ناوگان سایه نیز بر خطرات فیزیکی افزوده است. از آنجایی که کارولین بژنگی خارج از ساختارهای نظارتی دریایی سنتی فعالیت می‌کند و فاقد بیمه غربی شناخته‌شده است، بسیج یک واکنش بین‌المللی مستلزم عبور از هزارتوی معافیت‌های تحریمی بود. تأخیرهای ناشی از این ابهامات حقوقی به نشت اجازه داد تا به صورت تصاعدی گسترش یابد و یک نقص آشکار در ایمنی دریایی جهانی را نمایان سازد، جایی که کشورهای ساحلی در برابر کشتی‌های بدون بیمه و بدون مقررات که در نزدیکی سواحل آنها فعالیت می‌کنند، آسیب‌پذیر رها شده‌اند.[1][3]

مقامات عمانی در تلاشی ناامیدانه برای کاهش خسارات، تیم‌های واکنش تخصصی، هواپیماهای نظارتی و بوم‌های مهار را برای محافظت از مناطق ساحلی بسیار حساس و زیرساخت‌های حیاتی مستقر کرده‌اند. خدمه نجات بین‌المللی، با هماهنگی شرکت‌های مدیریت ریسک دریایی، اکنون در حال تلاش برای انجام کار پرمخاطره تثبیت کشتی و آماده‌سازی برای تخلیه محموله باقی‌مانده هستند. با این حال، پنجره زمانی برای یک مداخله موفق به سرعت در حال بسته شدن است. کارشناسان دریایی هشدار می‌دهند که بدنه قدیمی کارولین بژنگی تحت فشار ساختاری عظیمی ناشی از امواج موسمی قرار دارد. اگر کشتی قبل از انتقال ایمن صدها هزار بشکه نفت باقی‌مانده متلاشی شود، منطقه می‌تواند با یک فاجعه زیست‌محیطی مهارنشدنی که با نشت اکسون والدز در سال ۱۹۸۹ رقابت می‌کند، مواجه شود و چشم‌انداز اکولوژیکی دریای عرب را برای همیشه تغییر دهد.[1][2][3]

این فاجعه همچنین بحث‌های جدیدی را در مورد اجرای قوانین بین‌المللی دریایی برانگیخته است. با ادامه رشد ناوگان سایه در پاسخ به تحریم‌های جهانی، حوادثی مانند به گل نشستن کارولین بژنگی بر نیاز فوری به یک چارچوب بین‌المللی هماهنگ برای رسیدگی به خطرات زیست‌محیطی ناشی از این کشتی‌های سرکش تأکید می‌کند. بدون نظارت سخت‌گیرانه‌تر و مکانیزم‌های شفاف برای پاسخگویی، کشورهای ساحلی همچنان بار سنگین پیامدهای اکولوژیکی و اقتصادی ناشی از صنعتی سایه را که تقریباً با مصونیت فعالیت می‌کند، متحمل خواهند شد.[1][3]

در حال حاضر، تمرکز فوری بر روی وظیفه عظیم مهار و پاکسازی باقی مانده است. در حالی که نفت همچنان به ساحل می‌رسد، داوطلبان محلی و گروه‌های محیط زیست در کنار سازمان‌های دولتی برای نجات حیات وحش آلوده و پاکسازی سواحل کار می‌کنند. بازیابی بلندمدت ذخیره‌گاه دریایی الحلانیات احتمالاً سال‌ها، اگر نگوییم دهه‌ها، طول خواهد کشید و به عنوان یادآوری تلخی از پیامدهای ویرانگر تلاقی درگیری‌های ژئوپلیتیکی و آسیب‌پذیری‌های زیست‌محیطی عمل می‌کند.[2][3]

جامعه بین‌المللی با دقت وضعیت را زیر نظر دارد و بسیاری خواستار تحقیقات قوی در مورد شرایط پیرامون انفجار اولیه و رها شدن متعاقب کشتی هستند. یافته‌های چنین تحقیقی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای تنظیم مقررات آینده ناوگان سایه و حفاظت از اکوسیستم‌های دریایی آسیب‌پذیر در سراسر جهان داشته باشد.[1][3]