پیروزی تاریخی لولا در برزیل؛ چرا بازگشت چپ‌گرایان برای آمازون و دموکراسی حیاتی بود؟

پیروزی لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۶ برزیل، تنها یک پیروزی انتخاباتی نیست؛ بلکه سدی محکم در برابر بازگشت راست افراطی و تضمینی برای بقای جنگل‌های آمازون است. او با کسب ۵۱.۷۵ درصد آرا در برابر ۴۸.۲۵ درصد آرای فلاویو بولسونارو، توانست برای چهارمین بار سکان هدایت بزرگ‌ترین دموکراسی آمریکای لاتین را در دست بگیرد.[1]

این بازگشت سیاسی در تاریخ مدرن برزیل بی‌سابقه است. لولا که در دور نخست انتخابات در اوایل اکتبر از رقیب ۴۵ ساله خود عقب افتاده بود، توانست در دور دوم با اختلاف حدود ۴.۴ میلیون رأی پیروز شود. این نخستین بار از سال ۱۹۸۹ است که نامزد شکست‌خورده در دور اول، در دور دوم به پیروزی می‌رسد.[1][3]

اهمیت این پیروزی زمانی روشن‌تر می‌شود که به کارنامه محیط‌زیستی دولت لولا نگاه کنیم. از زمان بازگشت او به قدرت در سال ۲۰۲۳، تخریب جنگل‌های بارانی آمازون به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسیده است. تنها در سال گذشته، میزان جنگل‌زدایی ۴۲ درصد کاهش یافت و فعالان محیط‌زیست را نسبت به آینده امیدوار کرد.[2]

در دوران ریاست‌جمهوری ژائیر بولسونارو بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳، تخریب جنگل‌ها حدود ۶۰ درصد افزایش یافت و بیش از ۴۵ هزار کیلومتر مربع از آمازون پاکسازی شد. سازمان «گرین‌پیس» برزیل با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که نتیجه انتخابات ۲۰۲۶، تعهد به حفاظت از آمازون و مبارزه با تغییرات اقلیمی را حفظ می‌کند.[2]

سایه سنگین راست افراطی و واکنش‌ها

با وجود اعلام رسمی نتایج توسط دادگاه عالی انتخاباتی برزیل، فلاویو بولسونارو همچنان از پذیرش شکست امتناع می‌کند. او با اشاره به تصمیم لحظه آخری دادگاه برای تمدید دو ساعته زمان رأی‌گیری، در جمع هوادارانش گفت: «نمی‌توان این نتایج را پذیرفت. من خواستار لغو این انتخابات خواهم شد.»[3]

ژائیر بولسونارو که اکنون به اتهام طراحی کودتای نظامی برای ماندن در قدرت در حال گذراندن حکم ۲۷ سال زندان است، امید زیادی به پیروزی پسرش داشت. پیروزی فلاویو می‌توانست راه را برای آزادی او و بازگشت متحدانش به ساختار قدرت هموار کند، اما رأی‌دهندگان برزیلی مسیر دیگری را برگزیدند.[1][3]

این انتخابات پیامدهای بین‌المللی گسترده‌ای نیز به همراه دارد. لولا همواره یکی از منتقدان صریح سیاست‌های دونالد ترامپ بوده است. پیروزی او ضربه‌ای جدی به تلاش‌های محافظه‌کاران برای گسترش نفوذ در آمریکای لاتین محسوب می‌شود و برزیل را به عنوان یک وزنه تعادل در برابر جریان‌های راست‌گرای افراطی حفظ می‌کند.

با این حال، مسیر پیش روی لولا هموار نخواهد بود. او در حالی دوره چهارم ریاست‌جمهوری خود را از ۵ ژانویه ۲۰۲۷ آغاز می‌کند که با کنگره‌ای به شدت محافظه‌کار روبه‌رو است. خانواده بولسونارو در انتخابات پارلمانی اخیر موفقیت‌های چشمگیری کسب کردند و همسر ژائیر بولسونارو به سنا راه یافت.[3]

چالش‌های اقتصادی و دوقطبی سیاسی

لولا در آستانه ۸۱ سالگی باید کشوری را اداره کند که به شدت دچار دوقطبی سیاسی است. او در سخنرانی پیروزی خود در میان هوادارانش در سائوپائولو تأکید کرد که قصد دارد شیوه حکمرانی در کشور را تغییر دهد. غلبه بر شکاف‌های عمیق اجتماعی نیازمند اصلاحات ساختاری و جلب اعتماد مخالفان است.[1]

بازارهای مالی نیز واکنش‌های محتاطانه‌ای به این نتیجه نشان داده‌اند. پیش از دور دوم، سرمایه‌گذاران با پیش‌بینی پیروزی احتمالی بولسونارو، به سمت تقویت ارزش پول ملی حرکت کرده بودند. اکنون لولا باید به بازارها اطمینان دهد که برنامه‌های توسعه اجتماعی او به قیمت افزایش غیرقابل کنترل بدهی‌های دولتی تمام نخواهد شد.[1]

از سوی دیگر، تمدید دو ساعته رأی‌گیری که با دستور قاضی دادگاه عالی انجام شد، بهانه‌ای به دست مخالفان داده است. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که گزارش‌هایی مبنی بر کمبود اتوبوس و مشکلات حمل‌ونقل در مناطق شمال شرقی برزیل، که پایگاه اصلی حامیان لولا محسوب می‌شود، منتشر شد.

متحدان بولسونارو این اقدام را یک «کودتای قضایی» نامیده‌اند، در حالی که حامیان لولا آن را تضمینی برای حق رأی شهروندان مناطق محروم می‌دانند. این تنش‌ها نشان می‌دهد که نهادهای دموکراتیک برزیل همچنان تحت فشار شدیدی قرار دارند و مشروعیت آن‌ها به طور مداوم از سوی جریان راست افراطی به چالش کشیده می‌شود.[3]

چشم‌انداز آینده و نقش جهانی برزیل

در سطح جهانی، پیروزی لولا با استقبال گسترده رهبران محیط‌زیست مواجه شده است. گلن هوروویتز، مدیرعامل سازمان جهانی حمایت از طبیعت، در واکنش به این پیروزی نوشت: «زنده باد آمازون، سرادو، پانتانال و همه طبیعت برزیل!» حفظ آمازون برای تنظیم آب‌وهوای کل سیاره زمین حیاتی است.[2]

لولا در کمپین انتخاباتی خود بارها تأکید کرد که این رقابت، مسئله استقلال و حاکمیت ملی است. او انتخاب بین خود و بولسونارو را انتخابی میان احترام به پرچم برزیل و تبعیت از سیاست‌های خارجی ایالات متحده دانست. این رویکرد ملی‌گرایانه چپ، توانست بخش مهمی از طبقه کارگر را با او همراه کند.[3]

پیروزی لولا نشان داد که دموکراسی برزیل، با وجود تمام بحران‌های سال‌های اخیر، هنوز توانایی ترمیم خود را دارد. او توانست با بسیج جوانان، دانشجویان و طبقات فرودست، ائتلافی بسازد که در برابر ماشین تبلیغاتی راست افراطی مقاومت کند و مسیر سیاسی کشور را تغییر دهد.[1][3]

اکنون پرسش اصلی این است که آیا لولا می‌تواند در چهار سال آینده، علاوه بر حفظ دستاوردهای محیط‌زیستی، رشد اقتصادی پایدار ایجاد کند؟ موفقیت او در این مسیر، نه تنها آینده برزیل، بلکه سرنوشت جریان‌های پیشرو و چپ‌گرا در سراسر آمریکای لاتین را رقم خواهد زد.[1][2]

یکی از مهم‌ترین آزمون‌های دولت جدید، نحوه تعامل با نیروهای مسلح و نهادهای امنیتی خواهد بود. نفوذ تفکرات راست‌گرایانه در میان افسران رده میانی همچنان یک چالش امنیتی پنهان برای دولت او محسوب می‌شود و لولا باید با احتیاط ساختارهای نظامی را مدیریت کند.[1][3]

برزیل امروز کشوری است که نیمی از آن خواهان تغییرات رادیکال و نیمی دیگر نگران از دست رفتن ارزش‌های سنتی هستند. لولا داسیلوا با کوله‌باری از تجربه نیم قرن فعالیت سیاسی، باید نشان دهد که می‌تواند این جامعه چندپاره را به سوی ثبات و توسعه پایدار هدایت کند.[1]