پیشتازی فلاویو بولسونارو از لولا در دور اول؛ انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل به دور دوم کشیده شد

طبق قوانین انتخاباتی برزیل، نامزد ریاست‌جمهوری برای پیروزی قطعی نیازمند کسب بیش از ۵۰ درصد آرای صحیح است. روز یکشنبه هیچ‌یک از دو نامزد پیشتاز به این حد نصاب دست نیافتند و بدین ترتیب رقابت میان سناتور راست‌گرا فلاویو بولسونارو و رئیس‌جمهور مستقر، لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، به دور دوم کشیده شد.[2]

با شمارش ۹۹٫۹ درصد صندوق‌ها، بولسونارو با کسب ۴۷ درصد آرا، معادل ۵۶٫۱ میلیون رأی، در جایگاه نخست قرار گرفت. لولا نیز با ۴۵٫۱ درصد آرا، یعنی ۵۳٫۸ میلیون رأی، در رتبه دوم ایستاد.[1]

این دو چهره سیاسی در دور دوم انتخابات که برای ۲۵ اکتبر برنامه‌ریزی شده است، رودرروی یکدیگر قرار می‌گیرند. فاصله حدود ۲٫۳ میلیون رأی میان آن‌ها، خلاف پیش‌بینی نظرسنجی‌ها بود که همواره پیشتازی نسبی رئیس‌جمهور ۸۰ ساله را نوید می‌دادند.[1][2][3]

برخلاف پیش‌بینی نظرسنجی‌ها

در عوض، بولسوناروی ۴۵ ساله با بهره‌برداری از نارضایتی عمومی نسبت به هزینه‌های زندگی و خشونت‌های شهری جایگاه نخست را از آن خود کرد. او تا پیش از آنکه پدرش، ژائیر بولسونارو رئیس‌جمهور پیشین، او را به عنوان وارث سیاسی خود معرفی کند، سناتوری کمتر شناخته‌شده به شمار می‌رفت.[1][3]

بولسوناروی پدر در حال حاضر دوره محکومیت ۲۷ ساله خود را به جرم طراحی کودتا پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۲ سپری می‌کند؛ امری که راه را برای هدایت جناح محافظه‌کار توسط پسرش هموار ساخت. فلاویو بولسونارو در جمع حامیانش در برازیلیا مشارکت پرشور مردم را ستود و این نتیجه را نقطه عطفی در صحنه سیاسی کشور خواند.[1][3]

بولسونارو گفت: «لولا در هفت انتخابات ریاست‌جمهوری جنگیده است. دغدغه او قدرت است، اما دغدغه من آینده برزیل است.» هم‌زمان در سائوپائولو، لولا اذعان کرد که شب دشواری برای حزب کارگران رقم خورده و نتیجه کمتر از انتظارات بوده است.[1][2]

لولا خطاب به هوادارانش گفت: «نتیجه اغلب غیرمنتظره است. هیچ‌کس به تمام آنچه می‌خواهد نمی‌رسد.» او اعلام کرد که کارزار جدید بلافاصله آغاز خواهد شد و به رأی‌دهندگان هشدار داد که پیروزی رقیب، آینده کشور را در بی‌ثباتی و نااطمینانی عمیق فرو خواهد برد.[2]

موج پیروزی محافظه‌کاران

موج پیروزی‌های جناح راست فراتر از رقابت ریاست‌جمهوری رفت و موازنه قوا را در کنگره ملی دگرگون ساخت. احزاب محافظه‌کار، به رهبری حزب لیبرالِ بولسونارو، در آستانه دستیابی به اکثریت کرسی‌ها در هر دو مجلس سنا و نمایندگان قرار دارند.[2][3]

خاندان بولسونارو در سراسر کشور چندین پیروزی شاخص به دست آوردند. میشل بولسونارو، بانوی اول سابق و نامادری فلاویو، کرسی مجلس سنا را از حوزه پایتخت (ناحیه فدرال) تصاحب کرد.[1][3]

برادران او، کارلوس و ژائیر رنان نیز به ترتیب موفق به کسب کرسی در سنا و مجلس نمایندگان شدند. در سائوپائولو، پرجمعیت‌ترین و مهم‌ترین ایالت اقتصادی برزیل، تارسیسیو د فریتاس، وزیر سابق زیرساخت‌ها، بار دیگر به عنوان فرماندار انتخاب شد.[1]

از میان ۵۴ کرسی مورد رقابت در سنا، ۳۴ کرسی نصیب نامزدهای هم‌پیمان با جناح راست یا راست افراطی شد. نتایج سنا وزن سیاسی فوق‌العاده‌ای دارد، چرا که سناتورها از اختیارات انحصاری برای استیضاح قضات دیوان عالی برخوردارند.[1]

نبرد بر سر آرای میانه

برکناری قضات مشخصی از دیوان عالی، یکی از مطالبات اصلی پایگاه حامیان بولسونارو از زمان محکومیت رئیس‌جمهور پیشین به اتهام دخالت در انتخابات بوده است. اکنون نامزدها سه هفته فرصت دارند تا حدود ۸ درصد از رأی‌دهندگانی را که به نامزدهای متفرقه رأی دادند، به سوی خود جذب کنند.[1]

دور دوم مشخص خواهد کرد که آیا لولا می‌تواند آرای میانه‌روها را منسجم کند یا موج تمایلات محافظه‌کارانه بولسونارو را به کرسی ریاست‌جمهوری خواهد رساند. بولسونارو به عنوان شانس اول وارد دور دوم می‌شود، به‌ویژه از آن رو که نامزدهای حذف‌شده به جناح راست گرایش دارند.[1][3]

رونالدو کایادو ۲٫۱ درصد و رنان سانتوس ۲٫۲ درصد آرا را کسب کردند و انتظار می‌رود پایگاه رأی آن‌ها به سمت اردوگاه بولسونارو متمایل شود. هر دو نامزد نهایی با نرخ مخالفت و عدم پذیرش بالایی در میان جامعه قطبی‌شده برزیل روبه‌رو هستند.[1][3]

لولا همچنان از حمایت پررنگی در مناطق کم‌درآمدتر شمال شرق و در میان رأی‌دهندگانی برخوردار است که برنامه‌های رفاهی او در دوره‌های گذشته را عامل نجات میلیون‌ها نفر از فقر می‌دانند. با این حال، بخش قابل توجهی از رأی‌دهندگان خواستار تغییر فوری وضعیت اقتصادی بودند.[1][3]

پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی

ایتالو آندراده دوس سانتوس، فروشنده ۳۱ ساله که به بولسونارو رأی داده است، گفت رأی او «بیش از آنکه برای فلاویو باشد، برای کنار زدن لولا» بوده است؛ رویکردی که نشان‌دهنده موج گسترده نارضایتی از ساختار حاکم است. ناظران بین‌المللی این انتخابات را به دقت زیر نظر دارند، چرا که پیامدهای آن خط‌مشی دیپلماتیک بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین را رقم خواهد زد.[1][4]

لولا تجارت چندجانبه و تعمیق روابط با چین را اولویت قرار داده، در حالی که پیروزی بولسونارو احتمالاً نزدیکی بیشتر برزیل به ایالات متحده را در پی خواهد داشت. با وجود این همسویی فکری، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، تاکنون از اعلام حمایت رسمی از بولسونارو خودداری کرده است.[2][4]

این رویکرد نشان‌دهنده تغییری در رویه اخیر ترامپ در حمایت صریح از نامزدهای محافظه‌کار در آرژانتین، شیلی و کلمبیا است. ترامپ روز پنجشنبه گفت: «اوضاع را از نزدیک دنبال می‌کنم. برزیل کشور بسیار مهمی است. مردم فوق‌العاده‌ای دارد و این انتخابات سرنوشت‌ساز است.»[4]

فضای دیپلماتیک دوجانبه در پی وضع تعرفه‌های اخیر آمریکا بر کالاهای برزیلی و تحریم مقامات دخیل در پرونده قضایی بولسوناروی پدر، متشنج باقی مانده است. در ماه اوت، آژانس اطلاعات برزیل در گزارشی محرمانه خطر دخالت آمریکا در انتخابات را به سطح «بحرانی» ارزیابی کرده بود.[4]

با نزدیک شدن به موعد دور دوم در ۲۵ اکتبر، کارزارها توان خود را بر جلب نظر ۲۱ درصد از واجدان شرایطی متمرکز خواهند کرد که در دور نخست پای صندوق‌ها نیامدند. برنده نهایی در ۵ ژانویه زمام امور کشوری دوپاره و اقتصادی با چالش‌های پیچیده را به دست خواهد گرفت.[1][2]