پیشروی نیروهای دولتی یمن در باب‌المندب با پشتیبانی ائتلاف سعودی و عقب‌نشینی حوثی‌ها

روز دوشنبه ۵ اکتبر ۲۰۲۶، نیروهای ارتش یمن با پشتیبانی ائتلاف تحت رهبری عربستان، خطوط دفاعی حوثی‌ها را در بخش ذباب در هم شکسته و به‌سوی کرانه‌های شرقی تنگه باب‌المندب پیشروی کردند. این حمله هماهنگ زمینی، عمده‌ترین دگرگونی میدانی در طول بیش از یک سال گذشته در سواحل دریای سرخ به شمار می‌رود.[2][4]

این تهاجم پس از هفته‌ها تقویت قوا صورت گرفت؛ بازه‌ای که طی آن ریاض نزدیک به ۱۰۰ هزار نیروی هم‌پیمان را برای شکستن تسلط حوثی‌ها بر این گذرگاه دریایی حساس بسیج کرد. یگان‌های دولتی ظرف ۴۸ ساعت درگیری سنگین توانستند نزدیک به ۳۰ کیلومتر در مناطق مورد مناقشه پیشروی کنند.[1][3]

نیروهای حوثی که از سال ۲۰۱۴ ارتفاعات راهبردی مشرف بر تنگه را در دست داشتند، برای متوقف ساختن این پیشروی به پرتاب موشک‌های هدایت‌شونده ضدتانک و استفاده از دسته‌های پهپادی روی آوردند. شبکه الجزیره از تبادل سنگین آتش توپخانه در نزدیکی شهر ساحلی مخا خبر داد؛ رویدادی که با دستور فرماندهان حوثی برای اعزام نیروهای کمکی از حدیده به‌سمت جنوب هم‌زمان بود.

سرتیپ عبده عبدالله مجلی، سخنگوی ارتش یمن، شامگاه دوشنبه در گفتگو با عرب نیوز اعلام کرد: «نیروهای ما ارتفاعات اصلی ذباب را تثبیت کرده‌اند و سکوهای پرتاب موشک حوثی‌ها را به‌طور مؤثر از دیدرس مستقیم خطوط کشتیرانی عقب رانده‌اند.»[2]

تأمین امنیت آبراهه راهبردی

تنگه باب‌المندب، آبراهه‌ای با عرض ۲۰ مایل که یمن را از جیبوتی جدا می‌کند، دروازه ورود به کانال سوئز است. روزانه حدود ۱۲ درصد از کل تجارت دریایی جهان و ۴.۸ میلیون بشکه نفت خام از این گذرگاه راهبردی عبور می‌کند.[4][5]

شبه‌نظامیان حوثی طی ده ماه گذشته با استقرار در ارتفاعات ساحلی، کشتی‌های تجاری را با موشک‌های بالستیک ضدکشتی و پهپادهای انتحاری هدف قرار دادند. این حملات شرکت‌های بزرگ کشتیرانی را وادار کرد مسیر خود را به سمت دماغه امید نیک تغییر دهند؛ مسیری که مسافت سفرهای تجاری آسیا به اروپا را ۴۰۰۰ مایل دریایی طولانی‌تر می‌کند.[4][5]

مؤسسه مطالعات جنگ گزارش داد که راندن سکوهای پرتاب حوثی‌ها به عمق خشکی، زاویه هدف‌گیری آنها را محدود می‌کند. جابه‌جایی خط نبرد حتی به اندازه ۱۵ کیلومتر به‌سمت شرق، این شبه‌نظامیان را ناچار می‌سازد برای هدف گرفتن شناورهای متحرک به تسلیحات دوربردتر و با دقت کمتر اتکا کنند.[5]

جان دریک، کارشناس امنیت دریایی، به رویترز گفت: «این دگرگونی بنیادین در معادلات امنیتی ساحل است. اگر دولت یمن بتواند این عوارض جغرافیایی را حفظ کند، تهدید فیزیکی مستقیم علیه خطوط ترانزیت به‌شدت کاهش خواهد یافت.»[4]

پاسخ نظامی حوثی‌ها

رهبری حوثی‌ها در صنعا ادعاهای ارضی ارتش یمن را پیشروی‌هایی گذرا خواند و رد کرد. بیانیه‌ای که از شبکه تلویزیونی المسیره وابسته به حوثی‌ها پخش شد، ادعا کرد واحدهای دفاع ساحلی این جنبش توانسته‌اند حمله چندمحوره نیروهای ائتلاف را دفع کنند.

یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، اعلام کرد نیروهای آنها تلفات سنگینی به یگان‌های وابسته به ائتلاف وارد آورده‌اند. وی هشدار داد هر شناور تجاری خارجی که بکوشد در پوشش عملیات نظامی ائتلاف از تنگه عبور کند، همچنان هدفی مشروع قلمداد خواهد شد.

ناظران منطقه‌ای گزارش می‌دهند حوثی‌ها مسیرهای ساحلی منتهی به تنگه را به‌شدت مین‌گذاری کرده‌اند که این امر خطوط تدارکاتی دولت را با دشواری روبه‌رو می‌کند. گردان‌های مهندسی ارتش یمن در حال حاضر در تلاش‌اند معبری امن برای پیشروی یگان‌های مکانیزه باز کنند.[1][3]

این تهاجم با پشتیبانی هوایی گسترده ائتلاف به رهبری عربستان سعودی همراه بود. جنگنده‌های ائتلاف طی روزهای یکشنبه و دوشنبه بیش از ۴۰ حمله هوایی علیه انبارها و مراکز فرماندهی حوثی‌ها در استان‌های تعز و حدیده انجام دادند.[2][3]

پیامدهای اقتصادی و دیپلماتیک نبرد

پیروزی یا شکست در عملیات باب‌المندب پیامدهای بی‌درنگی بر زنجیره تأمین جهانی دارد. در اوایل سال ۲۰۲۶، نرخ بیمه خطرات جنگی برای عبور از دریای سرخ به ۱.۵ درصد ارزش بدنه کشتی جهش یافت، در حالی که پیش از آغاز حملات این رقم ۰.۰۵ درصد بود.[4][5]

بازارهای انرژی در اروپا و آسیا محتاطانه به این تحولات واکنش نشان دادند. قیمت معاملات آتی نفت برنت صبح دوشنبه با ۴۵ سنت کاهش به ۷۸.۱۰ دلار در هر بشکه رسید که بیانگر خوش‌بینی خفیف بازار به تثبیت این مسیر حیاتی انتقال انرژی است.[4]

کانال‌های دیپلماتیک همچنان تضعیف شده‌اند. هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل متحد، هفته گذشته هشدار داد تشدید درگیری‌ها در سواحل دریای سرخ می‌تواند آتش‌بس شکننده‌ای را که از سال ۲۰۲۲ جنگ داخلی یمن را عملاً متوقف کرده بود، به ورطه نابودی بکشاند.[5]

یک دیپلمات غربی که نخواست نامش فاش شود به میدل ایست آی گفت: «جامعه جهانی خواهان امنیت مسیرهای کشتیرانی است، اما آغاز دوباره یک جنگ زمینی همه‌جانبه می‌تواند بحران انسانی فاجعه‌باری در حدیده رقم بزند.»[1]

مراحل بعدی عملیات میدانی

نیروهای ارتش یمن اکنون با چالش تثبیت مواضع در مناطق تازه‌تصرف‌شده در برابر پاتک‌های محتمل حوثی‌ها مواجه هستند. دفاع از اراضی بخش ذباب به‌دلیل دشت‌های باز ساحلی و ارتفاعات ناهموار شرقی بسیار دشوار است.[3][5]

گزارش‌ها حاکی است فرماندهان ائتلاف در تدارک پیشروی ثانویه‌ای از سمت جنوب هستند تا به یگان‌های مستقر در ارتفاعات ملحق شوند. در صورت تحقق، این مانور عملاً خطوط مواصلاتی حوثی‌ها در امتداد بزرگراه ساحلی را قطع خواهد کرد.[2]

روزهای آینده پایداری بسیج ۱۰۰ هزار نفری ائتلاف تحت رهبری عربستان را محک خواهد زد. اگرچه رخنه اولیه غافلگیری تاکتیکی به همراه داشت، حوثی‌ها همچنان از توانمندی‌های نامتقارن قابل‌توجهی چون پرتابگرهای متحرک موشکی پنهان‌شده در مناطق کوهستانی برخوردارند.[5]

تا زمانی که نیروهای دولتی نتوانند منطقه حائل پایدار و مستحکمی ایجاد کنند، باب‌المندب همچنان گذرگاهی ناامن خواهد بود. ثبات بلندمدت دریای سرخ منوط به آن است که متحدان ریاض دستاوردهای روز دوشنبه را به واقعیتی ماندگار بر روی زمین تبدیل کنند.[4][5]