قزاقستان زیرساخت‌های پردازشی خود را برای توسعه بومی هوش مصنوعی گسترش می‌دهد

قزاقستان در حال توسعه سریع قابلیت‌های حاکمیتی خود در حوزه هوش مصنوعی است و ساخت ابرپروژه «دره دیتاسنتر» (Data Center Valley) در شهر اکیباستوز را آغاز کرده است. این تاسیسات عظیم با هدف رسیدن به ظرفیت پردازشی یک گیگاوات طراحی شده تا این کشور را به قطب اصلی فناوری در آسیای مرکزی تبدیل کند.[1][2]

این تغییر مسیر استراتژیک نشان‌دهنده تلاش جدی آستانه برای عبور از یک اقتصاد سنتی مبتنی بر استخراج و صادرات انرژی و مواد معدنی است. با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های پردازشی پیشرفته، قزاقستان قصد دارد به جای خام‌فروشی، قدرت محاسباتی خام و خدمات دیجیتال ابری را به عنوان محصول اصلی و باارزش خود به بازارهای جهانی و منطقه‌ای عرضه کند.[1][5]

ژاسلان مادیف، معاون نخست‌وزیر و وزیر هوش مصنوعی قزاقستان، در بازدید اواسط اکتبر از این سایت تایید کرد که فاز اول این پروژه با ظرفیت ۵۰ مگاوات در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۷ به بهره‌برداری می‌رسد. این طرح با مشارکت غول‌های فناوری مانند انویدیا و فایربِرد (Firebird AI) و با سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در حال اجراست.[1][2]

مزیت انرژی ارزان و پایدار

مزیت اصلی این منطقه، دسترسی به برق بسیار ارزان نیروگاه زغال‌سنگی GRES-1 اکیباستوز است که هزینه آن تنها ۲.۵ سنت آمریکا به ازای هر کیلووات‌ساعت برآورد می‌شود. این انرژی ارزان، توان مورد نیاز هزاران پردازنده گرافیکی پیشرفته را برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ و پردازش‌های سنگین تامین خواهد کرد.[1][2]

برای شرکت‌های بین‌المللی که همواره با هزینه‌های سرسام‌آور و نوسانات قیمت انرژی در اروپا و آمریکای شمالی مواجه هستند، این تعرفه پایین یک جذابیت بی‌نظیر و رقابتی محسوب می‌شود. مقامات دولتی تاکید کرده‌اند که در کنار این برق ارزان، سیستم‌های خنک‌کننده پیشرفته و فناوری‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی نیز برای رعایت دقیق استانداردهای زیست‌محیطی در این دیتاسنترها به کار گرفته خواهد شد.[1]

شرکت قزاق‌تلکام (Kazakhtelecom) به عنوان اپراتور ملی، هم‌اکنون استقرار ۴۰۰ پردازنده NVIDIA H200 و ۴۸۰ پردازنده B300 را در شهرهای آستانه و آلماتی آغاز کرده است. این سخت‌افزارها زیربنای اولیه برای توسعه برنامه‌های کاربردی بومی و ارائه خدمات ابری به استارتاپ‌های منطقه را پیش از تکمیل پروژه اصلی فراهم می‌کنند.[3]

بغداد موسین، رئیس هیئت‌مدیره قزاق‌تلکام، در جریان این بازدید گفت: «سال‌هاست که قزاقستان در درجه اول به عنوان کشوری غنی از منابع طبیعی شناخته می‌شود. اما راه‌اندازی این دره دیتاسنتر، ظرفیت محاسباتی لازم برای پشتیبانی از شرکت‌های بین‌المللی را فراهم کرده و مشاغل تخصصی جدیدی ایجاد می‌کند.»[1]

چشم‌انداز منطقه‌ای و اقتصاد توکنی

دولت قزاقستان در حال حرکت به سمت یک «اقتصاد توکنی» است که در آن پتانسیل محاسباتی کشور از طریق خدمات توکنیزه‌شده و قراردادهای دیجیتال به بازارهای جهانی عرضه می‌شود. این پلتفرم قرار است به پایه و اساسی برای راه‌حل‌های مقیاس‌پذیر در حوزه‌های شهر هوشمند، صنعت و مدیریت دولتی تبدیل شود.[4]

این توسعه گسترده پس از راه‌اندازی اولین ابررایانه ملی قزاقستان با همکاری شرکت اماراتی پریسایت (Presight) در اوایل سال جاری صورت می‌گیرد. قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان، سال ۲۰۲۶ را به عنوان «سال دیجیتالی‌سازی و هوش مصنوعی» نام‌گذاری کرده است تا روند گذار اقتصادی را در تمام سطوح جامعه تسریع بخشد.[2][6]

بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، قزاقستان ۱۸۶ مگاوات از ظرفیت دیتاسنترهای جدید خود را در سال ۲۰۲۷ وارد مدار خواهد کرد. در ادامه این روند توسعه، ۱۰۹ مگاوات دیگر نیز تا اواسط سال ۲۰۲۸ به این شبکه پردازشی عظیم افزوده می‌شود تا پاسخگوی تقاضای روزافزون شرکت‌های فناوری باشد.[2]

جهش مقیاس در این پروژه زیرساختی بسیار چشمگیر و بی‌سابقه است. اولژاس بکتنوف، نخست‌وزیر قزاقستان، پیشتر در یک نشست رسمی اعلام کرده بود که در حال حاضر تمام داده‌های دولتی این کشور تنها در یک دیتاسنتر کوچک ۶ مگاواتی در پایتخت ذخیره می‌شود. رسیدن از ظرفیت محدود ۶ مگاوات به یک گیگاوات، نشان‌دهنده عزم جدی آستانه برای ایجاد یک انقلاب زیرساختی تمام‌عیار است.[2]

تاثیر بر اکوسیستم استارتاپی

این زیرساخت عظیم نه تنها نیازهای داخلی دولت و دانشگاه‌ها را برآورده می‌کند، بلکه قزاقستان را در جایگاه صادرکننده قدرت پردازشی به کل منطقه اوراسیا قرار می‌دهد. با این سرمایه‌گذاری، آسیای مرکزی از یک مصرف‌کننده صرف فناوری، به یک بازیگر کلیدی در زنجیره تامین هوش مصنوعی تبدیل می‌شود.[2][5]

شرکت‌های بومی هوش مصنوعی نیز در حال توسعه ظرفیت‌های نرم‌افزاری خود بر بستر این سخت‌افزارهای جدید و قدرتمند هستند. به عنوان مثال، شرکت‌های inDrive و Pony.ai همکاری مشترک و گسترده‌ای را برای راه‌اندازی خدمات تاکسی‌های خودران (Robotaxi) در خیابان‌های آستانه آغاز کرده‌اند که به طور کامل بر روی پلتفرم‌های محاسباتی و حسگرهای پیشرفته انویدیا اجرا و مدیریت می‌شود.[3]

در نهایت، موفقیت این پروژه به توانایی قزاقستان در تامین پایدار برق، جذب سرمایه‌های بین‌المللی و تربیت نیروی کار متخصص بستگی دارد. اگر این برنامه‌ریزی‌ها طبق زمان‌بندی پیش برود، قزاقستان تا پایان دهه جاری میلادی به یکی از ده کشور برتر جهان در زمینه زیرساخت‌های فیزیکی هوش مصنوعی تبدیل خواهد شد.[2][5]

آموزش و توسعه نیروی انسانی

در کنار توسعه سخت‌افزاری، قزاقستان برنامه‌های گسترده‌ای برای آموزش نیروی انسانی متخصص تدارک دیده است. ادغام ابزارهای هوش مصنوعی در برنامه‌های درسی مدارس و دانشگاه‌ها، از جمله دانشگاه تحقیقاتی هوش مصنوعی، نشان می‌دهد که دولت به دنبال ایجاد یک پشتوانه انسانی قوی برای مدیریت این زیرساخت‌های پیچیده در آینده است.[5]

مدل همکاری با شرکت فایربِرد (Firebird) نیز در نوع خود جالب توجه است. در این مدل، نهادهای دولتی قزاقستان وظیفه تامین زمین، برق، سیستم‌های خنک‌کننده و اتصالات شبکه‌ای را بر عهده دارند، در حالی که فایربِرد تامین مالی زیرساخت‌های هوش مصنوعی از جمله خرید و نصب تراشه‌های گران‌قیمت را انجام می‌دهد.[2]

این تکاپوی تکنولوژیک تنها محدود به مرزهای قزاقستان نیست و یک رقابت مثبت و سازنده را در سراسر کشورهای آسیای مرکزی ایجاد کرده است. ازبکستان نیز با الگوبرداری از این مسیر توسعه، برنامه‌های بلندپروازانه‌ای را برای افزایش درآمدهای نرم‌افزاری مبتنی بر هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ آغاز کرده است که نشان‌دهنده بیداری تکنولوژیک در کل این منطقه در حال رشد است.[5]

با این حال، چالش‌های متعددی در مسیر اجرای کامل این ابرپروژه وجود دارد. تامین مالی پایدار برای فازهای بعدی، ایجاد چارچوب‌های قانونی شفاف برای حفاظت از داده‌ها، و مدیریت اثرات زیست‌محیطی ناشی از مصرف بالای زغال‌سنگ، از جمله مسائلی هستند که سیاست‌گذاران در آستانه باید برای آن‌ها راه‌حل‌های عملی پیدا کنند.[2][4]