ثبت ۹۶ زمین‌لرزه در ایران طی یک هفته؛ خراسان رضوی پرفعالیت‌ترین استان

بر اساس جدیدترین داده‌های رسمی منتشر شده از سوی مراجع علمی، در بازه زمانی ۲۱ تا ۲۷ شهریور ۱۴۰۵، شبکه گسترده لرزه‌نگاری ایران مجموعاً ۹۶ زمین‌لرزه را در نقاط مختلف و گسل‌های فعال کشور به ثبت رسانده است. این آمار که به صورت هفتگی پایش می‌شود، نشان‌دهنده تداوم فعالیت‌های طبیعی، پویایی زمین‌شناختی و تخلیه تدریجی انرژی در پوسته فلات ایران است که از منظر زلزله‌شناسی روندی کاملاً معمول ارزیابی می‌گردد.[1][2]

گزارش جامع شماره IRSC-WR194 که توسط کارشناسان مرکز لرزه‌نگاری کشوری وابسته به مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران تدوین و منتشر شده، جزئیات دقیقی از شدت و پراکندگی این لرزش‌ها ارائه می‌دهد. طبق اسناد و داده‌های این مرکز، اکثریت قریب به اتفاق این رویدادهای لرزه‌ای، یعنی دقیقاً ۸۶ زمین‌لرزه، قدرتی کمتر از ۳ در مقیاس امواج درونی زمین (ریشتر) داشته‌اند؛ لرزش‌های بسیار خفیفی که توسط انسان احساس نمی‌شوند و تنها توسط دستگاه‌های حساس لرزه‌نگار در ایستگاه‌های مختلف ثبت می‌گردند.[1][3]

در ادامه این طبقه‌بندی علمی، ۹ زمین‌لرزه با بزرگی بین ۳ تا ۴ ریشتر و تنها یک رویداد لرزه‌ای با قدرتی بین ۴ تا ۵ ریشتر در این بازه هفت روزه در سراسر کشور گزارش شده است. عدم ثبت حتی یک مورد زلزله با قدرت بالای ۵ ریشتر در این هفته، نشان‌دهنده یک دوره آرامش نسبی از نظر رویدادهای مخرب و آسیب‌زا در پهنه ایران است که خبر امیدوارکننده‌ای برای مدیریت بحران محسوب می‌شود.[1][2]

بررسی تفکیک استانی این حوادث طبیعی، تمرکز تنش‌های تکتونیکی را در مناطق شمال شرقی کشور به وضوح نشان می‌دهد. استان خراسان رضوی با ثبت ۱۹ زمین‌لرزه خرد و متوسط در این یک هفته، عنوان پرفعالیت‌ترین و لرزه‌خیزترین منطقه کشور را به خود اختصاص داده است و شبکه‌های محلی بیشترین سیگنال‌ها را از گسل‌های این استان دریافت کرده‌اند.[1][4]

خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) با استناد به متن دقیق این گزارش علمی تاکید می‌کند: «استان خراسان رضوی با ثبت بیشترین زمین‌لرزه، فعال‌ترین منطقه لرزه‌ای کشور در بازه زمانی مذکور بوده است.» پس از این استان، همسایه شمالی آن یعنی استان خراسان شمالی با ثبت ۱۰ زمین‌لرزه در جایگاه دوم قرار گرفت که نشان از پویایی گسل‌های منطقه کپه‌داغ دارد.[1]

توزیع لرزه‌ها در سایر نقاط پهناور کشور نیز الگوهای قابل توجهی را به نمایش می‌گذارد. استان‌های سمنان و فارس هر کدام با ثبت ۸ زمین‌لرزه و استان مازندران در حاشیه دریای خزر با ۶ لرزش، در رتبه‌های بعدی مناطق فعال لرزه‌ای قرار گرفته‌اند. همچنین منطقه بافق در استان یزد که از مناطق شناخته‌شده کویری است، به تنهایی شاهد ۴ زمین‌لرزه بوده است.[1][2]

شاخص‌ترین و بزرگ‌ترین رویداد لرزه‌ای این هفته، در همان فعال‌ترین استان یعنی خراسان رضوی به ثبت رسید. این زمین‌لرزه نسبتاً محسوس با بزرگی ۴.۲ ریشتر، دقیقاً در ساعت ۰۵:۰۸ بامداد روز ۲۳ شهریور ۱۴۰۵، منطقه ریوش را لرزاند که خوشبختانه به دلیل عمق مناسب و استحکام نسبی سازه‌ها، خسارت جدی در پی نداشت.[1][3]

در مقابل مناطق پرالتهاب و فعال، بخش‌های وسیعی از کشور هفته‌ای کاملاً آرام و بدون تنش را پشت سر گذاشتند. طبق داده‌های رسمی منتشر شده، در استان‌های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، البرز، سیستان و بلوچستان، قم، قزوین، گلستان و استان مرکزی طی این بازه زمانی هفت روزه هیچ‌گونه زمین‌لرزه‌ای توسط ایستگاه‌ها به ثبت نرسیده است.[1][2]

سایر استان‌های کشور نیز فعالیت‌های لرزه‌ای پراکنده و محدودی را تجربه کردند؛ به طوری که خراسان جنوبی ۵ زلزله، استان‌های اصفهان و لرستان هر کدام ۴ زلزله، و استان‌هایی نظیر ایلام، بوشهر، تهران، زنجان، گیلان و هرمزگان هر کدام تنها ۲ زلزله را در کارنامه هفتگی خود ثبت کردند که همگی در دسته خردلرزه‌ها جای می‌گیرند.[1]

از منظر زلزله‌شناسی نوین، ثبت مداوم این خردلرزه‌ها پدیده‌ای کاملاً مثبت و حیاتی ارزیابی می‌شود. این لرزش‌های کوچک و نامحسوس باعث تخلیه تدریجی و ایمن انرژی انباشته شده در لبه گسل‌ها می‌شوند و با جلوگیری از قفل‌شدگی صفحات تکتونیکی، خطر وقوع زلزله‌های ناگهانی، بزرگ و ویرانگر را به میزان بسیار چشمگیری کاهش می‌دهند.[4]

انتشار منظم و شفاف این گزارش‌های هفتگی توسط مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، علاوه بر آگاهی‌بخشی عمومی و جلوگیری از شایعات، ابزاری بی‌نهایت حیاتی برای مهندسان زلزله و مدیران بحران است. این داده‌ها به متخصصان اجازه می‌دهد تا با درک بهتر از رفتار گسل‌های فعال، برنامه‌های توسعه شهری، توزیع بودجه‌های امدادی و پروژه‌های مقاوم‌سازی زیرساخت‌ها را در استان‌های پرخطری مانند خراسان رضوی بهینه‌سازی کنند.[3][4]