سرمایه‌گذاری مشترک بانک توسعه آسیایی و ژاپن برای احداث کارخانه آمونیاک سبز در هند

در یک سوی معادله، بخش کشاورزی و کشورهای در حال توسعه استدلال می‌کنند که آمونیاک ارزان‌قیمت و مبتنی بر سوخت‌های فسیلی برای حفظ امنیت غذایی غیرقابل‌مذاکره است. در سوی دیگر، دانشمندان اقلیمی تاکید می‌کنند که تولید سنتی آمونیاک به تنهایی عامل انتشار حدود دو درصد از کل دی‌اکسید کربن جهان است و باید فورا کربن‌زدایی شود.

یک توافق مالی کلان در آسیا اکنون تلاش می‌کند تا پلی عملی میان این دو دیدگاه متضاد ایجاد کند. در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، بانک توسعه آسیایی و دولت ژاپن قراردادهای تامین مالی را با شرکت «ای‌ام گرین آمونیا» در هند امضا کردند تا یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های انرژی پاک منطقه را کلید بزنند.[1][2]

هدف نهایی این توافق، احداث یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های تولید آمونیاک سبز در جهان است که به جای تکیه بر گاز طبیعی، منحصرا از انرژی‌های تجدیدپذیر استفاده خواهد کرد. این پروژه استراتژیک در شهر ساحلی کاکینادا، واقع در ایالت آندرا پرادش هند، پایه‌گذاری شده است.[1][4]

این طرح یک مجتمع پیشین تولید آمونیاک و اوره را به طور کامل متحول کرده و ظرفیت تولید آن را به حدود ۱.۱ میلیون تن آمونیاک سبز در سال می‌رساند. این حجم عظیم از تولید می‌تواند ضمن تامین نیازهای داخلی، یک صنعت صادراتی کاملا جدید و سودآور برای هند ایجاد کند.[1][3]

تامین مالی و امنیت انرژی

بسته تامین مالی این پروژه شامل یک وام ۱۰۰ میلیون دلاری از «صندوق زیرساخت‌های خصوصی پیشرو آسیا ۲» است. این صندوق توسعه‌ای توسط آژانس همکاری‌های بین‌المللی ژاپن تامین مالی شده و مدیریت اجرایی آن بر عهده بانک توسعه آسیایی قرار دارد تا پروژه‌های زیربنایی را تسریع کند.[1][2]

این پروژه عظیم، نخستین سرمایه‌گذاری رسمی تحت ابتکار عملی به نام «اکسل» محسوب می‌شود. این ابتکار در ماه مه ۲۰۲۶ توسط بانک توسعه آسیایی و ژاپن راه‌اندازی شد تا به کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه در مدیریت قیمت‌های فزاینده انرژی و ساخت سیستم‌های مقاوم‌تر کمک کند.[1][3]

ماساتو کاندا، رئیس بانک توسعه آسیایی، اهمیت این گذار تاریخی را برای کشاورزی جهانی برجسته کرد. او در بیانیه خود گفت: «آمونیاک هر روز برای تولید کودی که به تغذیه جهان کمک می‌کند، استفاده می‌شود و این پروژه نحوه ساخت آن را برای همیشه تغییر می‌دهد.»[1][2]

کاندا در ادامه توضیحات خود افزود: «هند با استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر به جای سوخت‌های فسیلی، می‌تواند آمونیاک را با انتشار بسیار کمتر تولید کند. این مقیاس از تولید به تغییر شکل این صنعت کمک شایانی کرده و مشاغل جدیدی در بازارهای نوظهور خلق می‌کند.»[1][2]

چالش‌های مهندسی تولید سبز

تولید سنتی آمونیاک معمولا از بخار تولید شده در فرآیند استخراج هیدروژن از گاز طبیعی برای به حرکت درآوردن ماشین‌آلات سنگین استفاده می‌کند. اما در تولید هیدروژن تجدیدپذیر، بخار فرآیندی بسیار کمتری تولید می‌شود که نیازمند تغییرات اساسی و پرهزینه در طراحی تجهیزات کارخانه است.[4]

برای غلبه بر این چالش فنی، تجهیزات جدید در تاسیسات کاکینادا از موتورهای الکتریکی قدرتمند برای فشرده‌سازی گازها استفاده خواهند کرد. شرکت تامین‌کننده تجهیزات، سفارش ساخت یک کمپرسور گاز سنتز پیشرفته را برای یکی از واحدهای تولیدی با ظرفیت ۵۲۵ هزار تن دریافت کرده است.[4]

این تاسیسات صنعتی قرار است در دو فاز مجزا توسعه یابد که هر فاز شامل یک خط تولید آمونیاک با ظرفیت دقیق ۵۴۷.۵ هزار تن در سال خواهد بود. فاز نخست این پروژه، به همراه تاسیسات مشترک برای هر دو فاز، در اولویت تامین مالی و ساخت قرار دارد.[1]

بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، انتظار می‌رود فاز نخست تا ۳۱ مارس ۲۰۲۹ به بهره‌برداری تجاری برسد و فاز دوم نیز برای راه‌اندازی در مارس ۲۰۳۰ زمان‌بندی شده است. این زمان‌بندی دقیق نشان‌دهنده پیچیدگی‌های مهندسی و نیاز به هماهنگی گسترده در این مقیاس بی‌سابقه صنعتی است.[1]

چشم‌انداز صادرات و بازارهای جهانی

این پروژه زیربنایی کاملا با «ماموریت ملی هیدروژن سبز» هند همسو است. این سیاست کلان قصد دارد هند را به یک قطب جهانی برای تولید و صادرات هیدروژن سبز و مشتقات آن تبدیل کرده و شدت انتشار کربن این کشور را تا سال ۲۰۳۰ به میزان ۴۵ درصد کاهش دهد.[1]

تقاضای جهانی برای آمونیاک سبز با سرعت بالایی در حال افزایش است. پیش از این، شرکت انرژی آلمانی «یونیپر» در ماه ژانویه یک توافق الزام‌آور برای خرید سالانه تا ۵۰۰ هزار تن آمونیاک تجدیدپذیر از پروژه‌های شرکت ای‌ام گرین امضا کرده بود که نشان‌دهنده اشتهای بازار اروپا است.[4]

ساتسوکی کاتایاما، وزیر دارایی ژاپن، در مراسم امضای این قرارداد بر اهمیت استراتژیک این همکاری دوجانبه تاکید کرد. او اظهار داشت: «تقویت تاب‌آوری زنجیره‌های تامین انرژی آسیا یک ضرورت غیرقابل‌انکار در شرایط کنونی اقتصاد جهانی است و ما از این پروژه مشترک استقبال می‌کنیم.»[1][3]

کاتایاما در ادامه سخنان خود افزود: «با همکاری نزدیک با بانک توسعه آسیایی، ژاپن به حمایت از تنوع‌بخشی به منابع انرژی ادامه خواهد داد. این رویکرد بلندمدت، تاب‌آوری اقتصادی را در سراسر کشورهای آسیایی در برابر شوک‌های قیمتی به شکل قابل‌توجهی تقویت می‌کند.»[1][2]

پیامدهای گسترده‌تر برای صنایع سنگین

پروژه کاکینادا فراتر از مرزهای هند، به عنوان یک بستر آزمایش حیاتی برای کل صنعت پتروشیمی جهان عمل می‌کند. موفقیت این تاسیسات در تولید پایدار، می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های مشابه در خاورمیانه، استرالیا و سایر مناطق مستعد را به شدت کاهش دهد.

در نهایت، این سرمایه‌گذاری مشترک نشان می‌دهد که دوران اتکای مطلق به سوخت‌های فسیلی برای صنایع سنگین در حال پایان است. پیوند میان سرمایه بین‌المللی، اراده سیاسی و فناوری‌های نوین در آسیا، نقشه راهی عملی برای باز کردن یکی از سرسخت‌ترین گره‌های تغییرات اقلیمی ارائه می‌دهد.