تصویب بیانیه مشترک بریکس در دهلی‌نو؛ تاکید بر راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز در خاورمیانه

از یک سو، بحران‌های نظامی در خاورمیانه و شرق اروپا با تشدید رقابت‌های تسلیحاتی و اختلال در مسیرهای کشتیرانی، نظم امنیتی جهان را به چالش کشیده‌اند؛ و از سوی دیگر، قدرت‌های نوظهور اقتصادی در تلاشند تا با ارائه یک پلتفرم دیپلماتیک جایگزین، مسیر متفاوتی را برای مدیریت این بحران‌ها پیشنهاد دهند. هجدهمین اجلاس سران بریکس که روز شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ در دهلی‌نو آغاز به کار کرد، دقیقا در نقطه تقاطع این دو دیدگاه متضاد قرار گرفته است.[1]

در حالی که سایه سنگین جنگ ایران، بحران مسیرهای کشتیرانی بین‌المللی، درگیری‌های اوکراین و رقابت فزاینده میان ایالات متحده و چین بر فضای این نشست حاکم بود، مهم‌ترین تحول روز نخست، دستیابی مذاکره‌کنندگان کشورهای عضو به توافق بر سر یک بیانیه مشترک بود. این توافق نشان می‌دهد که اعضای بریکس، به‌رغم تفاوت‌های ساختاری، بر سر ضرورت کاهش تنش‌های نظامی به یک اجماع سیاسی دست یافته‌اند.[1]

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند و میزبان این دوره از اجلاس، در پایان نشست‌های روز نخست به طور رسمی اعلام کرد که رهبران کشورهای عضو، بیانیه مشترک دهلی‌نو را به تصویب رسانده‌اند. او تاکید کرد که این سند، مسیرهای مشخصی را برای فعالیت‌های آینده این گروه تعیین می‌کند و پایه‌ای برای اقدامات هماهنگ‌تر در عرصه بین‌المللی خواهد بود.[2]

محور اصلی این بیانیه و سخنرانی‌های کلیدی اجلاس، تمرکز بر دیپلماسی به جای تقابل نظامی بود. شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در سخنرانی خود با اشاره مستقیم به بحران‌های جاری، از کشورهای عضو بریکس خواست تا برای پیشبرد صلح در خاورمیانه به طور فعال کمک کنند.[3][4]

رئیس‌جمهور چین با تاکید بر پیامدهای مخرب درگیری‌های اخیر، موضع پکن را به صراحت بیان کرد. او گفت: «اوضاع جاری و جنگ در این منطقه در راستای منافع مشترک جامعه بین‌المللی نیست.» این اظهارات نشان‌دهنده نگرانی فزاینده پکن از تاثیر بی‌ثباتی خاورمیانه بر زنجیره‌های تامین جهانی و امنیت انرژی است.[4]

درخواست چین برای نقش‌آفرینی بیشتر بریکس در حل‌وفصل مناقشات خاورمیانه، در شرایطی مطرح می‌شود که پکن پیش از این نیز با میانجی‌گری در توافقات منطقه‌ای، تمایل خود را برای تبدیل شدن به یک بازیگر فعال در دیپلماسی خاورمیانه نشان داده است. اکنون، چین تلاش می‌کند تا این رویکرد را در قالب یک ابتکار چندجانبه از طریق نهاد بریکس پیش ببرد.[3]

تصویب این بیانیه مشترک در دهلی‌نو، آن هم در شرایطی که رقابت‌های ژئوپلیتیکی میان واشنگتن و پکن به بالاترین سطح خود در سال‌های اخیر رسیده است، پیام روشنی به جامعه جهانی ارسال می‌کند. بلوک بریکس در تلاش است تا فراتر از یک مجمع اقتصادی، خود را به عنوان یک وزنه تعادل‌بخش در معادلات امنیتی جهان تثبیت کند.[1]

گام بعدی برای کشورهای عضو بریکس، ترجمه این بیانیه سیاسی به سازوکارهای عملیاتی برای میانجی‌گری است. با توجه به اینکه چین میزبانی اجلاس سران این گروه در سال ۲۰۲۷ را بر عهده خواهد داشت، انتظار می‌رود روند نهادسازی دیپلماتیک در درون این بلوک با سرعت بیشتری پیگیری شود تا بتواند در بحران‌های پیچیده‌ای نظیر جنگ‌های جاری در خاورمیانه، نقش ملموس‌تری ایفا کند.[1][2]