ترامپ طرح ۷ روزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را رد کرد اما انتظار از سرگیری مذاکرات را دارد

تهران پیشنهاد بازگشایی تنگه هرمز طی یک جدول زمانی هفت روزه را مشروط به لغو محاصره دریایی بنادر خود توسط ایالات متحده و توقف تحریم‌های نفتی می‌داند، در حالی که واشنگتن این شروط را غیرقابل قبول خوانده و معتقد است که کنترل نظامی کامل بر این آبراه استراتژیک را در اختیار دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز شنبه ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ (۴ مهر ۱۴۰۵) پیش از ترک کاخ سفید به صراحت اعلام کرد که طرح پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران را رد کرده است، اما همزمان با تغییر لحنی آشکار تأکید کرد که درهای دیپلماسی بسته نیست و انتظار دارد مذاکرات جدیدی در روزهای آینده شکل بگیرد. این تقابل دیدگاه‌ها نشان‌دهنده پیچیدگی بحرانی است که اکنون وارد هفتمین ماه خود شده و اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.[1][3]

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک جزئیات این طرح دیپلماتیک را برای رسانه‌ها تشریح کرد. بر اساس این پیشنهاد که از طریق میانجی‌گری دولت قطر به مقامات واشنگتن ارسال شده بود، در صورت پذیرش رسمی آمریکا، اقدامات اولیه برای کاهش تنش‌ها طی چهار تا پنج روز انجام می‌شد و در روز ششم تردد عادی دریایی در تنگه هرمز از سر گرفته می‌شد. در روز هفتم نیز قرار بود مذاکرات جامع بر سر برنامه هسته‌ای ایران و توقف درگیری‌ها در سراسر منطقه، از جمله در لبنان، آغاز شود. این طرح در واقع تلاشی برای احیای چارچوب تفاهم‌نامه پیشین بود که در ماه ژوئن میان دو کشور به امضا رسیده بود اما به سرعت با شکست مواجه شد.[3]

ترامپ در گفت‌وگو با خبرنگاران پیش از سوار شدن به بالگرد «مارین وان» به مقصد ایالت تنسی، با رد قاطعانه این پیشنهاد گفت: «آن‌ها پیشنهادی دادند اما من آن را رد می‌کنم.» او با اشاره به فشارهای اقتصادی بی‌سابقه ناشی از محاصره دریایی افزود: «آن‌ها می‌خواهند توافقی انجام دهند که بر اساس آن تنگه را فوراً باز کنند، زیرا به‌شدت در حال شکست خوردن هستند». با این وجود، رئیس‌جمهوری آمریکا روز یکشنبه در مصاحبه‌ای تلفنی با شبکه خبری آکسیوس لحن متفاوتی به کار برد و گفت: «انتظار دارم [این هفته] مذاکرات بیشتری با ایران داشته باشیم. آن‌ها خواهان توافق هستند، اما این توافقی نیست که من می‌خواهم انجام دهم. این چیزی است که شاید یک سال پیش با آن موافقت می‌کردیم».[1][2][3]

این بن‌بست دیپلماتیک در حالی رخ می‌دهد که تنش‌های نظامی در منطقه خلیج فارس به بالاترین سطح خود در سال ۲۰۲۶ رسیده است و هر دو طرف در حال نمایش قدرت نظامی خود هستند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) روز جمعه با انتشار گزارشی اعلام کرد که از زمان آغاز محاصره دریایی بنادر ایران، ارتش آمریکا مسیر ۱۲۲ کشتی تجاری را تغییر داده است که ۱۲ مورد از آن‌ها تنها در یک هفته اخیر رخ داده است. در مقابل، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با انتشار اطلاعیه‌ای رسمی تأکید کرده است که تنگه هرمز همچنان مسدود است و نیروهای ایرانی در برابر هرگونه تحرک خطرناک و تردد غیرمجاز از مسیرهای تعیین‌نشده، با اقتدار و بی‌وقفه برخورد خواهند کرد.[2]

تنگه هرمز گلوگاه حیاتی انرژی جهان محسوب می‌شود که پیش از آغاز درگیری‌های اخیر، روزانه حدود ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع و یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور می‌کرد. ترامپ در اظهارات آخر هفته خود مدعی شد که با وجود درگیری‌ها، جریان نفت متوقف نشده و تنها در شب جمعه، ۲۹ کشتی حامل مقادیر عظیمی نفت از این تنگه خارج شده‌اند و رکورد انتقال نفت شکسته شده است. او همچنین در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نقشه‌ای را منتشر کرد که در آن نام تنگه هرمز به «تنگه ترامپ» تغییر یافته بود؛ اقدامی که واکنش‌های تندی را در پی داشت و نشان‌دهنده تلاش وی برای بهره‌برداری سیاسی از این بحران در آستانه انتخابات است.[1][3][4]

در سوی دیگر این مناقشه، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، پس از بازگشت از سفر پنج روزه خود به نیویورک، بر آمادگی تهران برای پیشبرد دیپلماسی و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بحران تأکید کرد. او در مصاحبه‌ای با شبکه «سی‌بی‌اس» که روز یکشنبه پخش شد، اعلام کرد که پیشنهاد جدید ایران بر مبنای چارچوب تفاهم‌نامه پیشین دو کشور تدوین شده است و تهران همچنان به مسیر گفت‌وگو پایبند است. پزشکیان تصریح کرد که اگر ایالات متحده با این مسیر موافقت کند، ایران نیز به تعهدات خود عمل خواهد کرد و بازرسان هسته‌ای سازمان ملل می‌توانند به کشور بازگردند، اما تأکید کرد که واشنگتن باید با حسن نیت نشان دهد که به دنبال تغییر رژیم در ایران نیست.[2]

در همین حال، تلاش‌های دیپلماتیک فشرده کشورهای منطقه برای جلوگیری از تشدید درگیری‌ها و یافتن راهکاری میانه ادامه دارد. دولت قطر به عنوان میانجی اصلی در این بحران، در حال رایزنی برای برگزاری دور جدیدی از گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان نمایندگان ایران و آمریکا در روز دوشنبه است. با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در ماه نوامبر، فشارها بر دولت ترامپ برای کنترل قیمت سوخت و مدیریت تبعات اقتصادی این بحران افزایش یافته است، به طوری که قیمت سوخت در آمریکا افزایش چشمگیری داشته است. مقامات کاخ سفید اکنون در حال ارزیابی گزینه‌های نظامی و اقتصادی خود در برابر تهران هستند تا پیش از انتخابات به یک دستاورد ملموس دست یابند.[2][3]

سرنوشت این آبراه استراتژیک و امنیت انرژی جهان اکنون به دور بعدی مذاکرات غیرمستقیم گره خورده است. در حالی که واشنگتن بر حفظ محاصره دریایی تا زمان پذیرش شروط حداکثری خود پافشاری می‌کند، تهران اجرای هرگونه توافق جدید را منوط به لغو تحریم‌های نفتی و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده خود کرده است. شاخص‌های بازار انرژی و شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی در روزهای آینده با دقت منتظر خواهند ماند تا ببینند آیا تماس‌های دیپلماتیک در دوحه می‌تواند این بن‌بست هفت‌روزه را پیش از وقوع یک درگیری نظامی جدید بشکند، یا آنکه منطقه بار دیگر شاهد تشدید تنش‌ها و افزایش بی‌سابقه قیمت نفت خواهد بود.