زمین‌لرزه ۷.۷ ریشتری در پاناما؛ اعلام وضعیت فاجعه بزرگ و صدور هشدار سونامی در آمریکای مرکزی

روز جمعه، نهم اکتبر ۲۰۲۶، زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۷.۷ ریشتر مناطق جنوبی پاناما را لرزاند و ساکنان سراسیمه را به خیابان‌ها کشاند. این لرزش قدرتمند در ساعت ۱۲:۵۶ بعدازظهر به وقت محلی رخ داد و لرزه‌های آن تا کشورهای همسایه از جمله کلمبیا و کاستاریکا نیز احساس شد.[1][2]

کانون این زلزله در فاصله ۱۰ کیلومتری جنوب غربی منطقه دورافتاده «پیتالوزا آریبا» در استان هررا و در عمق نسبتاً کم ۱۰ کیلومتری زمین ثبت شده است. سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده در ابتدا بزرگی این زمین‌لرزه را ۸.۰ اعلام کرده بود، اما پس از بررسی داده‌های لرزه‌نگاری، آن را به ۷.۶ و در نهایت به ۷.۷ ریشتر اصلاح کرد.[2]

خوزه رائول مولینو، رئیس‌جمهور پاناما، در پی این خسارات گسترده وضعیت «فاجعه بزرگ» اعلام کرد و از شهروندان خواست تا آرامش خود را حفظ کنند. او در یک پیام عمومی تأکید کرد: «هیچ‌کس آماده نبود و هیچ‌کس هرگز برای این نوع فاجعه آماده نیست، اما نباید از این اتفاق برای ایجاد بی‌نظمی استفاده کرد.»[4]

تنها دو ساعت و نیم پس از لرزش اصلی، یک پس‌لرزه قدرتمند دیگر با بزرگی ۶.۶ ریشتر در سواحل اقیانوس آرام پاناما به ثبت رسید. لرزه‌شناسان دانشگاه پاناما اعلام کرده‌اند که تاکنون بیش از ۴۵ پس‌لرزه در این منطقه رخ داده است که برخی از آن‌ها بزرگی ۵.۸، ۵.۵ و ۵.۲ ریشتر داشته‌اند.[2][4]

گسل‌های فعال و مکانیزم زلزله

نستور لوکه، مدیر مؤسسه علوم زمین پاناما، علت این رویداد را فعالیت سیستم گسلی «آزوئرو سونا» عنوان کرد. او توضیح داد: «این یک سیستم از گسل‌های فعال است که گهگاه به دلیل انباشت تنش در طول زمان، این مقدار عظیم از انرژی را به یکباره آزاد می‌کند.»[1]

بر اساس برآوردهای اولیه سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده، حدود ۴.۶ میلیون نفر در منطقه این لرزش را به صورت متوسط تا شدید احساس کرده‌اند. موقعیت جغرافیایی پاناما در امتداد «حلقه آتش» اقیانوس آرام، این کشور را در معرض فعالیت‌های لرزه‌ای مداوم و انباشت انرژی تکتونیکی قرار داده است.[2][5]

سابینا ریوس، شهروندی که در طبقه ششم یک ساختمان قدیمی متعلق به دوران حضور نظامی آمریکا در پاناماسیتی حضور داشت، این لرزش را طولانی و غیرعادی توصیف کرد. او گفت: «زلزله بسیار شدید بود و مدت زیادی طول کشید؛ این طولانی‌ترین لرزشی بود که در سال‌های اخیر احساس کرده‌ام.»[1]

در پی این حادثه، ترافیک سنگینی در سراسر پاناماسیتی ایجاد شد، زیرا بسیاری از ادارات کارمندان خود را زودتر از موعد مرخص کردند. دانش‌آموزان با لباس‌های فرم به خیابان‌های مرکزی شهر سرازیر شدند، چرا که مدارس به دلیل نگرانی از آسیب‌های ساختاری احتمالی، کلاس‌های درس را تعطیل کردند.[1]

خسارات شهری و مصدومان حادثه

در شهر پنونومه واقع در استان کوکله، بخش‌هایی از یک کلیسای جامع تاریخی در میدان مرکزی شهر فرو ریخت و نمای هتل «دوس کانتیننتس» نیز بر روی خودروهای پارک‌شده سقوط کرد. همچنین گزارش‌ها حاکی از آن است که مجتمع تجاری «ایگوانا مال» نیز آسیب‌های جزئی دیده است.[3]

روسندو دومینگز، شهروند ۶۰ ساله اهل استان هررا که در نزدیکی کانون زلزله زندگی می‌کند، شرایط را بسیار دلهره‌آور توصیف کرد. او در یک تماس تلفنی گفت: «ما آن را بسیار شدید احساس کردیم. وسایل در آشپزخانه به زمین افتادند، اما ما خوب هستیم. همه بیرون هستند و به شدت ترسیده‌اند.»[3][4]

گزارش‌های اولیه از نهادهای امدادی نشان می‌دهد که دست‌کم ۲۷ نفر در اثر ریزش آوار و حوادث مرتبط با زلزله مجروح شده‌اند که ۱۵ نفر از آن‌ها در استان کوکله بوده‌اند. عمر اسمیت، رئیس اداره حفاظت مدنی پاناما، اعلام کرد که تیم‌های ارزیاب در حال بررسی دقیق خسارات در استان‌های وراگواس، هررا و لوس سانتوس هستند.

قطعی گسترده برق در شش استان پاناما گزارش شده است و خدمات حمل‌ونقل عمومی از جمله متروی پایتخت برای ساعاتی متوقف شد. همچنین فرودگاه بین‌المللی توکومن در پاناماسیتی به منظور بررسی ایمنی باندها و تأسیسات، تمامی پروازهای خود را به حالت تعلیق درآورد.[1]

هشدار سونامی در قاره آمریکا

بلافاصله پس از وقوع زلزله، مرکز هشدار سونامی اقیانوس آرام هشدارهایی را برای سواحل چندین کشور صادر کرد. این هشدارها شامل پیش‌بینی امواجی به ارتفاع یک تا سه متر برای سواحل جنوبی پاناما و امواج کوچکتر برای کلمبیا، اکوادور، نیکاراگوئه و گواتمالا بود.[3]

با این حال، پس از گذشت چند ساعت و انجام ارزیابی‌های دقیق‌تر از سطح آب دریا، این مرکز اعلام کرد که خطر وقوع سونامی ویرانگر برطرف شده است. لغو این هشدارها باعث شد تا نگرانی‌ها از وقوع یک فاجعه ثانویه در مناطق ساحلی تا حد زیادی کاهش یابد.[4]

مقایسه منطقه‌ای و ایمنی سازه‌ها

با وجود شدت بالای این زلزله، تلفات جانی گزارش‌شده در مقایسه با رویدادهای مشابه در منطقه بسیار پایین بوده است. در ماه ژوئن گذشته، زلزله‌های ۷.۲ و ۷.۵ ریشتری در ونزوئلا بیش از ۶۵۰۰ کشته بر جای گذاشت و در ماه اوت نیز زلزله‌ای ۷.۴ ریشتری در کلمبیا جان ۲۸۹ نفر را گرفت.[2][3]

کارلوس والدس، رئیس بخش زلزله‌شناسی دانشگاه ملی خودمختار مکزیک، معتقد است که آمار پایین تلفات در پاناما تصادفی نیست. او تأکید کرد که اجرای سخت‌گیرانه کدهای ساختمانی در این کشور، به ویژه در طراحی آسمان‌خراش‌های پایتخت، نقش مهمی در جلوگیری از فروریختن کامل ساختمان‌ها داشته است.[2]

در حالی که عملیات کانال پاناما بدون وقفه ادامه دارد، کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که این زمین‌لرزه می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر اقتصاد محلی داشته باشد. برخی برآوردها حاکی از آن است که خسارات وارد شده به زیرساخت‌ها ممکن است زیان‌های اقتصادی معادل ۱۰ درصد در برخی بخش‌های آسیب‌دیده به همراه بیاورد.[1]

اکنون تمرکز اصلی دولت و نهادهای امدادی بر روی اسکان موقت آسیب‌دیدگان و بازسازی زیرساخت‌های حیاتی قرار دارد. با توجه به ادامه پس‌لرزه‌ها، مقامات از شهروندان خواسته‌اند تا از ورود به ساختمان‌های آسیب‌دیده خودداری کرده و دستورالعمل‌های ایمنی را برای روزهای آینده به دقت رعایت کنند.[5]