آژانس بین‌المللی انرژی اتمی: ظرفیت برق هسته‌ای جهان تا سال ۲۰۶۰ بیش از سه برابر می‌شود

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) در هفتادمین کنفرانس عمومی خود در وین، پیش‌بینی کرد که ظرفیت تولید برق هسته‌ای جهان تا سال ۲۰۶۰ می‌تواند بیش از سه برابر افزایش یابد. این نهاد در چهل‌وششمین گزارش سالانه خود، برای ششمین سال متوالی چشم‌انداز رشد انرژی هسته‌ای را ارتقا داده است تا به نیاز روزافزون جهان به برق پاک و پایدار پاسخ دهد.[1]

بر اساس سناریوی رشد بالای این گزارش، ظرفیت هسته‌ای جهان از ۳۷۷.۱ گیگاوات در پایان سال ۲۰۲۵ به ۱۲۸۴ گیگاوات در سال ۲۰۶۰ خواهد رسید. حتی در سناریوی محافظه‌کارانه نیز، این ظرفیت با رسیدن به ۶۹۶ گیگاوات، تقریباً دو برابر سطح فعلی خواهد شد. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در این نشست تاکید کرد: «پیش‌بینی‌های آژانس نشان‌دهنده نقش فزاینده انرژی هسته‌ای در تامین نیازهای رو به رشد برق در جهان است. برای تحقق این پتانسیل، سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های جدید هسته‌ای و تمدید عمر راکتورها ضروری خواهد بود.»[1]

محرک اصلی این تجدید حیات هسته‌ای، افزایش شدید تقاضا برای برق از سوی مراکز داده هوش مصنوعی، برقی‌سازی حمل‌ونقل و نگرانی‌های مرتبط با امنیت انرژی است. پس از بحران‌های انرژی سال‌های اخیر، کشورها به دنبال منابعی هستند که بتوانند بدون وابستگی به شرایط جوی، بار پایه شبکه برق را به صورت مداوم تامین کنند.[3]

راکتورهای کوچک مدولار (SMR) نقش محوری در این توسعه ایفا خواهند کرد. گزارش آژانس نشان می‌دهد که در سناریوی رشد بالا، ۲۸ درصد از کل ظرفیت هسته‌ای جدید تا سال ۲۰۶۰ توسط این راکتورها تامین می‌شود. این رقم در آمریکای شمالی به ۶۰ درصد و در آمریکای لاتین و جنوب شرقی آسیا به حدود ۴۰ درصد می‌رسد که نشان‌دهنده تغییر مسیر صنعت از نیروگاه‌های غول‌پیکر به سمت تاسیسات کوچک‌تر و انعطاف‌پذیرتر است.[1]

در کنار ساخت نیروگاه‌های جدید، صنعت هسته‌ای با چالش جایگزینی ناوگان فرسوده خود مواجه است. در حال حاضر، دو سوم راکتورهای فعال جهان بیش از ۳۰ سال و ۴۵ درصد از آن‌ها بیش از ۴۰ سال در مدار بوده‌اند. تنها در سال ۲۰۲۵، هفت راکتور با مجموع ظرفیت ۲.۸ گیگاوات از رده خارج شدند و در مقابل، سه راکتور جدید به شبکه متصل و ساخت ۱۲ راکتور دیگر آغاز شد.[1]

از منظر جغرافیایی، مرکز و شرق آسیا پیشتاز این توسعه خواهند بود. پیش‌بینی می‌شود ظرفیت هسته‌ای این منطقه از ۱۱۴ گیگاوات در سال ۲۰۲۵ به ۴۰۷ گیگاوات در سال ۲۰۶۰ برسد که به معنای افزایش پنج برابری تولید برق هسته‌ای در این بخش از جهان است.[1]

همزمان با توسعه راکتورهای شکافت، گام‌های عملی برای تجاری‌سازی همجوشی هسته‌ای نیز در حال برداشتن است. در یک رویداد جانبی در همین کنفرانس، شرکت انرژی همجوشی چین (وابسته به شرکت ملی هسته‌ای این کشور) هدف‌گذاری خود را برای استفاده تجاری از انرژی همجوشی تا سال ۲۰۵۰ اعلام کرد. این شرکت با امضای توافقنامه‌های همکاری بین‌المللی، بر لزوم عبور از مرحله تحقیقات بنیادی و تمرکز بر چالش‌های مهندسی تاکید کرد.[2]

دستگاه توکامک HL-3 چین که از سال ۲۰۲۳ به عنوان یک دستگاه اقماری برای پروژه بین‌المللی ایتر (ITER) عمل می‌کند، با دستیابی به دمای یون ۱۲۰ میلیون درجه سانتی‌گراد، رکوردهای جدیدی ثبت کرده است. نمایندگان این پروژه در وین اعلام کردند که گلوگاه‌های مهندسی اکنون تنها مانع اصلی بر سر راه تجاری‌سازی همجوشی هستند و غلبه بر آن‌ها نیازمند استانداردهای یکپارچه و زنجیره تامین جهانی است.[2]